'De IND kan en moet een veel actievere rol spelen'

Nederland heeft na 11 september 2001 maatregelen genomen om terrorisme te voorkomen. Mooi, vindt de Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken, maar niet genoeg en niet altijd adequaat.

DEN HAAG - Een hiaat in de plannen noemt mr. T. van Os van den Abeelen de ondergeschikte rol van het vreemdelingenbeleid. Als voorzitter van de ACVZ ziet hij het als zijn taak daar op te wijzen. ,,Absolute veiligheid is niet te koop, maar met een efficiënte inzet van mensen en middelen kan de terrorismedreiging deels worden weggenomen.''

U stelt dat terroristische dreigingen hier ook reëel zijn en staaft dat met het aantal arrestaties na 11 september 2001. Is dat niet wat kort door de bocht? Van veroordelingen wegens terrorisme is het nog niet gekomen.

U wilt IND'ers ook verplichten relevante informatie met betrekking tot de nationale veiligheid ongevraagd door te spelen naar de AIVD?

,,Veroordelingen geven solide indicaties voor het bestaan van terrorisme. Maar het ontbreken daarvan wil niet zeggen dat er niks aan de hand is. Arrestaties betekenen dat er verdenkingen zijn. En iedereen roept wel dat de twaalf die nu in Rotterdam terechtstaan, wel worden vrijgesproken, maar daar ben ik niet zo zeker van. Van de mensen die nog in voorarrest zitten, is het verzoek om opheffing daarvan afgewezen. Dat geeft te denken.''

,,Overigens: wanneer een verdenking geen veroordeling oplevert, wil dat niet zeggen dat je machteloos bent. Je kunt iemand om de nationale veiligheid de toegang ontzeggen. Er wordt nu gewerkt aan een nieuwe opzet voor politieregisters. Daarbij wordt gesproken over drugs, criminele activiteiten en illegalen, maar niet over vreemdelingen. Wij zeggen: sla die gegevens op, en laat de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) kijken of er aanleiding is om tot verwijdering over te gaan.''

U bent voorstander van koppeling van alle mogelijke gegevens over vreemdelingen in een kruispuntdatabank. Maar gaat u daarmee niet voorbij aan bescherming van persoonsgegevens? Wilt u vreemdelingen dat recht ontnemen?

,,Zeker niet. Uiteraard moet er een wettelijke basis zijn om gegevens te mogen koppelen als waarborg tegen misbruik. Je moet weten wie die gegevens wel en niet krijgt. Maar als je de veiligheid wilt vergroten, ontkom je soms niet aan kleine inbreuken op grondrechten. Er was hier lang een taboe op het koppelen van gegevens van de belastingdienst aan die van de sociale dienst. Toen dat in de jaren '80 alsnog gebeurde, ontdekte men aanzienlijke fraude met uitkeringen en oneigenlijk gebruik.''

,,Wij stellen nu voor gegevens over vreemdelingen te koppelen aan die van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD). Terrorisme heeft immers voor een deel te maken met vreemdelingen. Wij moeten er voor zorgen ook zoveel mogelijk over hen te weten te komen.''

Daarvoor zult u moeten aankloppen bij de uitvoerders van het vreemdelingenbeleid, de IND. Is die toegerust om aan de vraag te voldoen?

,,Nu niet. De IND-cultuur is niet gericht op veiligheidsaspecten. Zo is het aantal geweigerde verblijfsvergunningen voor oorlogsmisdadigers op grond van het Vluchtelingenverdrag minimaal, terwijl het aantal verdenkingen in de honderden liep. Medewerkers krijgen tijdens hun opleiding enkele uren instructie over veiligheid. Dat is veel te weinig. Zij zijn de ogen en oren op vreemdelingengebied. Daarom moet de opleiding beter. Zij moeten leren de wezenskenmerken van terrorisme te herkennen.''

,,Klopt. De IND geeft nu alleen op verzoek informatie maar moet, vindt de commissie, pro-actief worden. Waarom wel de politie, douane en marechaussee verplichten informatie door te geven en niet de IND, die nota bene het meest in aanraking komt met de vreemdelingen?''

U bent een pleitbezorger van het Canadese model: onderwerp iedereen die het land binnen wil komen aan een veiligheidscheck in het land van herkomst.

,,Ik zeg niet dat het Canadese systeem alle verdachten er uitvist. Maar het levert wel jaarlijks honderden verdachte gevallen op, die nader worden onderzocht. En dat resulteert in enkele honderden weigeringen om mensen binnen te laten op grond van de nationale veiligheid. Elke terrorist die je zo tegenhoudt, is pure winst.''

,,En dat systeem kan eenvoudig worden toegepast. Laat elke vreemdeling die naar Nederland wil een vragenlijst invullen en check die vervolgens op inconsistenties. Dat kan aanleiding geven tot nader onderzoek, waar de AIVD bij wordt betrokken. De procedure kost al zoveel tijd dat zo'n veiligheidscheck daar best binnen kan vallen.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden