De kartonnen doos

Ik denk zelden aan een kartonnen doos. Eigenlijk nooit. Maar vorig jaar publiceerde Remco Campert een boek met de doos in de titel: 'Vandaag ben ik een lege kartonnen doos'. Campert sombert over het weer. 'Het weer was al weken somber, donkere wolken, regen.' Hoeveel dagen heeft hij al niet achter de rug. Donkere wolken. Regen. 'Wéér een dag!' Hij kijkt onbestemd naar de tuin. Vandaag ben ik een lege kartonnen doos.

In 1892 publiceerde Arthur Conan Doyle het verhaal 'Het avontuur van de kartonnen doos'. Miss Susan Cushing ontvangt per post een kartonnen doos, met daarin twee afgesneden oren. Een inspecteur van Scotland Yard denkt aan een gore grap van medische studenten maar Sherlock Holmes vermoedt een misdaad.

Als de kring van detectives en sombermannen al meer dan een eeuw in de ban is van de kartonnen doos, dan moeten we ons buigen over de geschiedenis ervan. En één ding is zeker: als Holmes het in 1892 over een kartonnen doos heeft, dan bestond die doos in 1892.

Enkele bronnen noemen Sir Malcolm Thornhill als uitvinder van de kartonnen doos. Maar over hem is niet veel te vinden. Zijn naam is verwijderd uit Wikipedia, omdat er geen betrouwbare bron is. Een dienstdoende redacteur vermoedt dat some guy een grap wilde uithalen met de naam van een vriend: uitvinder van de kartonnen doos in 1817. Sir Malcolm.

Karton bestaat uit lagen papier. Lange tijd werd ook stro gebruikt: strokarton voor zachtboard en hardboard. In de tweede helft van de negentiende eeuw ontstaat een techniek om papieren vellen samen te voegen tot een licht, buigzaam én sterk materiaal. Het bestaat uit drie lagen. De boven- en onderlaag zijn vlak en strak, de middelste laag is gemaakt als een golf; op de punten van de golf wordt lijm gesmeerd, daarop worden de boven- en onderlaag geplakt: golfkarton.

Het verhaal gaat dat de uitvinder geïnspireerd raakte door de befaamde halskraag van geplooid linnen batist, zoals afgebeeld op het portret dat Rembrandt in 1633 maakte van de predikant en schrijver Johannes Wtenbogaert.

Op 1 november 1870 - de geschiedenis van halskraag tot golfkarton is een traag proces - vraagt de ondernemer Albert Jones uit New York patent aan op deze vinding. Jones maakt de eerste doos van golfkarton, type verhuisdoos, geschikt voor het vervoer van goederen per schip en trein, als opvolger van de zware houten kisten.

De grote doorbraak van de kartonnen doos als verpakkingsmateriaal voor voedsel en duizend andere dingen - de kleinere, eenwandige doos - komt in 1906 van de gebroeders Kellogg die hun nieuwe graanontbijt, de cornflakes, verpakken in een aantrekkelijke doos, versierd met karakteristieke letters, gestileerde bloemen en de originele handtekening van W.K. Kellogg.

Wie nu in een supermarkt rondloopt, ziet een onmetelijke stapeling van rijkversierde dozen: hagelslag, rijst, wasmiddel, lucifers, melk - in 'tetrapak', als vervanger van glas - pannekoekmeel, gezeefde tomaten, sigaretten, drop, cornflakes et cetera.

De buurtsuper van Remco Campert is onder het Museumplein in Amsterdam. Ik zie hem daar lopen langs de schappen, staan bij de kassa. Dan passeert hij die houten kist met lege kartonnen dozen. Bananendozen. Blue Band. Appelsientje.

Vandaag ben ik een lege kartonnen doos.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden