De Italianen vrezen Berlusconi's macht niet

AMSTERDAM - Dat hij eigenaar is van een miljardenimperium waar een maffialucht aan zit, dat er rechtszaken wegens omkoping en fraude tegen hem lopen, het kan de Italianen niet schelen. Dat hij in combinatie met het premierschap een haast ongelimiteerde macht krijgt, en dat hij zich ook politiek omringt met dubieuze coalitiepartners, het heeft de Italianen er niet van weerhouden op hem te stemmen. Mediamagnaat en miljardair Silvio Berlusconi, kopman van de centrum-rechtse 'Huis van de Vrijheid'-coalitie wordt de nieuwe premier van Italië.

Met zijn eigen partij Forza Italia heeft Berlusconi een grote sprong vooruit gemaakt met bijna 30 procent van de stemmen, tegenover 20 bij de laatste parlementsverkiezingen van 1996. Berlusconi beloofde hogere pensioenen en lagere belastingen en wierp zich op als het type 'van-krantenjongen-tot-miljonair', de eigenaar van de voetbalclub AC Milan en een rits andere miljoenenondernemingen die zich 'even uitleent aan de politiek'. Een man niet van woorden, maar van daden.

Zijn zeer op zijn persoon gerichte campagne heeft gewerkt, niet in het minst door de constante reclame op zijn drie eigen tv-kanalen. Als premier krijgt Berlusconi er de zeggenschap over de drie publieke kanalen bij. So viel Putinisering war nie, schreef het Duitse weekblad Die Zeit, refererend aan de pogingen van de Russische president Poetin om de onafhankelijke media aan banden te leggen.

De Belgische minister van buitenlandse zaken Michel noemde Berlusconi's bondgenoten Lega Nord en de Nationale Alliantie enkele maanden geleden een gevaar voor de democratie. Maar Berlusconi heeft de zware buitenlandse kritiek op zijn zakenimperium en de enorme machtsconcentratie in de hand van één man afgedaan als een linkse samenzwering.

Berlusconi's kamp is overigens bepaald niet een en al tevredenheid. Zijn eigen partij, Forza Italia won, maar er was fors verlies voor de twee coalitiepartners van Huis van de Vrijheid, zowel de xenofobe Lega Nord (van tien procent in 1996 naar ruim vier nu) als de extreem-rechtse Nationale Alliantie (van 15,6 naar krap 12). Zij hebben dus zwaar betaald voor de hoofdrol van Berlusconi.

De Lega Nord is zelfs zo klein geworden dat Berlusconi er niet meer totaal van afhankelijk is voor het voortbestaan van zijn regering. Dat betekent een heel andere situatie dan in 1994, toen de Lega Nord tijdens Berlusconi's eerste premierschap na zeven maanden uit de coalitie opstapte en nieuwe verkiezingen nodig waren. ,,Ik heb een verschrikkelijke prijs betaald, wij lopen het risico te sterven om het Huis van de Vrijheid te laten winnen'', verklaarde een verbitterde Lega Nord-leider Umberto Bossi gisteren tegen de Corriere della Sera.

De persoonlijke relaties tussen Berlusconi, Bossi en Fini blijven een precair punt. In 1994 lagen de Lega Nord en AN vaak overhoop, vooral over de regionalisering. Bossi preekte een onafhankelijk Noord-Italië, de AN pleitte voor een sterk en verenigd land. Krap twee jaar geleden zei AN-leider Gianfranco Fini dat hij nog geen kop koffie met Bossi zou drinken, en die noemde op zijn beurt Fini een fascist.

De Olijf-coalitie van Francesco Rutelli likte gisteren de wonden. De centrum-linkse regering boekte de afgelopen jaren economische successen genoeg -Italië trad toe tot de eurozone, het begrotingstekort en de werkloosheid daalden -maar de kiezers hebben het niet beloond. Waarschijnlijk heeft het onderlinge geruzie van links daarbij een rol gespeeld. Verschillende politici zeiden ook te betreuren dat het Olijf-blok niet de Communisten (5 procent) en de partij van corruptiebestrijder Antonio Di Pietro (3,9 procent) heeft ingelijfd. Daarmee zou links zijn achterstand op Huis van de Vrijheid mogelijk hebben goedgemaakt. Binnen de coalitie kreeg de democratische beweging Margherita van Franceso Rutelli een verrassend goede 14,7 procent.

Een troost voor Rutelli is dat de Olijf-coalitie nog altijd een behoorlijk oppositieblok blijft, waarmee Berlusconi rekening moet houden, zeker als zoals in de Italiaanse politiek niet ongewoon is, parlementariërs van de regeringspartijen weigeren wetsvoorstellen van ministers te steunen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden