De keizer van Septimanië

(Trouw) Beeld AFP
(Trouw)Beeld AFP

Hij maakte van het provinciale Montpellier een dynamische stad, maar echt bekend werd hij als politiek incorrecte bruut. Tot zijn genoegen.

Kleis Jager

Een provocateur werd hij meestal genoemd. Maar Georges Frêche zocht nooit de controverse. Hij zei gewoon wat hij dacht, zo formuleerde hij het tenminste altijd zelf. Dat het normaal is als er in het Franse nationale voetbalelftal niet negen, maar drie of vier zwarte jongens spelen bijvoorbeeld. Voor de Parti Socialiste (PS) was het gekrakeel dat volgde op deze ontboezeming het sein om Frêche nu echt te royeren.

De partij had toen al afstand genomen van de president van de regio Languedoc-Rousillon. Dat was vanwege een geruchtmakend voorval begin 2006 rond enkele zogenoemde harkis. Harkis, verraders in het Arabisch, zijn Fransen van Algerijnse origine die tijdens de onafhankelijkheidsoorlog de Franse kant kozen en om die reden massaal werden gedood. Frêche leek ze voor de camera van een regionale zender de huid vol te schelden. ,,Jullie hebben geen enkel eergevoel! Untermenschen zijn jullie, donder op!’’

Zijn uithaal was uit zijn verband gerukt, klaagde Frêche. Als er iemand was die iets voor de harkis had gedaan, ze aan werk en onderdak had geholpen, dan was hij het wel. Van de rechter kreeg Frêche gelijk: hij had geen groep beledigd, alleen twee individuen die de confrontatie met hem hadden gezocht. Frêche nam het dit duo kwalijk dat ze lid waren geworden van een ’gaullistische partij’: ,,Terwijl de Gaulle, het Franse leger, geen poot uitstak toen er 80.000 harkis als varkens de keel werd doorgesneden.’’

Frêche, die zijn carrière begon als universitair docent Romeins recht, trok niet alleen de aandacht met verbale erupties. Volgens zijn bewonderaars veranderde hij Montpellier, de stad waar hij tussen 1977 en 2004 burgemeester was, in een mediterrane metropool.

De toekomst lag niet in de wijn en andere landbouw, wist Frêche, maar in de dienstensector. Banen creëer je door werkgevers te verleiden, profeteerde de ex-maoïst die nog stage had gelopen in een bandenfabriek in de Sovjet-Unie. Dat verleiden deed Frêche onder andere door te investeren in cultuur en sport: Montpellier kreeg stadions, een sportpaleis, een opera, een congrescentrum en een filharmonisch orkest.

Frêche begreep ook al snel de waarde van architectuur als communicatiemiddel. De nieuwe wijk Antigone liet hij bouwen door de Catalaanse bouwmeester Ricardo Bofill, die begin jaren tachtig furore maakte met een neo-klassieke stijl die post-modern werd genoemd. Frêche bezorgde Montpellier ook een tram en op zijn aandringen verrees Odysseum, een multifunctioneel centrum met onder andere een ijsbaan, planetarium en aquarium. Niet iedereen was enthousiast. Frêche zou geen oog hebben voor het milieu en de oude buurten verwaarlozen.

’De keizer van Septimanië’ was een van zijn bijnamen, vanwege een mislukte poging die hij deed om zijn regio de naam terug te geven die het gebied in de Romeinse tijd had gehad.

Zijn capaciteiten bleven niet onopgemerkt, maar hij werd nooit minister. François Mitterrand, president van 1980 tot 1995, mocht hem niet, Frêche moest ook weinig van Mitterrand hebben. ,,Mitterrand bleef bevriend met mensen die erg fout waren in de oorlog’’, zei hij daar later over. ,,Dat kon ik als zoon van een verzetsman niet accepteren.’’ Boven het bezemhok in het bestuursgebouw van de Languedoc-Roussillon liet hij een bordje ’François Mitterrandzaal’ schroeven.

Echt landelijk bekend werd hij alleen als bullebak. In januari liet hij weten dat hij nooit op de socialistische ex-premier Laurent Fabius zou kunnen stemmen, vanwege diens ’niet erg katholieke kop’. Daarmee kon hij alleen maar de joodse achtergrond van Fabius bedoelen, zo klonk het verontwaardigd. Frêche bezwoer dat hij geen antisemiet was. ,,Zeggen dat iemand geen katholieke kop heeft, dat is een oude, doodgewone Franse uitdrukking waarmee je bedoelt dat je iemand niet vertrouwt’’, herinnerde hij zijn vijanden.

Het royement had geen gevolgen voor zijn machtspositie. In maart werd hij glansrijk herkozen als president van de Languedoc-Roussillon, een positie die hij in 2004 had ingenomen. In een Fortuynesk boekje geselde Frêche zijn critici, ’de politiek-correcte elite van wie je in dit land niets meer mag zeggen’ en die ’verantwoordelijk is voor de verwijdering tussen burgers en politiek’.

De PS is op een dood spoor beland, constateerde hij. ,,Het is een kwezelige vereniging die een versplinterd soort samenleving aanprijst, voor elke categorie met een probleempje staan ze klaar.’’

Frêche genoot van zijn verlate populariteit. ,,Het is heel prettig. Je krijgt van alle kanten op je lazer en wat gebeurt er? Op straat komen mensen op je af om je de hand te schudden.’’ Hij noemde zichzelf ’volks, geen populist’.

Een van zijn laatste bestuurlijke daden was de onthulling van een reusachtige beeldengroep ’grote mannen van de 20e eeuw’ in de wijk Odysseum.

Behalve Churchill, Roosevelt, Jaurès en de Gaulle rekende hij ook Lenin hiertoe. Stalin en Mao eigenlijk ook, omdat je toch niet kan ontkennen dat die de loop van de geschiedenis van de vorige eeuw mede hebben bepaald.

Frêche, die al langer met zijn gezondheid worstelde, stierf aan een hartaanval. Hij was nog maar net terug van een reis naar China, onder andere in het gezelschap van Gérard Depardieu. De acteur las, geëmotioneerd, een tekst van Augustinus voor tijdens de begrafenis, die door duizenden mensen werd bezocht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden