De ideale Zuid-Afrikaan verliest in Big Brother

Een treurige aanklacht tegen de Zuid-Afrikaanse samenleving, zo noemt psycholoog Brian Richardson de uitslag van Big Brother in Zuid-Afrika gisteravond. ,,Iemand die dronken in de tuin poept, die een huisgenote in de jacuzzi seksueel lastigvalt tot ze huilend wegvlucht: hoe kan het publiek zo iemand uitroepen tot winnaar?''

De finale van de Zuid-Afrikaanse Big Brother was nauwelijks spannend. Het was overduidelijk dat de grote, blanke, oversekste schreeuwlelijk Ferdinand Boesman Rabie de favoriet was van de kijkers en dat de zachtmoedige kleurling Riaad en de bedeesde zwarten Vuyo en Nobesuthu geen enkele kans maakten op de 1 miljoen rand (250 000 gulden).

Dat de laatste drie het geld misschien harder konden gebruiken, was geen overweging voor het overwegend blanke publiek. ,,Dat kun je ook niet verwachten'', zegt Richardson. ,,Wat ik wel diep triest vind, is dat ze een held maken van zo'n grove en onverantwoordelijke macho-chauvinist als Ferdi. Dat zegt iets over dit land.''

Voordat Big Brother Zuid-Afrika 106 dagen geleden van start ging, werd het programma beschouwd als een interessant experiment. Door de achtergrond van apartheid zou de Zuid-Afrikaanse reality-show een boeiende kijk kunnen geven op de huidige raciale verhoudingen in het land, zo werd gehoopt. Maar dat viel tegen. Om te beginnen werd de belofte van Endemol-Zuid-Afrika, dat de twaalf huisbewoners een goede afspiegeling zouden vormen van de samenleving, niet waargemaakt. Letterlijk genomen hadden dan minstens acht kandidaten zwart moeten zijn.

Over de rode loper liepen op 26 augustus echter zes blanken, vier kleurlingen en slechts twee zwarten het BB-huis in Johannesburg binnen. Het gerucht dat te weinig interessante zwarten zich hadden aangemeld, wordt nu bevestigd door psycholoog Richardson, lid van de selectiecommissie. ,,Van de 2700 aanmeldingen was twintig procent zwart, maar de meesten waren zwakke persoonlijkheden. Wat ik erover wil zeggen, heeft niets te maken met racisme, maar met cultuur. Over het algemeen zijn zwarten conservatief en risico-mijdend: niet alleen in dit land, maar in heel Afrika. Het zijn geen innovatieve, creatieve mensen, maar meer volgers. Nu Vuyo en Nobesuthu het spits hebben afgebeten, verwacht ik dat zich voor de volgende serie meer sterke, zwarte persoonlijkheden zullen aanmelden.''

Het meest verrassende was dat de enige twee zwarte kandidaten wél de finale haalden, al waren de meeste kijkers van het betaal-tv-programma blank. Verrassend vooral omdat Vuyo en Nobesuthu zich nauwelijks profileerden. Terwijl de zes blanke kandidaten schreeuwden, grappen maakten, zopen, ruzieden, vloekten, vreeën en voor vuurwerk zorgden, bleven zij onopvallend. Ze leden duidelijk aan een cultuurshock door de wilde dronkemansfeesten. Zo zei Nobesuthu gisteravond dat ze vooral het vloeken stuitend vond.

,,Dat de twee zwarte huisgenoten tot het eind mochten blijven, komt puur door de formule van de show'', aldus Richardson. ,,Als het publiek had mogen nomineren, waren de twee zwarten al snel weggestemd. Ze waren te saai. Maar de blanke huisgenoten nomineerden voortdurend elkaar, omdat ze elkaar bedreigend vonden voor de 1 miljoen rand.'' Bovendien kwam hierbij de erfenis van de apartheid om de hoek kijken, vermoedt hij. ,,Vanwege de gevoeligheden in onze zogenaamde regenboognatie, durfden de blanken vermoedelijk geen zwarte of gekleurde huisgenoot te nomineren. Ze wilden niet als racist worden bestempeld.''

Hoewel Big Brother een grote hit was in Zuid-Afrika, was de show inhoudelijk niet het boeiende raciale laboratorium waarop werd gehoopt. Interessante debatten waren ver te zoeken. Racisme, armoede, apartheid, president Mbeki, aids - het kwam allemaal niet aan de orde, zelfs niet in de laatste week toen de finalisten kerstcadeautjes moesten inpakken voor aidsweeskinderen. Het ging vijftien weken lang tot vervelens toe over seks, sigaretten, drank en elkaar - want geroddeld werd er volop.

Moe, geïrriteerd en gefrustreerd als de vier finalisten op het eind waren, ontstond afgelopen week voor het eerst een echte botsing door de huidskleurverschillen. Een opmerking van Ferdi over Zoeloes ('jullie moeten trots op jezelf zijn, vanwege jullie krijgshaftige geschiedenis tegen de Britten, net zoals ik trots ben dat ik een Boer ben') schoot in het verkeerde keelgat van Nobesuthu. Er volgde een knallende ruzie vol onbegrip, die symbolisch leek voor de nog altijd hemelsbrede psychologische en culturele afstand tussen blank en zwart. ,,We zitten op zulke verschillende niveaus'', verzuchtte Nobesuthu, terwijl Ferdi uitriep hoe 'gatvol' hij was en in elke zin wel vijf keer fuck vloekte.

Toch, juist door zijn directheid, maakte Ferdi wel wat los in het huis en leek hij bij alle huisgenoten geliefd. Hij heeft aan het licht gebracht hoe weinig Zuid-Afrikanen van elkaar weten. ,,De details van onze levens zitten nog steeds verstopt achter hoge muren, die zwart, blank en gekleurd worden genoemd'', aldus columnist Kevin McCallum van de Sunday Independent. Hoewel Ferdi's tegenstanders hem een typisch blanke Zuid-Afrikaanse man noemden, met andere woorden een racistische schoft, een eronkaard en een seksist, noemde McCallum hem een terechte winnaar. ,,Een blanke gorilla, verdwaald in de mist van de wolk van apartheid, die elke Afrikaner altijd zal najagen, wat hij ook doet.''

Zelfs psycholoog Richardson, die het een schande noemt dat Ferdi heeft gewonnen, zegt dat het programma zonder de blanke Boesman wel erg saai zou zijn geweest. Hij was de grootste stimulator in het huis, humoristisch, vol energie en gekke ideeën en nergens bang voor: in de laatste week stormde hij nog woest de Big Brother-dagboekkamer in met de eis dat hij meer alcohol wilde of anders zou opstappen. Doordat hij wijselijk dat dreigement niet uitvoerde, kon Ferdi gisteravond een miljoen rand rijker de rode loper opstappen, waar hij door een uitzinnige menigte als een held werd onthaald. De vriendelijke, diplomatieke Vuyo, een rolmodel voor het nieuwe Zuid-Afrika, aldus diens aanhangers, werd tweede.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden