De invloed van Diana, prinses van het volk

In Londen in 1995, met haar zoons Harry (midden) en William.Beeld AFP

Aan het leven van lady Diana Frances Spencer, gescheiden van de Britse kroonprins, kwam op 31 augustus 1997 een abrupt einde. Biograaf Andrew Morton ziet twintig jaar later haar invloed nog steeds terug aan het Britse hof.

Het is een aspect dat niet vaak ter sprake komt, maar Diana was bovenal een levendige en sprankelende persoonlijkheid. "Het was iemand die zichzelf niet zo serieus nam, er lag altijd een lach op de loer", zegt Andrew Morton, de auteur van het wereldberoemde boek 'Diana, haar eigen verhaal' uit 1992 , dat gebaseerd was op gesprekken met de voormalige prinses van Wales.

Zo danste ze regelmatig op blote voeten in de huiskamer, op de muziek van Micheal Jackson. Haar handelsmerk, de naaldhakken, noemde Diana gekscherend haar 'slettenschoeisel' en Morton herinnert zich nog hoe hij werd teruggefloten toen hij opschreef dat de voormalige prinses geen ambities had toen ze van school kwam. "In de kantlijn noteerde ze heel groot: 'Die had ik wel', gevolgd door drie uitroeptekens."

Zelfs twintig jaar na haar dood (aanstaande donderdag) is aan media-aandacht geen gebrek. Bij haar nalatenschap, die volgens Morton niet van voorbijgaande aard is zoals sommige critici beweren, wordt uitgebreid stilgestaan. Dit keer met de volle medewerking van de prinsen William en Harry die een nieuwe, meer open stijl van het Britse koningshuis vertegenwoordigen.

In interviews vertellen ze over de pijn en de eenzaamheid die de dood van hun moeder met zich meebracht. William, destijds vijftien, beschrijft in het Britse tijdschrift GQ dat hij zich vlak na het overlijden het liefst had teruggetrokken om te rouwen. Maar dat kon niet. Van hem werd verwacht dat hij vooraan liep in de rouwstoet, vastgelegd door honderden camera's. "Dat was heel moeilijk", aldus William.

De meer extraverte Harry (Morton: "Hij lijkt sprekend op Diana's oudste zus Sarah") bezocht jarenlang een psycholoog. In een interview met The Daily Telegraph vertelde Harry dit voorjaar dat de dood van zijn moeder en het twintig jaar lang ontkennen van het verdriet, grote gevolgen had op zijn functioneren. Hij had zichzelf niet altijd in de hand. Boksen en psychische hulp hielpen hem er bovenop.

Die nieuwe openheid valt ook Morton op. "De prinsen hebben heel lang rekening gehouden met de gevoeligheid van het onderwerp, zeker ten opzichte van prins Charles en zijn vrouw Camilla Parker Bowles. Ze zoeken nu naar de balans en willen ook respect tonen richting hun moeder."

De gelijkenissen tussen Diana en haar twee zonen springen steeds meer in het oog. Morton: "De emotionele betrokkenheid, de wijze waarop ze met mensen omgaan; ik zie constant Diana die mensen een knuffel geeft. William en Harry knielen bij een ziek persoon. Kan je het je voorstellen? Leden van de koninklijke familie die knielen? Op oude foto's ben ik dat niet eerder tegengekomen."

Beeld EPA

De begrafenis van Diana, op 6 september 1997, symboliseerde definitief het einde van de Britse stiff upper lip. De bloemen, de knuffelberen; het was een Groot-Brittannië dat de rest van de wereld nooit eerder gezien had. Bij staatsbegrafenissen van Winston Churchill of koning George VI vloeiden geen tranen.

Pas toen Diana omkwam dompelde de bevolking zich massaal onder in rouw. Want deze vrouw kampte net als de gewone Brit met depressies en last van haar scheiding met prins Charles, waar ze openlijk voor uitkwam op tv. Het heeft veel veranderd in de Britse samenleving. Tegenwoordig wordt er massaal stilgestaan bij het overlijden van bijvoorbeeld popsterren als David Bowie en George Michael.

Tony Blair

Het Britse koningshuis wist in eerste instantie niet goed raad met het massale verdriet. Tekenend is dat de toen nog jonge premier Tony Blair eerder reageerde op het fatale auto-ongeluk dan Buckingham Palace. Dat ongeval werd veroorzaakt door chauffeur Henri Paul, die onder invloed was en met meer dan honderd kilometer per uur tegen een pilaar in de Parijse l'Almatunnel reed. Hij probeerde uit de handen te blijven van de paparazzi. Diana zat op de achterbank en droeg geen gordel, net zomin als haar toenmalige vriend Dodi Al-Fayed.

De speech van Blair werd wereldberoemd. Met een breekbare stem sprak hij over de 'people's princess.' Meer dan ooit hadden de Britten het gevoel niet meer vertegenwoordigd te worden door het koningshuis.

Temeer omdat de vlag op Buckingham Palace niet half stok hing en de Queen in eerste instantie niet terugkeerde van haar vakantieverblijf Balmoral. Na vijf dagen hield ze weliswaar een gevoelige speech, maar die kwam voor velen te laat.

"Diana stierf als een icoon", zegt Morton. "Je zag aan haar dat ze vlak voor haar dood haar leven voor het eerst onder controle had. De mooiste foto's van Diana stammen uit die tijd. Zo zelfverzekerd, zo glamoureus."

Ze heeft maar kort van die vrijheid kunnen genieten. Want haar leven wordt vooral gekenmerkt door ellende. Diana is de derde dochter van graaf Spencer en bracht haar jeugd door op landgoed Althorp. Toen ze zeven was scheidden haar ouders, wat vrij ongebruikelijk was voor adellijke families. De vechtscheiding had veel impact op Diana, haar jongere broer en twee oudere zussen.

Ze was geen uitblinker op school en wist lange tijd niet goed hoe ze haar werkzame leven invulling moest geven. Op het moment dat Diana prins Charles ontmoette, werkte ze op een kleuterschool.

Shy Di 

Diana was negentien jaar toen ze met hem trouwde, maar Camilla Parker Bowles heeft altijd een rol gespeeld op de achtergrond. Zoals Diana later zei in een tv-interview met het BBC-programma Panorama: "Er waren drie mensen in dit huwelijk. Het was een beetje druk."

De onschuldige Diana, in die tijd ook wel 'Shy Di' genoemd, werd omarmd door het Britse volk. Bij media-optredens zochten de camera's altijd naar haar en lieten ze Charles links liggen. Het huwelijk begon vlak na de geboorte van William al barstjes te vertonen. Diana had moeite met alle protocollen en Charles had amper aandacht voor haar. De voormalige prinses werd depressief en leed aan boulimia. De tabloids beleefden hun hoogtepunt.

Beeld Hollandse Hoogte / Camera Press Ltd

Eind jaren tachtig, begin jaren negentig had Diana genoeg van het geroddel en besloot haar eigen verhaal te vertellen. Dat is het moment waarop Andrew Morton in beeld kwam. Hij schreef regelmatig over de koninklijke familie. Diana benaderde hem en vroeg of hij haar verhaal wilde optekenen. "Ik had geen tweede uitnodiging nodig", zegt Morton lachend.

James Colhurst

De onderneming moest strikt geheim blijven. Het zou te veel opvallen als Morton zich regelmatig aan de paleisdeuren zou melden, dus schakelden ze een gezamenlijke vriend in, arts James Colhurst. Hij nam alle interviews op. Een jaar heeft Morton aan het boek gewerkt. "Diana heeft alles nagelezen. Alleen over de titel hadden we onenigheid."

De impact was enorm. De Windsors waren ten einde raad, het boek was een regelrechte aanval op de monarchie. Morton: "Ik had gewild dat ik in die tijd een dagboek had bijgehouden, er gebeurde zoveel. Maar ik had natuurlijk nooit kunnen bevroedde dat Diana vijf jaar later dood zou zijn."

Kort na de verschijning liep het huwelijk van Charles en Diana op de klippen en de Windsors hoopten van harte dat ze na de scheiding van Diana verlost zouden zijn. Het moest de monarchie weer in rustiger vaarwater brengen. Maar de paparazzi roken bloed en zaten Diana meer nog dan daarvoor op de hielen. "In die tijd droeg ze alleen maar zwart, ze was in diepe rouw", zegt Morton. Ze besloot zich een tijdje terug te trekken uit het openbare leven.

In die zin slaagde het Britse koningshuis in de onderneming Diana naar de achtergrond te dringen. Maar Diana herpakte zich en besloot zich meer nog dan voorheen in te zetten voor goede doelen die in koninklijke kringen overigens niet erg geliefd waren. "Zij was bijvoorbeeld de eerste beroemdheid die de hand schudde van een aidspatiënt", zegt Morton.

William en Harry proberen het stokje nu min of meer over te nemen van hun moeder en zetten zich in voor mensen aan de zelfkant van de samenleving. "De twee prinsen hebben de monarchie veranderd." William kan zich volgens Morton beter inleven dan de stoïcijnse Queen.

Is die betrokkenheid te danken aan Diana? Morton: "Deels, zij heeft in ieder geval een trend gezet. Maar het heeft ook te maken met de generatie en de andere rol die de media nu spelen."

Morton vervolgt: "Harry leeft praktisch samen met Meghan Markle, een Amerikaanse actrice. Het is nog maar kort geleden dat leden van het koninklijk huis enkel met Britten mochten trouwen."

Toch lijkt de Queen al deze veranderingen zonder veel morren te accepteren. "Dat klopt. Ze onderneemt alleen actie als de waardigheid van de monarchie in gevaar is, zoals destijds bij Charles en Diana."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden