De jurken werden korter, de haren ook

Is er eindelijk een boek over 'Downton Abbey', staat er niks in over de mooie kleding. Nu ja, bijna niks, stelt modekenner Els de Baan vast. Terwijl de kleding alles zegt over het tijdsbeeld.

Indrukwekkende landgoederen spelen natuurlijk een hoofdrol in de tv-serie 'Downton Abbey' - het laatste seizoen wordt nu uitgezonden bij KRO/NCRV - maar minstens zo belangrijk zijn de prachtige kostuums.

Jammer dat het lijvige boek dat onlangs over de serie verscheen daar nauwelijks over gaat. Er staan honderden foto's in van locaties en filmsets, maar over de kleding wordt alleen gemeld dat er voor de zes series slechts twee kostuumontwerpers waren. Jammer, want ik zou dolgraag willen weten hoe zij te werk gingen en hoe in hun visie de kleding de karakters van de personages onderstreept.

Bovendien is juist aan de kleding te zien dat in de periode die de serie beslaat, de jaren tussen 1912 en 1925, de wereld ingrijpend veranderde - een belangrijk thema in 'Downton Abbey'. De Eerste Wereldoorlog vroeg om praktische kleding. Alles werd korter. In de jaren twintig droegen modieuze vrouwen voor het eerst in de geschiedenis rokken die de enkels en vervolgens zelfs de kuiten lieten zien. Ze knipten hun haren af, gingen roken en autorijden en werden zelfstandiger. In 1912 rijden de dames nog op een dameszadel, maar in 1925 zitten ze schrijlings te paard. De paardrij-rok, die tot ver over de voeten reikt, wordt vervangen voor een rijbroek. Al deze elementen komen in de serie uitgebreid aan bod.

In het boek krijgen de belangrijke personages apart aandacht en zo komen we en passant toch het een en ander te weten over de kleding. Bijvoorbeeld dat de garderobe van de pater familias, Lord Grantham, naast diverse officiële uniformen en plusfours, vier pakken telt voor Downton, één pak voor bezoeken aan Londen, een rokkostuum, een jacquet, zijn legeruniform en een smoking. Die laatste is voor acteur Hugh Bonneville op maat gemaakt door een kleermaker in Savile Row. Al zijn kleding is trouwens vervaardigd door het specialistische filmkostuumbedrijf Cosprop, dat eerder al hoge ogen gooiden met de kleding voor 'The House of Eliott', 'Pride and Prejudice' en 'Mr. Selfridge'.

Julian Fellowes, de bedenker en schrijver van 'Downton Abbey', schijnt hoogstpersoonlijk alle stoffen voor de kleding te hebben gekeurd. Hij meldt in het voorwoord: 'We hebben vanaf het begin van de serie veel aandacht geschonken aan de kleren van onze personages. Voor elke gelegenheid waren er specifieke voorschriften. Het dragen van de 'verkeerde' kleren was de ergste nachtmerrie die je je maar kon voorstellen.' Om geen uitglijders te maken is bij elke opname een historicus op de set. Met argusogen volgt die elke beweging en beoordeelt ieder rekwisiet. Hij checkt of dochter lady Edith tijdens een diner haar handschoenen, zoals het heurt, wel op haar schoot heeft liggen, berispt acteurs die hun lijf te veel bewegen of corrigeert nichtje Rose als ze tijdens het eten niet voldoende rechtop aan tafel zit.

De op het oog kille oudste zus Mary is modebewust en draagt bij haar imago van ijskonijn passende kleuren: veel donkerblauw en crèmewit en zelden dessins. Het merendeel van haar garderobe is geïnspireerd door kleding van Chanel. Er werden ook authentieke japonnen gebruikt die zijn aangepast aan de draagster, zoals een jurk van Fortuny. In de laatste serie heeft Mary tien blouses, vijf mantelpakken en een paar avondjurken.

Anna Mary Scott Robbins, de kostuumontwerpster vanaf seizoen vijf, bereidt de scènes waarin kamenierster Anna 'haar' lady Mary moet helpen bij het kleden zorgvuldig voor. 'We hebben jurken met verschillende laagjes maar het aan- en uitkleden moet wel elegant gebeuren: jurken worden niet over het hoofd uitgetrokken maar vallen vanaf de schouders omlaag in een hoopje op de vloer. Mary draagt echt antiek ondergoed.'

Het meest modieuze kledingstuk in de serie wordt geïntroduceerd door het jongste zusje Sybil. Zij ontpopt zich als rebel en weet haar familie te shockeren door zich in seizoen 1 te vertonen in een extravagante harembroek die is geïnspireerd op de modeontwerpen van Paul Poiret en de flamboyante kostuums van de Ballets Russes. Weinig vrouwen durfden in die tijd dergelijke opvallende en kleurrijke kleding te dragen.

Hoofd Huishouding Mrs. Hughes gaat uiteraard nauwelijks met de mode mee. Zij draagt eenvoudige, donkere, jurken die van snit en dessin amper van elkaar verschillen. Tot op het laatst wordt zij als enige in de serie nog in een ouderwets model korset gehesen. "Ik vind het niet erg, je krijgt alleen al daardoor een andere houding en uitstraling", meldt ze. Ook de eenvoudige keukenmeid Daisy draagt weinig spectaculaire kleding in gedekte kleuren en simpele dessins. Kokkin Mrs. Patmore heeft, behalve haar werkkleding, maar één rok voor als ze uitgaat. Die is in de loop van de serie wat korter geworden.

De kleding van de oude douairière, zo geweldig gespeeld door Maggie Smith, is rijk gedecoreerd met kant en kralen, maar wat de vorm betreft gedegen en ouderwets. Want deze grootmoeder vertegenwoordigt de oude Edwardiaanse waarden en tradities. Haar vooruitstrevende leeftijdgenoot Isobel Crawley hult zich in minder stijve en meer kleurige kleren. Zij probeert juist met de tijd en de mode mee te gaan.

In kostuumdrama's schemert vaak de tijd door waarin de film of televisieserie is gemaakt. Zo verraden de gebruikte stoffen en de make-up van Liz Taylor in de rol van Cleopatra bijvoorbeeld overduidelijk dat de film is gemaakt in 1963. En in de zwijmelfilms van Sissi heeft de negentiende-eeuwse kleding die typerende jarenvijftigtwist die de toen invloedrijke couturiers zoals Dior en Fath zojuist hadden geïntroduceerd.

Is de 21ste eeuw in de kleding van 'Downton Abbey' te herkennen? Vorig jaar werden enkele outfits uit de serie toegevoegd aan de expositie 'Romantische mode, Mr. Darcy meets Eline Vere' in het Haagse Gemeentemuseum. Die waren nauwelijks van 'de echte' stukken uit die tijd te onderscheiden. Voor de serie is er op alle fronten gewaakt om onze tijd niet te laten binnensluipen en dat is goed gelukt. 'Downton Abbey' is fictie maar oogt als geheel zeer authentiek. In de kostuums uit de serie zouden de echte lords, ladies en het personeel toen beslist geen flater hebben geslagen.

Jessica Fellowes: 'Downton Abbey, een terugblik', Kosmos Uitgevers, euro 27,50.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden