De hype voorbij / De mensen willen meer licht en wijsheid

De opmerkelijke belangstelling van een steeds groter publiek voor filosofie valt niet meer te loochenen. Het is meer dan een hype: filosofie is hot, en dat al een decennium lang. Om de begeerte naar wijsheid verder te stimuleren, is april uitgeroepen tot 'Maand van de filosofie'.

Terwijl academische filosofen zich onder invloed van het postmodernisme steeds bescheidener zijn gaan opstellen -zij zeggen 'de waarheid' ook niet in pacht te hebben- hunkert een breed publiek naar meer filosofisch inzicht. De filosofen willen doorgaans niet gezien worden als de platoonse filosoof-koningen die 'hun onderdanen' de weg uit het schimmenrijk wijzen, in de richting van het licht. Maar het grote publiek lijkt filosofen toch te willen volgen op hun zoektocht naar wijsheid, hoe onduidelijk en in zekere zin 'verouderd' dit begrip ook mag zijn.

Er wordt steeds minder gelezen, vertellen de statistieken, maar een blad als Filosofie Magazine weet elk jaar weer meer lezers te trekken. Het blad behoort -samen met een aantal uitgeverijen, de internationale school voor wijsbegeerte en (veelzeggend genoeg) ook een niet echt filosofisch geëngageerd bedrijf als de Bijenkorf- tot de initiatiefnemers van 'de maand van de filosofie'.

Hoofdredacteur Erno Eskens van Filosofie Magazine verbaast zich al niet meer over het enthousiasme waarmee boekhandels, bedrijven en krantenconcerns zich op de filosofie storten. ,,Als je ziet hoe filosofie in de lift zit, al jarenlang, dan begrijp je die belangstelling wel.'' Toch wordt hij nog steeds verrast door de mate waarin filosofie leeft in Nederland: ,,De kaartjes voor de 'Nacht van de filosofie' (6 april red.) zijn nu al uitverkocht!''

In deze 'nacht' zullen filosofen uit binnen- en buitenland, onder wie Gianni Vattimo, Rüdiger Safranski, Ton Lemaire en Wilhelm Schmid, met elkaar debatteren. Ook wordt de Socrates Wisselbeker uitgereikt aan het beste Nederlandstalige filosofische boek van 2001. Zij die geen kaartje hebben kunnen bemachtigen voor dit wijsgerige spektakel, kunnen nog wel naar de 'afsluitende happening' op 27 april in Leusden. In de zalen van de Internationale School voor Wijsbegeerte zal daar de hele dag gepraat en gedacht worden over klassieke filosofische werken onder het motto: 'dode letters, levende gedachten'.

In de 'Maand van de filosofie' zijn er talloze boekpresentaties, lezingen en filosofische cafés; in de krant komen diverse filosofische publicaties en activiteiten uitgebreid aan bod. Trouw heeft een serie over favoriete passages uit de geschiedenis van de filosofie in de pen. Daarnaast zal er, met het oog op de komende verkiezingen, extra aandacht zijn voor politieke filosofie.

De opmars van de filosofie is ook de dagbladen niet ontgaan. Kranten zien hun lezersbestanden afnemen, terwijl de enige krant met een wekelijks katern voor filosofie blijft groeien. Maar nergens is de filosofie zo alomtegenwoordig als in de boekenwereld. Voorheen onverkoopbaar geachte klassieke werken van Aristoteles of Heidegger doen het goed; steeds meer klassieken verschijnen in vertaling en in vergetelheid geraakte Nederlandse filosofen worden herontdekt. De uitgevers geloven het soms zelf niet. Het verkoopt allemaal wonderwel: introducties in de filosofie, series wijsgerige kopstukken, nieuwe filosofie.

Ook het aantal cursussen, filosofische cafés en gespreksgroepen is de laatste jaren sterk gestegen. Naarmate de economie groeit, het leven haastiger wordt en de cultuur volgens critici aan platvloers consumentisme tenonder dreigt te gaan, verovert filosofie een plek in het bedrijfsleven, buigen filosofische therapeuten zich samen met hun cliënten over levensvragen en trekken Nederlanders zich terug op een denkvakantie.

Eskens denkt iets van deze toegenomen belangstelling te begrijpen: ,,Een bezonnen leven is interessanter dan een leven waar je niet over nadenkt. Veel mensen willen toch op de een of andere manier één geheel kunnen maken van al hun verschillende indrukken. Filosofie kan mensen helpen om wat ze vinden in overeenstemming te brengen met wat ze doen. Door te denken krijg je meer grip op het leven. Maar filosofie kan je ook helpen begrijpen op welke gebieden van het leven je juist geen grip hebt.''

Commerciële belangen spelen ook duidelijk een rol in het initiatief tot 'de maand van de filosofie'. Eskens vindt het positief dat het populariseren van de filosofie ook financieel loont. ,,Ik ben ervan overtuigd dat filosofie iets schoons, iets waars en iets goeds is. Het populariseren van filosofie zie ik dan ook als een goede zaak.''

Veel Nederlanders lijken in te stemmen met deze lovende woorden voor publieksfilosofie. Om in die behoefte te voorzien -maar ook om de begeerte naar wijsheid verder te stimuleren- is april 'de maand van de filosofie' geworden. Waarom juist april? Eskens: ,,We hebben gekeken naar andere acties in de boekhandels. Veel maanden zijn al druk bezet. April was nog rustig. Daarom is voor april gekozen. Dat is geen reden om in mei op te houden met filosoferen. Alsjeblieft niet. Laat maar elke maand dé maand van de filosofie zijn.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden