De kamers van de gevallenen

De kamer van Karina Lau, die op 2 november 2003 om het leven kwam toen haar helikopter werd neergeschoten in Irak. (FOTO ASHLEY GILBERTSON)

Uitvaartmuseum Tot Zover toont ontroerende foto’s van slaapkamers van jong gesneuvelde soldaten. Hun rouwende ouders lieten de kamers volledig intact.

Een pluchen dolfijntje kijkt olijk de kamer in; om zijn nek hangt een slinger van bloemen. Het knuffeldolfijntje was eigendom van soldaat eerste klasse Karina Lau, die op 2 november 2003 om het leven kwam, toen haar helikopter met een raketwerper onder vuur werd genomen door opstandelingen, nabij Falloedja in Irak, en neerstortte in de woestijn.

Sindsdien hangt het daar, bevroren in de tijd, net als de rest van de kamer: nog meer knuffels, een kast vol frutsels en ingelijste foto’s, een keurig opgemaakt bed.

Een typische kamer van een twintigjarige – want dat was de leeftijd waarop Lau sneuvelde. De tienerposters zijn inmiddels van de muur gehaald, maar er hangt nog wel een bepaalde onschuld tussen de muren. De gruwelijke dood die ze stierf, kon hier haast niet verder weg lijken. Al zie je ook een vaantje van de US Army hangen – een discrete verwijzing naar het leven dat Lau buiten deze kamer leidde.

Haar ouders zijn niet de enigen die de kamer van hun gesneuvelde kind intact hebben gelaten. Fotograaf Ashley Gilbertson legde voor het project ’Bedrooms of the Fallen’ de kamers van veel militairen die in Irak en Afghanistan omkwamen vast. Hij is kritisch over die oorlogen, en vindt dat de foto’s van militairen in actie maar het halve verhaal vertellen. Het verlies, het gemis, de leegte die gevallenen achterlaten, dat wilde hij graag tonen.

Zijn foto’s zijn nu te zien in het Nederlands Uitvaartmuseum Tot Zover in Amsterdam. Voor de gelegenheid kreeg Gilbertson ook toestemming om de slaapkamers van twee Nederlandse gevallenen te fotograferen: Timo Smeehuijzen en Tim Vroomshoop, beiden net als Karina Lau soldaat eerste klasse, beiden toen ze sneuvelden ook twintig jaar oud. Of liever gezegd: jong.

De ouders van Vroomshoop zijn inmiddels verhuisd. Maar de kamer van hun zoon hebben ze integraal overgeplaatst naar een kamer in hun nieuwe huis. Zo moeten er over de hele wereld duizenden slaapkamers zijn, die door ouders in verstilde monumenten zijn veranderd.

Ze ontroeren, de foto’s. Door een wrang detail hier en daar, zoals de hond die op het bed van sergeant Thomas Gilbert ligt te wachten. Dat doet hij al sinds 2006, toen Gilbert sneuvelde. En door de militaire parafernalia, die je ziet hangen, maar die haast nergens militaristisch van aard zijn: eerder een beetje naïef, in het licht van wat daarna kwam: een teddybeer met een legerpakje aan, of een poster boven een bed met de vrome leefregels die in de Amerikaanse ’Soldier’s Creed’ vervat zijn.

Maar vooral doordat het kamers zijn die zo overduidelijk helemaal niet bedoeld waren om geconserveerd te worden in de staat waarin ze achtergelaten werden. In alles stralen ze uit dat de bewoners ervan nog midden in hun volwassenwording zaten, nog net geen afstand hadden kunnen doen van hun knuffels, maar dat weldra waarschijnlijk wel hadden gedaan.

Zo blijf je zoeken naar details in de fotos, en dan dringt zich ineens een gedachte op: misschien zegt deze tentoonstelling wel net zoveel over de toeschouwers die haar komen bekijken als over degenen die er niet meer bij kunnen zijn.

Toen soldaat Timo Smeehuijzen in 2007 sneuvelde, werd zijn Hyvesprofiel door tienduizenden mensen bekeken, in de uren nadat het nieuws bekend was geworden. Ze zagen er de vrolijke kiekjes – in de disco, met een vriendinnetje – van een nog nietsvermoedende Timo, en vroegen zich vervolgens waarschijnlijk af waar hun verlangen naar het bekijken van zulk intiem materiaal vandaan kwam.

Intiemer dan iemands slaapkamer in het ouderlijk huis wordt het niet snel. De oprechte ontroering die je bij zulke foto’s voelt, vermengt zich dan ook al snel met een ongemakkelijk vermoeden dat de fotograaf zijn bezoekers gelijk ook ontmaskert als de voyeurs die wij allemaal zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden