De Jodenhaat van Mussert, juist op 4 mei

Het was voor oudere lezers wellicht even schrikken toen oud-verzetskrant Trouw op 4 mei, de dag van de Dodenherdenking, op de voorpagina en in de Verdieping foto's van NSB-leider Anton Mussert afdrukte. De aanleiding werd daarbij ook gelijk gemeld: Mussert en zijn NSB waren veel grotere Jodenhaters dan gedacht.

Historicus Bas Kromhout had onderzoek gedaan naar nationaal-socialistische publicaties van onder andere de NSB en schreef daarover het recent verschenen boek 'Fout! Wat Hollandse nazikranten schreven over Nederland, Joden en het verzet'. In het interview met Trouw-redacteur Meindert van der Kaaij zei Kromhout zich rot te zijn geschrokken van het gedachtengoed van deze partij en andere bewegingen, dat veel extremer was dan hij op basis van de naoorlogse geschiedschrijving had gedacht. Het moet gezegd: de afgedrukte illustraties logen er niet om.

Ik kan me voorstellen dat lezers daar aanstoot aan namen en in een incidenteel geval liet een abonnee dat ook weten. Toch gaat het hier om de context en die liet aan duidelijkheid niets te wensen over. De haat tegen Joden, tegen het democratisch bestel, het extreme nationalisme, het zijn zaken die niet vergeten mogen worden en daarin speelt een krant als Trouw een rol. Juist op een dag dat we de oorlogsdoden herdenken, is een verhaal over het gedachtengoed van de NSB legitiem.

In het interview krijgt Kromhout de vraag voorgelegd wat we kunnen leren van het verleden. Daarbij komt het denken van de PVV aan de orde. Naast de verschillen zijn er volgens hem overeenkomsten. Net als de PVV trok de NSB fel van leer tegen de elite. "Zowel Wilders als Mussert vereenzelvigt zich met het volk. De NSB verzette zich tegen de aanwezigheid van een religieuze minderheid in ons land en dat doet de PVV ook", aldus Kromhout.

De chef van ons zaterdagmagazine Letter&Geest, Lodewijk Dros, maakte bij de evaluatie van de krant bezwaar tegen deze passages. Niet qua inhoud, maar qua vormgeving. Boven het artikel dat eindigt met de citaten over de PVV staat de kop 'Radicale Jodenhaters', waardoor ogenschijnlijk een verband wordt gelegd tussen de Jodenhaat van de NSB, en de PVV. Feitelijk klopt dat niet.

Had het apart vermeld in een kader, vond hij. In een kader of opgenomen in één verhaal, in beide gevallen kan de lezer het onderscheid goed maken, verwacht ik. Ook de foto van Mussert op de voorpagina is verdedigbaar, als aankondiging van een verhaal over zijn Jodenhaat in de Verdieping.

De vraag of er overeenkomsten zijn tussen de NSB en de PVV is op zichzelf vanuit journalistiek oogpunt terecht. In de afgelopen jaren hebben we vaak op de redactie tegen elkaar gezegd: haal bij verhalen over de PVV niet de Holocaust erbij, want dat slaat elke discussie dood.

Dat betekent niet dat de vraag nooit gesteld mag worden. In diezelfde Verdieping van afgelopen woensdag, legt Natascha van Weezel in haar brief aan haar vader Max het verband tussen dodenherdenkingen en de 'ramp die voort kan komen uit systematische uitsluiting en discriminatie' in het heden. Na de PVV in Nederland, het Nationaal Front in Frankrijk en partijen in diverse andere landen, heeft Duitsland met Alternative für Deutschland (AfD) ook een partij met een agenda tegen een geloof (de islam).

Je moet de oorlog er niet altijd bij slepen, maar de lessen uit het verleden moeten wel in ons geheugen gegrift staan.

Cees van der Laan

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden