De kadet

De Pools-Duitse betrekkingen staan op een dieptepunt. Dat komt door mevrouw Marta Bruns. Ze heeft weliswaar een Duitse naam, maar ze is Poolse en met een Duitse man getrouwd. Niks op tegen. Ze woont in Polen en heeft daar een bakkerszaakje. Ook niks op tegen. Veel Duitsers kopen in haar winkeltje, omdat de broodjes daar maar een paar cent kosten. Niets tegen te doen.

Duitsers rijden sinds de val van de Muur sowieso van heinde en ver om achter de Poolse grens de auto vol te laden: met tuinkabouters voor spotprijzen of met etenswaren voor onder een dubbeltje. Dat is een tragische ontwikkeling voor de middenstand aan de Duitse kant van de Poolse grens en een kleine ramp voor de Polen zelf, die zien hoe de prijzen stijgen, ook al zijn ze voor Duitse begrippen vooroorlogs.

Mevrouw Bruns heeft echter een nieuwe grens overschreden. Sinds een paar weken brengt ze dagelijks een vrachtwagen vol met broodjes naar het Duitse deel van de grensplaats van Frankfurt aan de Oder. In een troosteloze buitenwijk heeft ze een hokje, waar ze Pools brood verkoopt. Vooral kadetten. Hoewel nauwelijks te zien is dat er binnen iets wordt verkocht - er kleeft een beduimeld plakkaat naast de ingang, waarop verkleurde, smakeloze broodsoorten staan afgedrukt - staat Frankfurt er in de rij. Om elf uur 's morgens zijn de broodjes uitverkocht. Vaak is 's middags de winkel dicht, omdat er geen broodkruimel meer te verkopen valt. En dat terwijl er toch heel wat appetijtelijker broodwinkels in Frankfurt aan de Oder te vinden zijn.

Maar Marta Bruns vraagt negen pfennig - zo'n tien cent - voor een kadetje, en dat is een revolutie. Zelfs in het doorgaans goedkope Oost-Duitsland vragen de bakkers voor zo'n keiharde witte meelbal minstens een kwartje. Bij Marta Bruns kopen de mensen dan ook niet een paar broodjes, maar minstens twintig of dertig. Om in te vriezen. Want als het goedkoop is, krijgen de mensen de hamsterneiging. Alleen zo komen ze weer op hun normale bestedingspatroon.

Het is duidelijk dat de Duitse middenstand deze grensoverschrijding niet op zich laat zitten. Maar toen de belangenorganisatie voor handwerkslieden in Frankfurt mevrouw Bruns probeerde te betrappen op smokkel, bleek ze voor iedere broodlading keurig invoerrechten te hebben betaald. Nu wordt ze belaagd door jongeren die het voor hun plaatselijke middenstand opnemen. Ze steken het hokje af en toe in brand en kalken de leus 'Duitsers eten Duitse broodjes' op de wand. Bruns haalt haar schouders op. In Polen wordt ze voor een echte Duitse aangezien. Daar kladden ze haar Mercedes vol met Poolse nationalistische leuzen. Ondertussen denkt de bakkersdochter eraan om een filiaal te openen. Haar vaders bakkerij in Gorzów, zestig kilometer oostwaarts, kan makkelijk een paar duizend broodjes meer bakken.

Het zijn natuurlijk niet de kadetten die het Duitse middenstandsbloed doen koken. Het is vooral het idee. Stel je voor dat morgen de zuster van Bruns een kapperszaakje komt openen, waar voor negen gulden geknipt en geföhnd wordt - dan opent wellicht overmorgen een Pool een slagerij, waar je voor negentig cent een kilo biefstuk koopt. Dit is geen nachtmerriescenario, het gaat zelfs hoogstwaarschijnlijk gebeuren.

Inmiddels wordt de oorlog onder de gordel gevoerd, de middenstand greep naar het laatste wapen: het gerucht. De mensen in Frankfurt aan de Oder kopen geen vlees meer in Polen. Ze denken dat ze daar drüben honden en katten vermalen. Voor de bakkers heb ik een tip: ze hoeven slechts de roddel te verspreiden dat Marta's vader zijn handen nooit wast voor hij zijn brood bakt. Een andere mogelijkheid is te suggereren dat de Polen documenten en dossiers uit de communistische tijd tot deeg vermalen. Hoe komen ze anders aan zoveel meel?

Maar zolang mijn Poolse werkster hier in Berlijn in twee dagen net zoveel verdient als haar man tachtig kilometer verderop in een maand, zal dat allemaal niet helpen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden