De kerk heeft de wereld veel onthouden

U vraagt zich af waarom de kerk bij u in de wijk gesloten wordt? Omdat de kerk voortvluchtig is, daarom. De vele 'nieuwe' vormen van spiritualiteit in ons land zijn de onbetaalde rekening van de kerk, een schuld die ze weigert te voldoen. Liever sluit ze haar deuren en maakt dat ze met volle zakken wegkomt.

Volgens recent onderzoek zeggen preken te weinig hoe het zit. Dat klopt. Mijn lichaam weet niet hoe het in de kerkbank moet zitten, zodat mijn benen gaan zwaaien. Geloof is te veel een pakketje dogma's en moraal dat door je oren in je hoofd geschoven wordt. Alsof het niks met lekker eten en drinken, met sport of erotiek te maken heeft. In het boeddhisme en new age workshops kun je daarentegen ervaren dat je niet alleen een lichaam hebt, maar ook een lichaam bent.

Ook is de kerk collectief ingesteld, terwijl onze cultuur veel meer draait om het individu. Elke zondag in de kerk samenkomen past daar niet goed bij, zoals op een andere manier alle verenigingen dat merken. Alternatieve vormen van spiritualiteit bieden op incidentele basis een waaier van activiteiten aan, waaruit je zelf kunt kiezen.

Verder geeft de kerk weinig aandacht aan persoonlijke vorming. Wat mensen aantrekt in boeddhistische meditatie, is dat je aan je eigen ontwikkeling kunt werken. Indirect heb ik daar veel aan gehad, want ik was toch een beetje een boom die op zijn eigen wortels neerkeek.

Ten slotte ziet de kerk het leven vaak als een opstapje naar het hiernamaals. Mensen willen echter inhoud en vorm geven aan hun bestaan vandaag, zorgen dat er nu vrede en recht komt. Bovendien willen ze nu genieten - vandaar de vele therapieën die aangeboden worden in het alternatieve circuit.

De kerk heeft de wereld veel onthouden en is haar daarom veel verschuldigd. Wat zei paus Johannes XXIII bij de opening van het Tweede Vaticaans Concilie, volgende maand vijftig jaar geleden? "In plaats van andersdenkenden te veroordelen, beantwoordt de kerk beter aan de noden van onze tijd door ontferming te tonen en de volle rijkdom van haar traditie te delen." De zakken van de kerk zitten barstensvol. Alternatieve vormen van spiritualiteit ogen interessant omdat ze exotisch en betoverend zijn, maar als ze wil kan de kerk ook toveren als de beste met die weelde van engelen, muziek, kunst en kathedralen.

Het lichaam zal zich in de kerk welkom voelen als die weer kwistig de incarnatie (lijfwording) van God verkondigt en een liturgie viert die alle zintuigen aanspreekt. Na wat liturgische gymnastiek fietst mijn bewierookte lichaam voldaan naar huis. Een disco-achtige variant is je handen in de lucht steken, klappen en halleluja roepen.

Geestelijke oefeningen uit de kloosters kunnen de persoonlijke vorming stimuleren. Ik kan u verzekeren dat de meditatiekrukjes van het christelijke Taizé net zo hard zijn als die van het boeddhisme. En de Bijbel en kerkelijke traditie lopen over van wijsheid, levenskunst. De populaire spirituele leraar Eckhart Tolle heeft zich zelfs naar de monnik Eckhart vernoemd. Bijna vijfhonderd jaar voor Kant liet deze al zien dat wij de wereld vertekend waarnemen. Daarom missen we de goddelijke Werkelijkheid, zegt hij. Waarom horen kerkgangers nooit over hem?

Wat het hiernamaals betreft: de Bijbel benadrukt dat we nu al het eeuwige leven kunnen ervaren. Al woon je in Baalhoek of Vrouwenverdriet, we kunnen uitzonderlijk gelukkig ('zalig' is het oude woord) zijn. Hee kerk, waarom heb je ons dat niet verteld? Waar dien je eigenlijk voor? De Vlaamse kunstenaar Jan Fabre die exposeert in de Amsterdamse Nieuwe Kerk, geeft het juiste antwoord: "De kerk is een plaats waar het leven wordt gevierd en tegelijk uit handen gegeven, in de verwachting van iets nieuws".

De onbetaalde rekening van de vluchtende kerk is enorm. Tijd om haar bij de kladden te grijpen, ondersteboven te houden en flink te schudden zodat haar propvolle zakken rinkelend leeglopen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden