Opinie

De ideologie van IS laat zich niet wegbombarderen

Een vertegenwoordiger van IS spreekt jongeren toe in de Syrische stad Raqqa. Beeld ap

Om IS aan te pakken is veel meer nodig dan genadeloze repressie en militaire actie, betoogt Jan Gruiters van Pax.

Parijs ontwaakt uit een nachtmerrie? Was dat maar waar. Want na Beiroet, na Parijs, zal er nieuw geweld volgen. We zijn wakker geworden in een nachtmerrie. Wat te doen? Politieke leiders hebben hun eerste reacties op de aanslagen gegeven. Ze betuigen medeleven met nabestaanden, staan vastberaden voor de waarden die ons dierbaar zijn en tonen zich strijdvaardig. We zijn 'in oorlog met IS'. Ons antwoord zal 'genadeloos' zijn.

Het geweld in Parijs confronteert ons met drie kernvragen en het risico om daar het verkeerde antwoord op te geven, is reëel. De eerste vraag is hoe we de strijd tegen IS moeten voortzetten. De verleiding om militair te escaleren is groot, maar de ideologie van IS laat zich niet wegbombarderen.

Zeker, de luchtoperaties hebben IS pijn gedaan. Maar ondanks of misschien wel juist dankzij de bombardementen is IS uitgegroeid tot een internationale en minder grijpbare bedreiging. Een beweging die kan rekenen op steun van 35 geaffilieerde groepen in het Midden-Oosten, Afrika en Centraal-Azië, en van Syrië-gangers uit Europa. Met een militaire escalatie volgen we een script dat door IS zelf is geschreven en waarvan de uitkomst ongewis is. Zie Irak.

Diplomatiek offensief
Juist nu is het belangrijk te beseffen dat IS niet de oorzaak is van de crisis in het Midden-Oosten, maar het gevolg daarvan. Symptoombestrijding is soms nodig. Maar de echte oplossing ligt in het beëindigen van de humanitaire catastrofe in Syrië. Die oorlog moet met een diplomatiek offensief worden beslecht. Want een vreedzame en inclusieve samenleving voor alle Syriërs is het nachtmerriescenario voor IS.

We kunnen IS alleen wegvagen als we erin slagen het vertrouwen te herwinnen van de soennitische gemeenschappen. Zij zijn op zoek naar veiligheidsgaranties en menen die bij gebrek aan beter nu bij IS gevonden te hebben.

De tweede vraag is hoe we moeten omgaan met de vluchtelingen uit Syrië. Populisten zullen het geweld in Parijs aangrijpen om angst voor vluchtelingen aan te wakkeren. Meer vreemdelingenhaat, meer anti-islamretoriek, meer polarisatie: dat is precies wat de aanslagplegers beogen. Dat bevestigt hun wereldbeeld waarin het Westen moslims als tweederangsburgers marginaliseren.

Angst vergroten
Wij kunnen dat wereldbeeld van IS verpulveren door vluchtelingen humaan op te vangen. De aanslagplegers in Parijs willen een wig drijven tussen het Westen en de islam, tussen Europa en de vluchtelingen. Parijs kan de angst tussen mensen vergroten. Maar Parijs kan ook de lotsverbondenheid tussen mensen versterken. Natuurlijk moeten we vluchtelingen screenen op veiligheidsrisico's, maar het sluiten van de grenzen voor vluchtelingen versterkt de propaganda van IS. Dat maakt ons niet veiliger. Integendeel.

De derde vraag is hoe we radicalisering en extremisme effectief kunnen bestrijden. Politieke leiders staan onder zware druk om onze veiligheid te bewaken. Maar met een genadeloze jacht op mogelijke daders riskeren we bovendien de waarden te ondermijnen die we juist willen beschermen en de mensen van ons te vervreemden die we juist moeten vasthouden.

Parijs dwingt ons om de modus operandi van de strijd tegen terreur kritisch tegen het licht te houden. Repressie blijft onvermijdelijk, maar preventie is veel belangrijker. Er is meer aandacht voor de grondoorzaken van radicalisering nodig. De sympathie waarop IS kan rekenen onder werkloze en kansarme jonge moslims in de Franse banlieus en elders dwingt ons daartoe.

Jan Gruiters: algemeen directeur van vredesorganisatie Pax

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden