De kerk helpt haar eigen erfgoed om zeep

Theologe Manuela Kalsky, directeur van het Dominicaans Studiecentrum, opent een nieuwe artikelenserie in Volzin over de in christelijke kring immer tot de verbeelding sprekende vraag wie Jezus is. Is hij de beslissende heilsfiguur in de geschiedenis, Zoon van God, de enige ware Verlosser, of is hij ’gewoon een bijzonder mens’?

Anders dan menig twijfelend gelovige houden de kerken doorgaans vast aan de oude leer, maar Kalsky vindt het tijd worden om de christologie die hoort bij het „zich superieur wanende koloniale christendom” dat achter ons ligt, als afgedaan te beschouwen.

De dogmatische christologie, die beweert dat Jezus ter vergiffenis voor onze zonden aan het kruis is gestorven en die zo op een unieke manier het heil van God belichaamt, is voor velen volgens haar inmiddels „een fossiel uit een lang vervlogen tijd.”

Kalsky meent dat gelovigen erop wachten dat de kerken hun oor te luisteren leggen bij datgene wat voor hun geloofsbeleving van betekenis is. Maar helaas, constateert ze, ontbreekt het de kerkleiding aan de moed en de wil om de eigen geloofsleer kritisch onder de loep te nemen. „Op die manier beschermt ze haar erfgoed niet, maar helpt zij het om zeep.” De christelijke traditie leeft volgens haar bij de gratie van verandering. „Zonder verandering geen levend geloof en zonder levend geloof geen (betekenis)volle kerken.”

Noch de bijbelse geschriften noch de kerkelijke dogmatiek moeten naar de letter worden geloofd, meent Kalsky, maar „naar de vrijheid van de scheppende kracht van de geest.” En die waait afhankelijk van tijd en plaats altijd weer uit verschillende richtingen. Net zomin als God is Jezus in één beeld te vangen, elke tijd en elke groep heeft zijn eigen Jezus. Nu eens ligt het accent op de historische Jezus, dan weer op de kerkelijke Christus. Sinds de evangelisten passeerden vele Jezussen zo de revue. „Alleen al in de twintigste eeuw hadden we: de ariër Jezus, de jood Jezus, de Palestijn, de zwarte Jezus, de revolutionair, de feminist, de wijsheidsleraar.”

Met andere woorden, zegt Kalsky, „Jezus Christus is het grootste projectiescherm aller tijden.” In plaats van onze eigen voorstellingen van heil en onheil op Jezus terug te projecteren, stelt zij voor dat we ons laten inspireren door zijn levensverhaal en levenspraktijk en in zijn voetspoor samen met mensen uit andere religies en andere levensbeschouwingen het goede leven voor allen vormgeven.

We moeten daarom niet allereerst in Jezus geloven, maar met hem in het bijbelse visioen van God, zegt Kalsky. „Dat visioen heeft het goede leven voor allen op het oog.” En daar ligt volgens haar de centrale boodschap van het christendom tot op de dag van vandaag.

Het goede leven voor allen: in die wens vindt zij rabbijn Awraham Soetendorp aan haar zijde. Groter profeet van Messiaanse verwachting en vreedzame dialoog met andere religies is er nauwelijks te vinden. In een themanummer van Levend Joods Geloof, over zestig jaar Israël, bestrijdt hij de opvatting dat vooral sommige krachten binnen de islam in staat zijn ’het totale bouwwerk van tolerantie neer te halen’.

De krachten die uit zijn op destabilisering van onze samenleving zijn naar zijn mening niet in één groep te lokaliseren. Daarom moeten we „de saamhorigheid die waarachtig heerst tussen de verschillende spirituele tradities en culturen steeds opnieuw zichtbaar maken.”

Soetendorps vertrouwen is grenzeloos, een Wilders zal hem het volgende niet snel nazeggen: „Het jodendom, tezamen met de islam, het christendom, hindoeïsme, boeddhisme, humanisme en vele andere spirituele tradities zijn voor tesjoewa, inkeer op wereldschaal, de inspiratiebron. Deze planeet, niet in de greep van de angst, maar de krachtbron van hoop.”

Ook new-agetijdschrift Imagine brengt positief en vredelievend nieuws: ’bijna doodervaring wijst op eindeloze verbondenheid’, ’Hans Markus wil een ministerie van vrede’, ’de klimaatcrisis vraagt om het openen van ons hart’ en via ecotherapie kunnen we ’op weg naar een verlichte aarde’. Heel sympathiek allemaal, schrijft een zekere Juri in een brief aan hoofdredacteur Jan Bongers. Maar kan hij misschien in een volgende editie eens uitleggen hoe je bij het Hollandse hufterige gedrag waarmee hij dagelijks wordt geconfronteerd, het gelieg en gedraai in politiek en rechtspraak, de criminaliteit et cetera, ’je hart kunt openen’ en ’elkaar de hand kunt reiken’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden