De impact van een weg kun je meten

Labels en keurmerken genoeg, maar er kan er altijd nog één bij. De nieuwste aanwinst is het wegdeklabel. Onderzoekers bedachten een scorekaart met vier onderdelen om wegen te kunnen vergelijken.

ROBIN VAN WECHEM

Het wegdeklabel is een initiatief van de Provincie Gelderland, Strukton Civiel, Apollo Vredestein en de Universiteit Twente. Voor autobanden is er sinds 2012 een Europees label, dat rolweerstand, geluid en stroefheid in letters giet. Net als het witgoedlabel werkt het autobandenlabel met de categorieën A tot en met G. A staat daarbij voor het beste resultaat, G voor het slechtste. Het wegdeklabel is - in tegenstelling tot het autobandenlabel - niet relevant voor consumenten. Vooral beleidsmakers en politici hebben er iets aan, zegt Henny ter Huerne van de Universiteit Twente, die betrokken is bij het project. "Met een label kunnen ze het beste wegdek kiezen voor de omstandigheden." De vier onderdelen van het wegdeklabel zijn stroefheid, rolweerstand, levensduur en geluid. Stroefheid heeft te maken met veiligheid. Een stroef wegdek geeft weggebruikers genoeg grip om op tijd te kunnen remmen en niet te slippen. Rolweerstand zegt iets over de hoeveelheid energie (brandstof) die nodig is om te rijden. Een lage rolweerstand bespaart brandstof en dus CO2-uitstoot. Ook levensduur heeft een milieucomponent. Als een weg lang meegaat, zijn de overlast van onderhoud en vervanging beperkt en worden materiaal en brandstofkosten bespaard. Een hoge levensduur staat vaak wel op gespannen voet met geluid. Een stille weg heeft veel holtes in de bovenste laag waarin het geluid als het ware blijft hangen. Poreuze asfalt soorten zoals ZOAB slijten doorgaans sneller.

Meten met één maat

Ter Huerne vindt het belangrijk dat wegdekken onderling vergelijkbaar zijn. "Er zijn wel 150 verschillende soorten asfaltmengsels, met verschillende eigenschappen. ZOAB (zeer open asfalt beton) is handig op snelwegen omdat het bij regen het water tijdelijk opneemt in de poreuze bovenlaag, die bij droog weer geluiddempend is. In steden of op tussenliggende wegen waar je 60 tot 80 kilometer per uur mag rijden, zijn weer andere mengsels handig. ZOAB gaat alleen relatief kort mee, zo'n tien tot twaalf jaar. Asfalt dat minder geluidsvriendelijk is, gaat gemakkelijk twee keer zolang mee." Het wegdeklabel laat slechts de scores voor de vier indicatoren zien. Ze worden onderling niet gewogen en opgeteld tot een totaalscore, omdat het zulke verschillende aspecten zijn. Irene van Dam, woordvoerder van Strukton Civiel, zegt dat de materiaalkeuze van een wegdek de score op het label bepaalt. "De omgevingsfactoren bepalen welke score gewenst of vereist is."

Uitdaging Sandra Erkens, hoogleraar Toegepaste Wegbouwkunde aan de TU Delft, vindt het label een goed initiatief, maar nog niet direct toepasbaar. "Het is nog wel een uitdaging hoe je op een betrouwbare manier de levensduur voor materiaal kunt inschatten, los van de omstandigheden waarin ze worden toegepast. Geluidsreducerende deklagen als ZOAB worden vaak gebruikt op plekken waar veel verkeer is. Is een lagere levensduur dan een effect van het materiaal of van het zwaardere verkeer? Dat is lastig te berekenen." De prestatie van een wegdek hangt af van het ontwerp, de materialen, de uitvoering (hoe goed maak je wat je ontworpen hebt) en het gebruik (weer en verkeer), zegt Erkens. "Vooral weer en verkeer zijn moeilijk in een label te vangen. Geluid is een combinatie van de banden en het wegdek. Als de verkeerssamenstelling verandert door meer of minder verkeer of vrachtverkeer, dan verandert het geluid rond de weg ook. Bij energieverbruik speelt niet alleen de rolweerstand van de weg een rol, maar ook de bandenspanning van het voertuig."

Wegen veranderen

Een ander punt is het moment waarop het label wordt toegekend, zegt ze. "Wegen en wegdekken slijten door het gebruik, waardoor hun eigenschappen veranderen. Op wegen met veel verkeer kan dat sneller gaan dan op wegen met weinig verkeer. Je moet het label dus ophangen aan de kwaliteit van een net aangelegde weg, of de waardering door de tijd heen aanpassen op basis van de veranderde omstandigheden." Jan Hooghwerff, directeur van adviesbureau M+P, dat zich bezighoudt met 'geluid, trillingen, lucht en gezondheid en comfort in gebouwen', vindt het wegdeklabel een goed idee. "Het stimuleert producenten om op een integrale manier naar wegverharding te kijken en helpt wegbeheerders om onderbouwde beleidskeuzes te maken." Toch heeft hij nog wel wat aandachtspunten voor de labelmakers. Zo ziet hij liever een Europees label dan een nationaal label. Daarvoor is het belangrijk dat de onderliggende meetmethoden door iedereen worden geaccepteerd, wat voor rolweerstand nog niet het geval is. Ook denkt hij dat de labelmakers niet te hoog moeten inzetten. "Als er straks alleen maar wegdekken met A-labels zijn, moet het label worden opgerekt tot A+++."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden