De Indië-herdenking gaat op zoek naar nieuwe bezoekers

Prins Bernhard opende in 1988 het Indië-monument in Roermond.Beeld RV

Het aantal veteranen dat meevocht in de dekolonisatie-oorlog (1945-1949) neemt in hoog tempo af. Bij de jaarlijkse herdenking vandaag in Roermond zullen er weer minder aanwezig zijn.

Het Nationaal Indië-monument in Roermond was altijd de pelgrimsplaats voor de veteranen die in de periode 1945-1962 hadden gediend in Nederlands-Indië en Nieuw-Guinea. Het aantal Indië-veteranen neemt echter in hoog tempo af, wat is terug te zien in de dalende bezoekersaantallen van de jaarlijkse herdenking. De organisatie denkt daarom hard na over een andere opzet.

Waarnemend-voorzitter Jo Kneepkens schat dat in 2012 nog zo'n 22.000 bezoekers naar de herdenking kwamen. Vorig jaar waren dat er hoogstens 8000. "De opkomst van 2012 is wellicht vertekend doordat in dat jaar kroonprins Willem-Alexander de plechtigheid bijwoonde en extra mensen trok. Er is echter beslist sprake van een dalende tendens. Dat moet veranderen om deze herdenking in stand te houden", zegt Kneepkens.

Het monument dat pas werd gebouwd in 1988 - bijna veertig jaar na het einde van de dekolonisatieoorlog in Indonesië - herdenkt de ruim 6200 Nederlandse soldaten die daar en in Nieuw-Guinea zijn gesneuveld. In totaal waren in de jaren 1945 tot 1949 ruim 200.000 Nederlandse soldaten betrokken bij de dekolonisatieoorlog. Daarvan zijn er nu nog ongeveer 2300 in leven. "Er overlijden nu gemiddeld 600 Indië-veteranen per jaar", zegt Kneepkens. "Het gaat dus heel hard."

De oplossing voor de dalende interesse zoekt het bestuur in uitbreiding van hetgeen op de eerste zaterdag van september wordt herdacht. Aanknopingspunt is het Monument voor Vredesoperaties dat iets verderop in het park in 2003 is gebouwd voor alle Nederlandse militairen die sinds de Korea-oorlog bij vredesmissies zijn om kwamen. "We zouden die dag alle militairen die na de Tweede Wereldoorlog in Nederlandse krijgsdienst zijn omgekomen, kunnen herdenken", zegt Kneepkens.

Niet volledig geaccepteerd

Ook hoopt Kneepkens dat de tweede en derde generatie van de Indië-veteranen nauwer bij de herdenking kunnen worden betrokken. Daar waar de herdenking van de capitulatie van Japan op 15 augustus bij het Indisch Monument in Den Haag zelfs de vierde generatie weet te trekken, is dat in Roermond nooit goed gelukt.

"Daarnaast hopen we met themalezingen meer mensen te trekken", zegt Kneepkens. Dit jaar is voorafgaand aan de herdenking een lezing over de Unifil-missie in Libanon (1979-1985). "Het jaar erop willen we veteranen uit Cambodja uitnodigen om iets over hun uitzending te vertellen."

Kneepkens erkent dat het Roermondse monument in de samenleving niet ten volle is geaccepteerd. Behalve dat de militairen hoorden bij een mislukte poging om een koloniaal rijk in stand te houden, kwamen er in de loop der tijd steeds meer concrete bewijzen van extreem geweld door militairen. Historicus Rémy Limpach concludeerde dat het geweld in Nederlands-Indië niet incidenteel, maar structureel van aard was. Inmiddels heeft het kabinet geld vrijgemaakt voor een breed en diepgaand onderzoek naar de bloedige dekolonisatie.

Veteranen in de kou laten staan

Opvallend is dat de politiek vanaf 1990 zijn terughoudendheid ten opzichte van de Indië-veteranen echter heeft laten vallen. Toenmalig minister van defensie, de PvdA'er Relus ter Beek, zorgde voor een aanzienlijk uitbreiding van het monument en erkende bij de onthulling daarvan dat de overheid deze soldaten bij terugkomst in Nederland in de kou heeft laten staan.

"Zeker sinds een jaar of vijftien is een bewindspersoon bij de herdenking aanwezig", zegt Kneepkens. Vandaag spreekt staatssecretaris Van Rijn, die de zorg voor veteranen in zijn portefeuille heeft, de veteranen toe. In al die toespraken kwam nooit het pijnlijke onderwerp van de excessen aan de orde. "Dat lijkt me begrijpelijk", zegt Kneepkens. "Bij de herdenking van voor Nederland gesneuvelde soldaten lijkt me dat geen geschikt onderwerp."

Hoe de veranderingen er ook uit gaan zien, volgens Kneepkens blijft de speciale aandacht voor Indië en Nieuw-Guinea voorop staan. "Dit ligt bij de Indië-veteranen erg gevoelig. Zij voelden zich veertig jaar onbegrepen, kregen geen nazorg, werden gemarginaliseerd. Dat respect laten zij zich niet afnemen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden