De iep die niet onder de indruk was van de Stones

De Fladderiep van Chateau Sint Gerlach. Proprietaire-Fondateur, Camille Oostwegel, geeft een rondleiding.Beeld Werry Crone

In iedere provincie staan markante bomen, die iedereen kent. Achter deze oude kolossen zit vaak een bijzonder verhaal. Trouw spreekt met de verzorgers van twaalf oude bomen in twaalf provincies. Vandaag: De fladderiep op het landgoed van Château St. Gerlach in Zuid-Limburg.

Rank en hoog torent de Ulmus laevis uit boven de andere bomen van het landgoed. Toch valt de bijzondere iep niet echt op, het oog trekt naar de Sint-Gerlachuskerk van Houthem-Sint Gerlach, die monumentaal staat te pronken pal achter de oude boom.

Camille Oostwegel, eigenaar van het landgoed bij Valkenburg waarop de parochiekerk staat, wíst niet eens dat er een bijzondere fladderiep op zijn erf groeit. Een boom van ruim 170 jaar oud. Oostwegel dacht dat hij zowat alles wel wist over het imposante landgoed in het Geuldal, dat hij in de jaren negentig in verwaarloosde toestand verwierf. Inmiddels zijn de oude gebouwen - Rijksmonumenten - gerestaureerd en tot een prachtig viersterrenhotel verbouwd. Er is 65 miljoen in het landgoed en de gebouwen geïnvesteerd. Maar die fladderiep, nee, daarvan kende Oostwegel de historie nog niet.

Vincent Paulissen, adviseur bij de Algemene Bomendienst Limburg, die het groen op het landgoed beheert, weet wel wat van de iepsoort, hoewel ook hij even heeft moeten googelen. Maar, boomexperts kénnen de fladderiep van Sint Gerlach omdat hij behoort tot de oudste en dikste van Nederland. Alleen in de Gelderse Achterhoek, in Borculo en in het nabijgelegen Maastricht staan nog oudere en dikkere exemplaren.

De tekst gaat verder onder de afbeelding.

Boomadviseur Vincent Paulissen.Beeld bouma

Kerngezond

De fladderiep van Houthem-Sint Gerlach is een iep die de gevreesde iepenziekte glansrijk doorstond. “Het is een boom waar we eigenlijk niet zo veel aan hoeven te doen’’, vertelt Paulissen. “Er is wel wat gesnoeid in de afgelopen jaren, maar de iep heeft zijn natuurlijke groeivorm behouden.’’

Kerngezond lijkt de fladderiep. Nu hij er toch is, wil Paulissen ’m wel eens even opmeten. De laatste keer dat de boom, op de gangbare ‘borsthoogte’ van 1,30 meter werd gemeten, was in 2014. Toen mat Wim Brinkerink, boominspecteur van de Bomenstichting én adviseur voor deze 12-delige bomenserie, een omtrek van 4,61 meter. Dat was vier centimeter minder dan een meting vier jaar daarvoor.

In juli 2017 komt Paulissen op dezelfde hoogte tot een stamomtrek van 4,72 meter. Dat betekent dat de boom in drie jaar meer dan 10 centimeter in omtrek is toegenomen. Ook in de hoogte is de fladderiep gegroeid. In het voorjaar 2011 werd 32,20 meter gemeten. Paulissen komt nu op 34,20 meter. Twee meter erbij, de iep gedijt goed op de vochtige, voedselrijke bodem van het Limburgse Geuldal. Volgens Paulissen gaat de fladderiep nog makkelijk 30 tot 80 jaar mee.

Op het landgoed staan veel meer prachtige, oude bomen. Zoals, een geweldige plataan, die nog een heel stuk dikker is dan de fladderiep, een bijzondere treurbeuk, een tulpenboom en witte paardenkastanjes. Paulussen: “En eigenlijk zijn ze allemaal in redelijk goede staat. Misschien komt het door de hogere grondwaterstand in dit rivierdal.’’

George Bush en Château St. Gerlach

De geschiedenis van het landgoed gaat terug tot het jaar 1201. Het schijnt dat toen het besluit is genomen om een klooster te stichten bij het graf van de rond 1165 overleden kluizenaar Gerlachus. Er kwamen veel pelgrims naar dat graf. De Heer van Valkenburg vroeg de nog jonge Orde der Norbertijnen om een klooster op te richten. Er is in de buurt flink wat gevochten in de daarop volgende eeuwen van godsdiensttwisten en gebiedsruzies.

Rond 1800 kwamen klooster en aanpalende gebouwen in familiebezit. De kerk werd in 1808 als parochiekerk aan de gemeente Houthem geschonken. De barokke kerk, rijk versierd met voor Nederland unieke fresco-schilderingen, behoort tot de tien belangrijkste monumenten van Nederland. De laatste adellijke familie die het kasteel bewoonde, was de familie De Selys de Fanson.

De tekst gaat verder onder de afbeelding.

Een beeldgje van de heilige Sint Gerlach op een binnenplaatsje, met op de achtergrond de Fladderiep.Beeld Werry Crone

Camille Oostwegel uit Houthem kwam als jochie heel vaak op het landgoed. Hij hielp de pachtboer graag. Toen in 1979 de laatste baron, Robert de Selys de Fanson, het kasteel en bijgebouwen aan het kerkbestuur van Houthem schonk, opperde Oostwegel - inmiddels al werkzaam als hotelier - bij het kerkbestuur het plan voor een luxe hotel en restaurant in de sterk verwaarloosde gebouwen op het landgoed.

Het zou tot 1997 duren voordat dit plan werd verwezenlijkt. Het hotel is bezocht door hoge gasten, ministers, regeringsleiders, zoals de Amerikaanse president George Bush in 2005 en door de Rolling Stones in 2014, die in dat jaar een concert gaven op Pinkpop.

Voor Camille Oostwegel, die eigenaar is van vijf exclusieve hotels en restaurants, waaronder Château Neercanne bij Maastricht, is St. Gerlach de parel in zijn kroon.

Lees ook de andere afleveringen uit deze serie:
Aflevering 1: Hans, Grietje en de heks in Arnhem
Aflevering 2: De markante plataan bleef gespaard in de oorlog
Aflevering 3: Deze oersterke kolos kwam ooit als een klein zaadje op een VOC-schip naar Nederland
Aflevering 4: Onder deze genderneutrale boom komen kinderen tot rust
Aflevering 5: Een statige boom in een Fries park in Engelse stijl
Aflevering 6: Uit hoeveel bomen bestaat de eeuwenoude beuk van Niebert?
Aflevering 7: Onder deze linde gaan verkeringen aan en uit
Aflevering 8: Een reus met zeven armen
Aflevering 9: De mooiste boom van Drenthe heeft de loterij gewonnen
Aflevering 10: De mammoetboom van Enschede

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden