De Jager: Niet Italië, maar Spanje en Frankrijk grootste dwarsliggers

Jan Kees de Jager Beeld anp
Jan Kees de JagerBeeld anp

Samen met zijn Europese collega's was 'onze' minister van financiën Jan Kees de Jager het afgelopen jaar het middelpunt van de Europese kredietcrisis. De golven gingen hoog, De Jager was nauwelijks thuis en nog steeds is de crisis niet bezworen. Vandaag blikt hij terug. 'Helaas moet je soms als schoolmeester optreden.'

Cees van der Laan en Lex Oomkes

Ergert u zich niet aan uw Europese collega's. Het gaat allemaal zo langzaam en in zulke kleine stapjes?

"Nee, nee, echt niet. Het blijft bij verwondering. Vooral over de opstelling van mijn Zuid-Europese collega's. Het gaat bij hen vaak al mis in de analyse. Ze voelen zich de slachtoffers van de schuldencrisis, terwijl de oorzaken daarvoor toch echt liggen in het feit dat er de afgelopen tien jaar niet gewerkt is aan het concurrentievermogen van de economieën in Zuid-Europa. Ik moet zeggen, dat besef begint nu door te dringen, maar het heeft erg lang geduurd.

"Vóór de euro konden ze dat gebrek aan concurrentiekracht nog oplossen door de munt te devalueren. Al betekende dat natuurlijk ook diefstal voor de spaarders en de pensioenen in die landen. Maar de oplossing die landen als Griekenland, Italië en Spanje aanvankelijk wilden, gewoon meer geld vanuit Noord-Europa, kon gewoonweg niet. Toch vroegen ze er om, soms met de vuist op tafel.

"Mijn Duitse collega en ik hebben meerdere malen moeten uitleggen dat alleen meer geld alleen maar een paar maanden respijt zou bieden. Als je niet ook je economie hervormt, krijg je de crisis gewoon weer terug.

"Ik heb daar, om het voorzichtig uit te drukken, tamelijk stevig op gereageerd. Het fundamentele probleem werd steeds ten diepste ontkend."

Het lijkt ons, dat u zich ook aan de opstelling van Frankrijk heeft moeten ergeren.
"Ik kan u zeggen dat Italië eerder over de brug kwam dan Frankrijk, zelfs al onder de regering-Berlusconi, dus in dit geval mijn collega Tremonti. Frankrijk en Spanje waren de grote dwarsliggers rond de nieuwe governance-regels. We hadden echter een sterke positie. De landen in de problemen hebben een land als Nederland, met zijn grote kredietwaardigheid, nodig. Dus wij konden onze eisen stellen. Wij waren bereid het noodfonds te vergroten als zij bereid waren te accepteren dat Europa meekijkt over de schouders van de ministers van financiën van die landen. Ze hadden ons nodig, dat was uiteindelijk de trigger."

De crisis heeft inmiddels in ieder geval gevolgen voor de overheidsfinanciën. U zult moeten bezuinigen. Komt die conclusie niet een beetje laat?
"Als minister van financiën moet je de goede toonzetting hebben. Ik kon niet té vroeg somber worden. Dan praat je mensen alleen maar de put in. Voor de zomer hebben we de verwachtingen al gedrukt. Eén zwaluw maakt nog geen zomer. Vanaf Prinsjesdag ben ik meer gaan waarschuwen. Je zag rond die tijd dat de schuldencrisis effect begon te hebben op zaken als het producenten- en cosumentenvertrouwen. In het begin van het jaar waren die effecten er nog niet.

"Onze economie heeft evenwel niet alleen last van de eurocrisis. Wereldwijd gaan zaken slechter, ook in bijvoorbeeld China. Daar heeft een open economie als de onze meteen last van."

Komt u er nog met bezuinigingen alleen of zal er wat anders moeten gebeuren?
"Ik weet nog niet of er iets nodig is en, zo ja, over welk bedrag we het hebben. Daarvoor zullen we toch echt moeten wachten op de nieuwe voorspellingen van het Centraal Planbureau in februari. Maar ik denk niet dat hervormingen voor de langere termijn - bijvoorbeeld op het gebied van de arbeidsmarkt en de zorg - te vermijden zijn. Het grote probleem is dat we als overheid gewoon te veel geld uitgeven. De twee grote uitgavenposten zijn de zorg en de sociale zekerheid.

"De hypotheekrente, waar de oppositie het steeds maar over heeft, is voor dit probleem geen oplossing. Deze aftrek betekent dat mensen minder belasting hoeven te betalen. Het is geen alternatief voor bezuinigingen, omdat, wat je op dat terrein ook doet, dat leidt tot hogere lasten voor de burger. Als je de opbrengst terugsluist naar de burger heeft het weer geen effect op de overheidsfinanciën.

"Natuurlijk, we zitten met grote problemen op de woningmarkt. Maar dan toch vooral in de huursector. Er is een perverse prikkel om bij een stijgend inkomen nooit meer te verhuizen uit je goedkope sociale huurwoning. Nou, daar doet dit kabinet na dertig jaar eindelijk iets aan.

"Ons probleem is de uitgaven van de overheid. Als we daar via hervormingen iets aan kunnen doen, des te beter."

Het volledige interview met Jan Kees de Jager is te lezen in Trouw van 27 december.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden