De kater van Keulen wreekt zich nu al

reportage | Nu asielzoekers achter de aanrandingen tijdens Oud en Nieuw lijken te zitten, maakt het collectieve optimisme over hun komst rap plaats voor een alarmerende toon bij burgers en politici: het asielbeleid moet aangescherpt.

Eén keer per jaar zijn vrouwen de baas in Keulen. Op Weiberfastnacht, de eerste dag van het vijfdaagse carnaval, leggen ze om tien uur het werk neer en nemen op de Alter Markt officieel de leiding van de stad over. Ook de kroegen van de carnavalshoofdstad van Duitsland zijn die dag hun domein. Met een schaar aan een touwtje om de nek zoeken de verklede dames daarna op straat naar mannen met een stropdas: door die af te knippen en aan hun kostuums te binden maken ze korte metten met hun gezag.

De Weiberfastnacht van 2016 vindt plaats op 4 februari. Net iets meer dan een maand na Oud en Nieuw, toen het centrum van de stad tijdens een andere feestviering juist decor werd van een nachtmerrie voor vrouwen. Meer dan 120 meisjes en vrouwen werden op en voor het Centraal Station door grote groepen mannen aangerand, de kleren van het lichaam gescheurd, de spullen afgepakt. Twee vrouwen deden aangifte van verkrachting.

Blijven de vrouwen van Keulen na die nacht gewoon carnaval vieren? Aan de plannen voor Weiberfastnacht verandert niets, laten Keulse vrouwenverenigingen weten. En in de grote carnavalswinkel Deiters, waar kostuums in alle kleuren de bovenste verdieping bezetten en zonnebrillen, fopneuzen en andere prullaria de onderste, is het in de eerste week van januari net zo druk als voorgaande jaren. In de winkelmandjes van tienermeisjes liggen korte indianenjurkjes. Volgens verkoper Helmut Newig zijn ook piratenpakjes erg populair. "Het is niet anders dan anders."

Ook de Keulse Nora Abu-Oun (39), als freelance presentatrice werkzaam voor tv-zender WDR, viert 'natuurlijk' carnaval. "Dat laat ik me niet verbieden door die types. Net als na de aanslagen in Parijs moet het leven doorgaan."

Toch zal carnaval dit jaar anders zijn. De schrik zit er bij Keulenaren goed in. Abu-Oun denkt dat ze nog meer dan anders op haar hoede zal zijn: "Want als het klopt dat het om georganiseerde aanvallen gaat tijdens Oud en Nieuw dan kunnen ze opnieuw toeslaan." Sylvia Neu, een vrouw van middelbare leeftijd, vertelt op het plein voor de Dom dat ze haar drie zoons met carnaval nu wil verplichten om met de taxi naar huis te gaan.

Maar ook in de rest van Duitsland heeft 'Keulen' iets veranderd. In het land waar normaal gesproken heel terughoudend wordt omgegaan met het benoemen van de afkomst van daders kan niemand deze week meer om generalisaties heen. Slachtoffers, ooggetuigen en politie spraken al snel van een groep van duizend man met een 'Noord-Afrikaans en Arabisch uiterlijk' waartoe de vele tientallen daders behoorden.

'Collectieve euforie'

Dat leidde tot ongemak. Bij politici, die al snel riepen dat niet alle net binnengekomen vluchtelingen over één kam moeten worden geschoren met de daders. Duitsland verbaasde vriend en vijand door afgelopen september de deuren wijd open te zetten voor vluchtelingen, waardoor er in 2015 meer dan een miljoen het land binnenkwamen. Maar ook bij Duitse media die laat, soms heel laat, berichtten over de gebeurtenissen tijdens Oudejaarsnacht.

Volgens hoogleraar migratiesociologie Ruud Koopmans, die verbonden is aan de Humboldt Universiteit in Berlijn, komt dat omdat zij zich te veel hebben laten leiden door een 'collectieve euforie' over vluchtelingen in Duitsland. "Het land heeft een extreem positief idee over de komst van vluchtelingen." De beeldvorming is dat ze zullen helpen om de vergrijzende samenleving te verjongen en de Duitse economie op lange termijn sterk houden.

Dat is anders dan tijdens de jaren negentig, toen Duitsers volgens Koopmans sterk tegen nieuwkomers waren. "Iedereen doet nu mee, problemen worden makkelijk terzijde geschoven. Kritiek ook. De media zijn zeker het afgelopen half jaar erg meegegaan met dat positieve gevoel."

Dat de massa-aanrandingen door asielzoekers en net aangekomen vluchtelingen lijken te zijn gepleegd, zoals de laatste dagen door (anonieme) politiebeambten wordt gesteld, is een harde klap voor dat optimisme. Koopmans: "De blindheid voor nadelen van de vluchtelingenkomst gaat zich nu wreken."

Op straat in Keulen durft Sylvia Neu het nu wel te zeggen. "Je mag niet veralgemeniseren, niet alle migranten zijn fout. Mijn schoondochter is bijvoorbeeld Keniaanse. Maar de migranten op het station maken problemen. Als nu bewezen kan worden dat ze tijdens Oudjaar vrouwen hebben aangevallen, moeten ze wat mij betreft terug worden gestuurd naar hun eigen land. Geen boete of straf hier. Zij zijn onze samenleving niet waard als ze vrouwen niet respecteren. Onze maatschappij moet er niet op achteruitgaan."

Integratie

Met die woorden legt ze de vinger op de zere plek van bondskanselier Merkels ruimhartige migratiebeleid. Dat is niet de logistiek, met de vraag of er voldoende bedden en taalcursussen zijn voor nieuwkomers, het is de integratie. In de donderspeech die Merkel afgelopen december op het partijcongres van haar CDU gaf, zei ze zelf al: "Wie voor oorlog en vervolging vlucht, vindt bij ons bescherming. Wie bij ons bescherming heeft gevonden, moet ook onze wetten, waarden en tradities respecteren en moet om ons te begrijpen de Duitse taal leren."

Hoewel nog onduidelijk is waarom de daders tijdens Oudejaarsnacht precies tot hun daden kwamen, versterkt 'Keulen' sceptici in hun idee dat migranten het niet zo nauw nemen met de Duitse normen en waarden. Dat leidt weer tot boosheid bij burgers: waarom laten we zo veel Arabieren het land binnen?

Hun gevoel van onmacht wordt versterkt doordat er weinig bekend is over de daders en er nog maar weinig zijn opgepakt. Op sociale media lieten Duitsers deze week massaal hun onvrede horen over het vluchtelingenbeleid. Op Twitter werden donderdag en gisteren duizenden berichten achtergelaten met de hashtag '#rapefugees', een samentrekking van het Engelse 'verkrachter en vluchteling'.

Zo spelen de massa-aanrandingen anti-immigrantenbewegingen als Pegida en de rechts-populistische partij AfD in de kaart. "Is Duitsland nu gekleurd en kosmopolitisch genoeg?", vroeg AfD-voorzitter Frauke Petry deze week aan Merkel op Twitter. De grenzen moeten volgens haar dicht. Vandaag houdt Pegida Noordrijn-Westfalen een demonstratie aan de noordkant van het Keulse stadscentrum. Daar worden duizend man verwacht. Elders in de stad zal een tegendemonstratie plaatsvinden.

De Duitse regering is zich er terdege van bewust dat haar vluchtelingenbeleid door 'Keulen' meer onder druk is komen te staan, maar probeert ook een hetze tegen vluchtelingen te voorkomen. Nu al worden er bijna dagelijks asielzoekerscentra beklad, beschoten of in brand gestoken. "Wie zich niet aan de regels houdt, moet hard worden gestraft", was de boodschap van ministers De Maizière (CDU) van binnenlandse zaken en Maas (SPD) van justitie. Ook Merkel eiste "een harde reactie van de rechtsstaat".

Nadat er steeds meer signalen kwamen dat er wel degelijk asielzoekers bij de aanrandingen betrokken waren, reageerden ze feller. Asielzoekers kunnen wel degelijk snel worden uitgezet als ze worden veroordeeld voor aanranding, zei Maas. Zijn collega De Maizière wil de asielregels aanscherpen en het makkelijker maken om misdadige vluchtelingen sneller uit te zetten.

Politie overbelasts

Of dat genoeg is voor het Duitse volk moet nog blijken. Nadat de onvrede over het vluchtelingenbeleid door Merkels speech vorige maand iets leek ingedamd, is die nu in alle hevigheid terug. De druk om iets aan het onbegrensd opnemen van asielzoekers te veranderen, zal in aanloop naar de verkiezingen van drie grote deelstaten in maart extra toenemenn.

In Keulen willen ze dat de regering wat doet aan de tekorten bij de politie. "Er is een structureel gebrek aan politiewagens en manschappen", zegt voorzitter Rüdiger Thust van de politievakbond Bund Deutscher Kriminalbeamter. "Elke agent heeft te veel werk." Dat uit een uitgelekt dienstverslag over de jaarwisseling blijkt dat er veel te weinig man waren om alle slachtoffers te helpen rondom het Keulse Centraal Station is volgens hem zo te verklaren.

De grootste stad van Noordrijn-Westfalen (een miljoen inwoners) heeft al langer last van kleine criminaliteit op het station en in het centrum. Thust: "Het zijn bendes met mannen die deels uit Oost-Europa en de laatste jaren uit Noord-Afrika komen. Zij zijn vooral actief op straat." In bijna 51 procent van alle strafbare feiten die in 2014 in de stad zijn gepleegd ging het om diefstal. Keulen is bovendien al jaren nummer 2 op de lijst van steden met hoogste criminaliteit van Duitsland (Frankfurt is 1 ).

In hotel Europa am Dom, dat aan de stadskant van de Keulse Dom ligt, kunnen ze daarover mee praten. Overal in de lobby hangen aanplakbiljetten met teksten als 'Let op uw spullen! Pas op voor zakkenrollers!' Een baliemedewerker verklaart: "Die criminelen zijn goed georganiseerd. Ze volgen argeloze toeristen van het station naar dit hotel en bestelen ze onderweg." Of ze beroven gasten in het hotel. "Dan lopen ze met een gast die net heeft gerookt mee naar binnen en jatten snel een telefoon van een tafeltje waarvan de eigenaar net bij het ontbijtbuffet staat."

Op het plein voor de Dom vertelt Sylvia Neu dat ze al maanden haar telefoongesprekken beëindigd en mobieltje goed wegstopt als ze op het Keulse station aankomt. "Ik heb steeds het gevoel dat ik word begluurd door ongure types. En diefstal zoek ik liever niet op." Op de trappen die van het stationsplein naar de Dom voeren, legt ze op een natgeregende tree een bloemetje neer. Ze is de vijfde die dat doet. "Het is een stil protest tegen wat er hier met Oudjaar gebeurde." Op een geplastificeerd briefje wordt haar gebaar verwoord. 'Vrouwen slaat men niet. Zelfs niet met bloemen.'

Dit artikel kwam tot stand met medewerking van Kick Hommes.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden