De idolen onder de asielzoekers

Tienduizenden uitgeprocedeerde asielzoekers moeten het land uit. Een paar honderd mogen er blijven, vaak dankzij aandacht voor hun 'geval' in de media. Ze hebben het geschopt tot bekende gezichten, voor wie de buurt, de school, de kerk actievoert. Vooral in Noord-Nederland, Brabant en Zeeland is de actiebereidheid groot. En soms helpt het.

De kansen van asielzoekers die de pech hebben in Limburg te wonen lijken verkeken. Voor hen geen actiecomité's, demonstraties en krantenberichten. Ook in de grote steden is weinig animo om in de bres te springen voor een asielzoekersgezin. De asielzoeker die met een flink aantal kinderen in een dorp woont, lijkt de meeste kans te hebben een uitweg te vinden.

,,Ik heb de media hartelijk bedankt toen ik bekendmaakte dat de minister een uitzondering maakte voor onze Esther'', zegt Sikko van der Wal, organisator van het comité 'Esther moet blijven' uit Veenklooster. 'Onze Esther', dat is de illegale Esther Wytzes uit Nigeria, thans woonachtig in Kollumerzwaag.

De Friese is weliswaar geen asielzoekster, maar een met een Nederlander getrouwde illegaal die uitgezet zou worden omdat ze geen geboortebewijs uit Nigeria kon overleggen. Afgelopen vrijdag werd bekend dat de verplichting voor dat bewijs is vervallen. Daarmee is de weg vrijgemaakt voor een verblijfsvergunning.

Van der Wal spreekt uit ervaring, als hij zegt dat inschakelen van de media helpt. ,,Verdonk schreef het zelfs zo: 'Er is opnieuw gekeken naar het dossier van Esther na maatschappelijke en politieke druk'. De media hebben ons enorm geholpen. Zonder de pers hadden we dit nooit voor elkaar gekregen. NRC Handelsblad wijdde een lang verhaal aan Esther, het Algemeen Dagblad ook. En de regionale bladen natuurlijk.''

Voor Sikko van der Wal was het de eerste keer dat hij een actiegroep leidde. Maar van zijn onervarenheid heeft hij geen moment hinder ondervonden. ,,Vrijdagmiddag besloot ik om vier uur dat er een bijeenkomst moest plaatsvinden om bekend te maken dat Esther nu wel in aanmerking kwam voor een vergunning. Ik belde wat mensen en een paar uur later zaten meer dan honderd mensen in het dorpshuis. Zo gaat dat hier in het noorden. We hebben gemeenschapszin. Probeer dat maar eens in het westen.''

Van alle actiegroepen die in het leven zijn geroepen om een ruimer pardon voor elkaar te krijgen, telt het noorden van Nederland er de meeste. In veel dorpen en steden zijn mensen actief voor uitgeprocedeerde asielzoekers. Twee buurvrouwen uit Annen zetten zich in voor een Chinese familie, die drie kinderen op school heeft. Zij kregen het voor elkaar dat Relus ter Beek, commissaris van de koningin in Drenthe, een brief naar minister Verdonk schreef om aandacht te vragen voor de situatie van dit gezin, dat ook met grote regelmaat in kranten en op televisie verscheen. En uit dat initiatief groeide de actiegroep Van Harte Pardon, dat plaatselijke acties bundelt en zich inzet voor een ruimere asielregeling.

Die protestgroep toog gisteren naar het Binnenhof om te demonstreren tegen het asielbeleid. ,,Na het nieuws van afgelopen vrijdag is de groep groter geworden'', zegt woordvoerder Fronique Oosterhof. De demonstratie van gisteren stond in het teken van een Koerdisch gezin met drie kinderen uit Leiderdorp. ,,Volwassenen worden vaak door hun kinderen met deze problematiek geconfronteerd. Zij moeten aan hun kroost uitleggen waarom dat meisje uit hun klas opeens weg moet. Daardoor komen ze in actie.''

Oosterhof kent het probleem: een enkel gezin uitlichten helpt dat ene gezin, en laat duizenden anderen in de schaduw. Maar het probleem wordt pas duidelijk als het een gezicht heeft. ,,Daarom staat telkens een andere familie centraal in de protesten.''

Voor de asielfamilies, die door de aandacht uitgroeien tot een soort asielidolen, is de aandacht lang niet slecht. Dat erkent ook Astrid de Schutter, adjunct-directeur van basisschool De Rietgoor uit Roosendaal. De Schutter zette zich in voor de man en kinderen van de Somalische Ubah Raidal, die dreigden terug naar Somalië te moeten. Maandagochtend hoorden vadar Hassan Abdullahi en zijn kinderen Wehel van vijf en Sahal van zeven dat het gezin toch niet uit elkaar zal worden getrokken. Aanvankelijk was beslist dat moeder Ubah in Nederland mocht blijven omdat zij een ernstige nierziekte heeft en een paar keer per dag moet dyaliseren. Maar haar man en kinderen moesten terug.

De Schutter: ,,Het ging pas echt lopen toen we de media inschakelden. We benaderden eerst de wethouder, maar toen kregen we zo'n politiek antwoord. Toen dachten we: we zoeken het in de krant dicht bij huis, dus schakelden we BN/De Stem in. Dan zie je dat opeens van alles in gang wordt gezet. Iedereen gaat zich ermee bemoeien. Je merkt dan dat je de media soms gewoon keihard nodig hebt.''

Toch: aandacht is geen garantie. Er zijn ook gezinnen die media-aandacht kregen, maar waarvoor de minister nog geen goed nieuws had. Het Brabants Dagblad besteedde begin januari aandacht aan een uitgeprocedeerd Vietnamese gezin dat onderdak vond bij de fraters van Tilburg. De vader, Pham Thi Hûong en zijn vrouw Tran Van Binh leven met hun twee dochters van elf en negen jaar oud bij de fraters, net als zoveel andere gezinnen of alleenstaande moeders in het verleden deden.

Toch vroeg frater Ad de Kok specifiek voor dit gezin aandacht. ,,Ik ben zelf met dit verhaal naar buiten getreden, want volgens mij is dit een heel duidelijk voorbeeld dat aan het huidige beleid veel haken en ogen kleven'', verklaart hij zijn keuze.

Het gezin kwam zes jaar geleden naar Nederland. Nu ze uitgeprocedeerd zijn, moeten ze terugkeren naar Vietnam, maar dat land erkent haar oud-burgers niet. De familie heeft namelijk geen Vietnamees paspoort, maar kan zich slechts legitimeren met een twintig jaar oud rijbewijs.

,,Minister Verdonk zegt: 'Wie terug wil, kan terug'. Deze familie is het bewijs dat die stelling niet klopt. Ik ben zelf met ze meegegaan naar de ambassade om papieren te krijgen. Dat lukt niet. De ambassadeur heeft ons verteld dat het jaren kan duren, als het überhaupt al lukt.''

Kerken proberen wel vaker aandacht voor asielzoekers te genereren. Zo ook de diaconie van de samen op weg-gemeente in Kamperland, een plaatsje van 2000 inwoners in Zeeland. Twee gezinnen in het dorp hadden een beroep gedaan op de pardonregeling. Van het Armeense gezin is de aanvraag afgewezen, van het andere gezin is de toekomst nog onzeker. De inwoners van de gemeente kwamen massaal opdraven voor een bijeenkomst over de toekomst van de asielzoekers.

Dat is exemplarisch voor het kleine dorp en haar grote betrokkenheid met het lot van de gezinnen, meent dominee J. van Zoelen van de PKN-gemeente. ,,Iedereen kent elkander, dus tevens de twee gezinnen. Kamperlanders brengen hen aardappelen en uien of maken een praatje met ze. De band tussen mensen is sterker. Ik kan me voorstellen dat asielzoekers in Amsterdam ondergaan in de grote massa'', aldus dominee Van Zoelen.

De meeste media-aandacht werd de afgelopen week geschonken aan de kinderen Radakovic, Anja, Darko van het Gymnasium Juvenaat en Asja, leerlinge van de Algemene Basisschool Oost in Bergen op Zoom. BN/De Stem, het Brabants Dagblad en zelfs het NOS-journaal besteden aandacht aan hen.

De medeleerlingen van de jongeren voerden met een stille tocht actie voor de familie. De vader van het gezin Radakovic en Darko hebben de Servische nationaliteit, de moeder en haar twee dochters zijn daarentegen van Kroatische origine. Voor de tweede keer is hun asielprocedure afgewezen, maar teruggaan naar het land van herkomst betekent voor het gezin Radakovic een scheiding uit angst voor oplaaiend nationalisme na etnische zuiveringen in de Joegoslavische burgeroorlog. En daar verzetten zij en in hun kielzog de hele scholengemeenschap zich tegen. Toen het nieuws de gelederen van het Juvenaat bereikte, zei rector B. Van Delden: 'Laten we dit gebeuren of gaan we wat doen?' Volgens de rector, een van de initiatiefnemers van de mars, was alle attentie meer een kwestie van toeval dan van opzet. ,,We hebben natuurlijk de Brabantse media verwittigd. Later bleek dat wij de eerste stille tocht hadden en daardoor veel aandacht genereerden.''

Want de mogelijke uitzetting van het gezin, die de rector kwalificeert als dermate wrang, zorgde voor een golf van verontwaardiging door de scholen. ,,Wij proberen op een regionale manier ervoor te zorgen dat de minister nogmaals aandacht aan hun zaak besteed, hoewel ik vrees dat het bij een aantal anderen ook zou moeten gebeuren.''

De rector erkent de cynische gedachte dat mediaaandacht voor de één een uitweg kan betekenen, terwijl een ander stilzwijgend verdwijnt. Een bizarre situatie, waar weinig aan te doen valt, zegt hij. ,,De familie Radakovic kwam voor onze neus, niet een ander gezin. Als wij iets voor mensen kunnen betekenen, moeten we ook alles op alles zetten om iets voor ze te doen. Beter ten halve gekeerd, dan ten hele gedwaald.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden