De Jamaica-coalitie wil er maar niet komen

Bondskanselier Angela Merkel (CDU) en de Beierse minister van binnenlandse zaken Joachim Hermann (CSU) verlaten het pand waar de coalitie-onderhandelingen plaatsvinden. Beeld Getty Images

De Duitse partijen die een coalitie willen vormen, komen niet nader tot elkaar. Migratie is het grootste struikelblok.

De coalitiegesprekken in Duitsland dreigen te mislukken. Onderhandelingen voor een regering bestaande uit de 'zwarte' christen-democraten van CDU/CSU, de 'gele' liberalen van de FDP en de links-progressieve Groenen zaten gisteren muurvast. De partijen hebben zichzelf nu tot morgen gegeven: dan moet duidelijk zijn of hun zwart-geel-groene 'Jamaica-coalitie' levensvatbaar is of niet.

Donderdagnacht had de beslissing al moeten vallen. Bondskanselier Angela Merkel, winnaar van de verkiezingen en leider van de gesprekken, had dat als deadline gesteld. Maar gisterochtend om half vijf onderbraken de onderhandelaars, na een marathonvergadering van 15 uur, uitgeput en met zichtbaar chagrijn hun gesprekken. Ze waren er niet uitgekomen, Jamaica leek dood. Toch gingen ze 'in de verlenging': 's middags twaalf uur zaten ze weer aan tafel.

Waarom gaat het zo moeizaam? Allereerst: het onderling vertrouwen is bijzonder klein. Vorige week leek dat even te veranderen, toen de Groenen en de FDP zich tot compromissen bereid toonden. Even hing optimisme in de lucht. Daar bleef al snel niets van overeind.

Inhoudelijk is er op de echt heikele kwesties nauwelijks vooruitgang geboekt. Zoals bij de door FDP gewenste belastinghervorming en de afschaffing van 'solidariteitsbelasting' die West-Duitsers betalen voor de opbouw van het voormalige Oost-Duitsland. De andere partijen trappen op de rem.

Migratie

Maar verreweg het grootste struikelblok is migratie. Hierbij staan de Groenen en de CSU van Horst Seehofer, de Beierse zusterpartij van Merkels CDU, lijnrecht tegenover elkaar. Het thema is voor beide achterbannen zeer belangrijk. De CSU wil voor orde staan, de Groenen voor ruimhartigheid. Seehofer bleef deze week onbuigzaam vasthouden aan zijn eisen. Omgekeerd trokken ook de Groenen hun grenzen: tegen iedere prijs regeren willen ze niet.

De CSU wil een jaarlijkse 'bovengrens' (al mag het officieel niet zo heten) van 200.000 vluchtelingen. En: geen gezinshereniging voor zogenoemde 'subsidiaire' vluchtelingen. Vooral die laatste eis dreigt de coalitie te doen mislukken. Het gaat hier om mensen die niet uit hun land vertrokken uit vrees voor vervolgingen (zoals de Geneefse Conventie vluchtelingen definieert), maar die wel een reëel risico op folter of ander leed lopen als ze terugkeren.

De kwestie is nu of zij recht hebben om hun families over te laten komen, zoals dat voor andere vluchtelingen mogelijk is. In 2016 besloot de regering-Merkel het recht op gezinshereniging voor subsidiaire vluchtelingen te stoppen tot maart 2018. De CSU - en trouwens ook de FDP - wil dat voortzetten, de Groenen willen gezinshereniging voor deze groep daarna juist weer mogelijk maken. Om hoeveel mensen het gaat, is ondertussen onduidelijk. Van CSU-zijde wordt van 'honderdduizenden' mensen gerept, vanuit Groenen-kant van 60.000.

Symboolpolitiek

Hoe dan ook is de kwestie vooral symbolisch. Gezinshereniging staat bij de CSU-achterban bij uitstek voor onbeheersbare immigratie, hun horrorscenario. Seehofer zit bovendien in een netelige situatie, hij dreigt door zijn partij te worden afgezet.

In de CSU woedt sinds de teleurstellende verkiezingsuitkomst in september een steeds openlijker machtsstrijd tussen hem en Markus Söder, de Beierse minister van financiën. Met lege handen thuiskomen, en dan ook op zo'n symboolpolitiek punt, kan Seehofer zich niet veroorloven.

Voor Groenen-leiders Cem Özdemir en Katrin Göring-Eckardt geldt iets soortgelijks, al hoeven zij voor hun positie niet te vrezen. Maar eind deze maand moeten ook zij verantwoording afleggen op een partijcongres. De groene onderhandelaars hebben al een aantal compromissen gedaan, ze slikten bijvoorbeeld een strenger uitzetbeleid en ook bij het thema klimaat zijn ze de andere partijen tegemoetgekomen. Concessies die hun achterban hun niet in dank zal afnemen.

En dus blijven beide kanten onvermurwbaar. Ondertussen lijkt niemand nieuwe verkiezingen te willen, of althans, niemand wil de schuld krijgen voor het mislukken van de coalitie en met zo'n beroerd imago nieuwe verkiezingen ingaan. "Slechts één ding verbindt de vier partijen op dramatische wijze", schrijft de Süddeutsche Zeitung. "Niemand wil degene zijn die op het eind 'nee' zegt."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden