Dé kans om je als moslim te bewijzen

Jason en Jermaine W., Amerikaans-Nederlandse bekeerlingen tot de islam, zijn opgepakt omdat ze een aanslag voorbereidden. Als de broers uit Amersfoort schuldig zijn, passen ze in het rijtje nieuwe moslims dat al streed in de gewapende djihad. Bekeerlingen worden daarin belangrijker.

Een bekende bekeerde Al-Kaida-terrorist met wie Nederland te maken heeft gehad, koos ook samen met zijn broer voor de islam. Jerôme en David Courtailler komen uit St.-Pierre-en-Faugincy, in de Franse Alpen.

De slagerszoons groeiden op in een katholiek nest. Vader werd werkloos en vertrok naar een vleesfabriek, ver weg. De broers zouden allebei aan de drugs zijn geraakt voordat zij zich bekeerden tot de islam.

Jerôme (29) zit in Nederland een gevangenisstraf van zes jaar uit. Hij werd kort na 11 september 2001 in Rotterdam aangehouden omdat hij meehielp aan de voorbereiding van een aanslag op de Amerikaanse ambassade in Parijs. Een aanslag die werd voorkomen. David (28) zit voor de tweede keer vast voor terroristische misdrijven, in Frankrijk. Hun connecties lopen tot in de toppen van Al-Kaida.

De Brit Richard Reid werkte maanden als afwasser in een Amsterdams restaurant vóór zijn poging om met een bom in zijn schoen een vliegtuig op weg van Parijs naar Miami uit de lucht te blazen. Ook hij was bekeerd, toen hij een paar jaar eerder in een Engelse gevangenis zijn zoveelste straf uitzat voor diefstal. Zoals veel nieuwe gelovigen reisde hij via Engeland naar een trainingskamp in Afghanistan.

De Australische fabrieksarbeider Jack Roche werd dit jaar veroordeeld tot negen jaar cel omdat hij een bomaanslag wilde plegen op de Israëlische ambassade in Canberra. Hij werd veertien jaar geleden moslim toen hij van de drank af probeerde te komen.

In mei deed VVD-kamerlid Ayaan Hirsi Ali aangifte omdat een jonge moslim haar met de dood had bedreigd, in het Haagse café-restaurant Dudok. Ze was verbijsterd toen de jongen een bekeerling bleek.

De lijst is veel langer.

Hoe kan het dat wie geboren en getogen is in een westers land, als niet-moslim, zich niet alleen tot de islam bekeert -veruit de meesten laten het hierbij, natuurlijk- maar ook radicaal wordt en zich inlaat met terrorisme?

Hun aantal is moeilijk te schatten. De arrestaties geven een indicatie. Wereldwijd zijn duizenden vermoedelijke Al-Kaida-terroristen gearresteerd, onder wie slechts tientallen bekeerlingen. Een kleine minderheid dus, die nog iets kleiner lijkt omdar bekeerlingen minder makkelijk worden gepakt.

Dat ze radicaliseerden en zich inlieten met terrorisme heeft veel te maken met de islamitische zending. Die is voor het overgrote deel gefinancierd vanuit Saoedi-Arabië en streng orthodox of zelfs radicaal van karakter. In de traditionele Marokkaanse of Turkse moskee in Nederland is iedereen welkom, maar erg actief geworven onder Nederlandse niet-moslims wordt er niet. Dat is een heel verschil met bijvoorbeeld de Saoedische Moslim-Wereld Liga, die in Nederland zeer actief is.

Oktober 2002 schreef minister Remkes van binnenlandse zaken aan de Tweede Kamer: ,,De Moslim Wereld Liga probeert de lokale bevolking tot de islam te bekeren, zelfs indien de islam al wijdverbreid is. Haar bekeerlingen zijn meer politiek actief dan andere moslims. Sommigen richten nieuwe moslimorganisaties op met een anti-westerse agenda. In het verleden heeft de Moslim Wereld Liga financiële en logistieke steun verleend aan gewapende islamitische groepen in Afghanistan en Bosnië. Het is niet uitgesloten dat de Liga dit nog doet in andere delen van de wereld.''

De Moslim Wereld Liga organiseert ook studiereizen naar onder meer Saoedi-Arabië. De inlichtingendienst AIVD, in een verslag van eerder dit jaar: ,,Aan autochtone bekeerlingen biedt zo'n reis de kans zich als moslim te bewijzen. Het conservatieve denken waarmee zij in Saoedi-Arabië worden geconfronteerd kan een rol spelen in hun radicalisering.''

Voor de reizen worden veel jongeren geworven in de radicale Al-Fourkaanmoskee in Eindhoven, waar ook Jason W. kwam, de jongen die van de week in Den Haag werd gearresteerd. ,,Alles wordt voor je geregeld en betaald'', zegt een andere jongen, die ook eens vanuit de Fourkaan zo'n reis ondernam. ,,Het is makkelijk.''

Het fanatisme van bekeerlingen is vaak een manier om als 'echte moslims' geaccepteerd te worden. Doordat zij zo goed Nederlands kennen en helemaal zijn ingebed in de samenleving, worden zij al snel ingezet voor bestuurlijke klusjes en vooral propaganda. Ze verspreiden boeken en tijdschriften en onderhouden websites.

De Nederlandse bekeerling Abdul Jabbar van de Ven kreeg landelijke bekendheid toen hij eind 2001 een interview gaf aan Trouw. Hij was positief over het Taliban-regime dat destijds over Afghanistan regeerde en over Osama bin Laden. Op de Yahoo-internetgroep Elkhatab leert hij andere moslims hoe zij zuiver kunnen geloven en hoe zij zich moeten voorbereiden op de djihad. Al zal hij altijd oppassen dat hij niet oproept tot geweld in Nederland. Het hele jaar door, en vooral nu tijdens de ramadan, geeft hij lezingen waar met name jongeren op afkomen. De AIVD houdt hem in de gaten. Van de uitgeverij Noer in Delft komt het boek 'De weg van de moslim', berucht om de passage waarin staat homoseksuelen van het dak van een hoog gebouw moeten worden gegooid. Bij de vertalingen van dit soort rabiate werken spelen bekeerlingen een sleutelrol.

In het rapport dat de AIVD eind 2002 schreef over rekrutering van Nederlandse jongeren voor de djihad noemde de dienst een groep 'geboren en getogen autochtone Nederlandse jongeren' die 'toe lijken te groeien' naar de djihad. De AIVD noemde de groep 'goed inzetbaar voor de islamistische strijd', maar geloofde toen niet dat rekruteurs bewust bekeerlingen wierven.

Dat is inmiddels achterhaald. Inlichtingendiensten zien in Europa meer doelbewuste pogingen van Al-Kaida-agenten om bekeerlingen voor het terrorisme te interesseren. Volgens Al-Kaida-kenner Rohan Gunaratna zoekt het terreurnetwerk al sinds 11 september harder naar agenten met westerse paspoorten en vooral naar bekeerlingen, die moeiteloos kunnen opgaan in hun westerse omgeving. De bekeerlingen werden in trainingskampen net zo warm ontvangen als geboren moslims en ideologisch en fysiek net zo goed getraind. Terug in het Westen hadden ze 'geen haast' om in actie te komen, aldus Gunaratna. Eerst concentreerden ze zich op de opbouw van een goed radicaal netwerk. Volgens de AIVD volgde Jason W. najaar 2003 een trainingskamp in Pakistan.

Het rekruteren van bekeerde moslims gaat relatief gemakkelijk omdat zij vaak een moeizame relatie hebben met hun ouders, die meestal geen moslim zijn geworden. Dat is koren op de molen van rekruteurs. Wanneer zij zich op een Marokkaanse rekruut richten, moeten zij die nog helemaal losweken uit de vaak warme familiebanden. Bekeerlingen kennen daarnaast alle ins en outs van hun land. Ze zijn actief geweest bij het verkennen van doelen: waar is het gemakkelijk toeslaan en waar heeft een aanslag grote gevolgen?

Inmiddels zijn bekeerlingen ontdekt die niet slechts dienden als kanonnenvlees voor hogere djihadisten, maar die zelf leidende posities bekleden. Christian Ganczarski (katholieke Duitse familie, lasser) hield contact tussen topterrorist Khalid Shaikh Mohammed en degenen die in 2002 een bomaanslag pleegden op de synagoge in het Tunesische Djerba. Pierre Robert (welvarende familie in Frans Lyon, autohandelaar) was het brein achter de aanslagen in Casablanca, mei 2003.

Volgens de Franse islamkenner Olivier Roy doet fundamentalisme het goed bij jongeren met twijfel aan hun geloof en identiteit. En dat zijn niet alleen allochtonen. ,,Ontwortelde, ontevreden jeugd, op zoek naar een identiteit voorbij de verloren culturen van hun ouders, en voorbij hun gesneefde verwachtingen'' schreef hij vorige maand in de Financial Times. ,,Zij dromen van een universele en virtuele islamitische gemeenschap die godsdienstige betekenis aan het globaliseringsproces kan geven. Een kans om een nieuwe, positieve identiteit te bouwen. De oemmah, de wereldgemeenschap van moslims, is een droom die op internet zijn virtueel bestaan vindt. De chatrooms compenseren het gebrek aan echte sociale wortels.''

Daar zit wat in. Want in zekere zin kun je de Nederlands-Marokkaanse jongeren die radicaliseren ook als bekeerlingen zien. Hun radicalisme lijkt nauwelijks op de conservatieve, maar niet erg fanatieke huis-, tuin- en keukenislam die hun ouders meebrachten uit de Rif. 'Culturele islam' noemen veel jongeren dat geloof van hun ouders. Eigenlijk een beetje achterlijk, in tegenstelling tot hun eigen 'pure islam'. Toen Osama bin Laden in 2001 in een videofilm zei dat hij zulke goede berichten uit Nederland hoorde over bekeringen, ging het misschien wel niet alleen over autochtone Nederlanders. Radicalen als Bin Laden vinden ook gematigde moslims maar een stel heidenen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden