De kerk is blind van barmhartigheid

'Het is toch diep in de bodem van de islam verankerd dat overspelige vrouwen gestenigd moeten worden en dat een afvallige gedood moet worden? Hoezo synode, hoeft daar niets aan aangepast worden? En hoe weet u zo zeker dat er geen verband is tussen islam en geweld? Hoeveel studie en analyse hebt u daarvan gemaakt? Wat doet u met de analyses die een andere kant op wijzen? Ik heb het vermoeden dat u die analyses negeert. Omdat die niet passen in uw denkraam. Omdat aanvaarding van moslims voor u niets met feiten te maken heeft, maar een dertiende geloofsartikel is geworden.' De Synode van de Protestantse Kerk in Nederland van 18 november heeft unaniem een kanselboodschap aanvaard naar aanleiding van de moord op Theo van Gogh. Sam Janse, hervormd predikant in Driebergen, heeft die boodschap niet willen voorlezen.

Als gemeentepredikant kreeg ik op zaterdag 20 november een kanselboodschap van de synode van de Protestantse Kerk met de vraag of ik die op 21 november wilde voorlezen. Ik waardeer de bedoeling van de synode zeer. Het land is in verwarring en als de kerk een goed woord in deze situatie kan spreken moet ze dat doen.

De brief stipt in het begin het onbehagen en de verwarring onder de Nederlandse bevolking aan vanwege de moord op Theo van Gogh en de daarop volgende brandstichtingen. Vanzelfsprekend wordt dit veroordeeld. De eigenlijke spits van de brief ligt hier dat christenen opgeroepen worden hun moslimse naasten te accepteren en ruimte te geven.

Ik heb deze kanselboodschap niet voorgelezen. Wel heb ik de thematiek ervan aan de orde gesteld en de laatste alinea eruit geplukt. Waarom niet de hele brief voorgelezen? Omdat de kerk weer eens precies het verkeerde accent legt en heel veel zinnen produceert waar wel iets in zit, maar die op dit moment geen kracht van urgentie hebben. In het Gebot der Stunde had iets anders gezegd moeten worden. Het brede gevoel van onbehagen en van angst dat onder de bevolking en ook onder de kerkmensen leeft vanwege het moslimextremisme wordt wel aangestipt, maar niet verstaan en verwoord.

De brief is een poging om de angst van moslims te verklaren en aan de christenen te vragen die angst weg te nemen. Dat christenen ook angst kunnen hebben komt niet bij de opstellers van de brief op. Het zal in hun visie wel niet gepast zijn, zeker niet om die gevoelens te uiten.

Christenen dienen dapper te zijn en onbaatzuchtig, zichzelf weg te cijferen en in de eerste plaats te denken aan anderen, hoe die zich voelen. In dit geval moslims. Christenen van Nederland, zo vat ik de oproep samen, het is niet goed als u angstig bent voor moslims, het zijn er trouwens maar een paar die kwade bedoelingen hebben. Bovendien, denkt u zich eens in wat moslims in deze dagen te doorstaan hebben.

Kortom, christenen dienen onbaatzuchtig zichzelf te verloochenen en hun moslimse naaste niet als zichzelf, maar ver boven zichzelf lief te hebben. Ik noem dit een dolgedraaide Bergrede-moraal.

De synode bewijst hiermee de kerk, de samenleving en de moslims in ons midden geen dienst. Ter verduidelijking hiervan geef ik twee citaten uit de brief. Aan het begin lezen we: 'Hoewel de overgrote meerderheid van de moslims terrorisme verwerpt, wordt toch vaak een verband gelegd met hun godsdienst.' Aan het eind lezen we de zinsnede 'Voor moslims en alle andere gelovigen is plaats in onze samenleving en niet pas als ze hun geloof aangepast hebben.'

Dit is een verkeerde boodschap. Buiten de kerk is het taboe doorbroken en kunnen er kritische vragen aan de islam gesteld worden. Is het werkelijk zo dat de gewelddadige verspreiding van de islam niets te maken heeft met het wezen en de oorsprong van deze godsdienst? Wat betekent het dat de bezoeker van het Topkapi-museum in Istanboel het zwaard van Mohammed te zien krijgt? Wanneer de Vaticaanse musea ons het zwaard van Jezus Christus zouden tonen, zouden we toch het gevoel krijgen dat er aan geschiedvervalsing is gedaan en dat hiermee de eigenlijke Jezus geen recht wordt gedaan. Waarom hebben moslims dat gevoel niet als hun het zwaard van Mohammed wordt getoond? Is geweld in de islam niet vanaf het begin aanvaard als middel om het goede doel te verwerkelijken?

Buiten de kerk wordt het aan de woordvoerders van de islam gevraagd: Is de sjaria niet op wezenlijke punten aan doordenking en herziening toe? Het is toch diep in de bodem van de islam verankerd dat overspelige vrouwen gestenigd moeten worden en dat een afvallige gedood moet worden? Hoezo synode, hoeft daar niets aan aangepast worden? En hoe weet u zo zeker dat er geen verband is tussen islam en geweld? Hoeveel studie en analyse hebt u daarvan gemaakt? Wat doet u met de analyses die een andere kant op wijzen? Ik heb het vermoeden dat u die analyses negeert. Omdat die niet passen in uw denkraam. Omdat aanvaarding van moslims voor u niets met feiten te maken heeft, maar een dertiende geloofsartikel is geworden: 'Ik geloof in de goede wil van moslims (de enkele gek daargelaten).' Omdat dit geloofsartikel u vervreemd heeft van de werkelijkheid waarin u leeft.

Ik noem dit een bedenkelijke en wanstaltige generositeit die niemand helpt. Ook de moslims niet. Als ik me niet bedrieg komt er aarzelend, aan de randen van de westerse moslimgemeenschap, een proces van zelfkritiek en zelfreiniging op gang. Niet dankzij de kerken, maar dankzij critici als Paul Schnabel, die iets durven zeggen (zie het artikel in Trouw van 18 september 2004). Dankzij critici die moslims vragen om verantwoording af te leggen van hun geloof en hun handelen en van de verhouding tussen die twee. De rol van de Protestantse Kerk in Nederland en van de Raad van Kerken is in dit proces vrijwel nihil. Erger nog, die rol is op dit punt kwalijk te noemen. De kerken dekken toe, smeren dicht. Hun boodschap is: Natuurlijk, het ligt niet aan u, moslimbroeder, het ligt aan de haatzaaiers in onze samenleving die u in een kwaad daglicht stellen.

De Protestantse Kerk in Nederland speelt een kwalijke rol in het op gang komen van zelfkritiek en zelfreflectie van de islamitische gemeenschap in ons land. Gelukkig spelen de kerken niet meer de hoofdrol in onze samenleving en gelukkig gaan 'de kinderen dezer wereld ... ten aanzien van hun geslacht met veel meer overleg te werk dan de kinderen des lichts.' (Lucas 16:8)

Het zou de moeite van een diepgaande studie waard zijn om te ontdekken hoe deze bedenkelijke en wanstaltige generositeit ontstaan is. Ik noemde al een bergrede-moraal waarin aan mensen gevraagd wordt om constant boven hun macht te leven en te werken. Misschien zou de synode naast islamologen en arabisten ook psychologen in dienst kunnen nemen om dit eens te doorlichten.

Historisch zal het allemaal wel te verklaren zijn: een slecht geweten vanwege een koloniaal verleden en een nog steeds voortdurende westerse suprematie zal er wel debet aan zijn. Maar vanuit een slecht geweten kan de kerk nooit het goede geweten van de natie worden. Ze zal eerst zelf met haar verleden in het reine moeten komen. Alleen wie nuchter zijn eigen aandeel in de schuld onder ogen durft te zien, is ook in staat om het aandeel van de ander onder ogen te zien. Wegmoffelen van andermans schuld is even kwalijk als het wegmoffelen van eigen schuld. Waar dit soort mechanismen werken, moet de persoon (of het collectief) in kwestie in therapie en is er nog lang niet aan toe om geweten en spreekbuis van de natie te zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden