'De houdbaarheidsdatum van de SGP komt dichterbij'

SGP-leider Kees van der Staaij pakte er tijdens de algemene beschouwingen, eerder deze maand, de grondwet bij. Kort daarvoor had hij al voorgelezen uit de Bijbel.Beeld anp

Heeft de christelijke politiek nog toekomst? In hun nieuwe essaybundel houden historici Ewout Klei en Remco van Mulligen de drie christelijke partijen kritisch tegen het licht. Voor Trouw beschrijven ze van iedere partij de kansen en gevaren. Vandaag het slot: de SGP.

24 jaar lang was Bas van der Vlies fractievoorzitter van de Tweede Kamerfractie van de SGP. De statige Sliedrechter was het gezicht van de partij voor een hele generatie bevindelijk gereformeerden. Bij zijn vertrek in 2010 eindigde er een tijdperk, maar de achterban gaf nauwelijks een krimp. Dat de overgang naar Kees van der Staaij zo soepel verliep, is tekenend voor de stabiliteit van de staatkundig gereformeerden, vinden Van Mulligen en Klei.

Van Mulligen: "De SGP lijkt wel op rozen te zitten. Het zetelaantal is al jaren stabiel en soms beloven de peilingen zelfs vier zetels. SGP'ers willen op papier nog steeds van Nederland een gereformeerde staat maken, maar je hoort ze zelden meer over."

"Formeel is het katholicisme nog steeds de grootste vijand, maar in de praktijk valt dat erg mee." De partij heeft een nieuw 'doelwit gevonden voor haar intolerantie', meent Klei. "De islam. Moslims als de nieuwe papen. Daarmee is ze ironisch genoeg nog erg modieus ook."

'Politieke macht vinden ze niet zo belangrijk'
Dat Kees van der Staaij mag aanschuiven bij het kabinet is een unicum in de partijgeschiedenis, weet Van Mulligen. "In 2003 nog sprak de VVD een veto uit over gesprekken met de SGP, vooral vanwege het vrouwenstandpunt. Dat was op zich geen ramp. SGP'ers gebruiken hun invloed om te onderstrepen dat zij redeneren vanuit een orthodox-protestants beginsel. Politieke macht of relevantie vinden ze minder belangrijk. Maar die macht hebben ze nu dus wel degelijk."

Voor de komende generaties ziet de toekomst van de SGP er nog rooskleurig uit, verwachten de twee. Klei: "Het CDA kan een dreiging vormen als dat een nieuwe opleving beleeft. Beide partijen vissen deels immers in dezelfde vijver: conservatieve christenen. Maar hoe groot is de kans op zo'n opleving?" Het ergste wat de SGP kan overkomen, vindt Klei, is dat ze terugvalt naar twee zetels. "Maar dat overleeft ze wel."

Kan niets de SGP dan klein krijgen? Van Mulligen: "Natuurlijk wel. Het grootste gevaar is de homogeniteit van haar achterban. De SGP is de partij van de reformatorische zuil, niets meer en niets minder. Die innige band is de reden van haar succes, maar het kan ook een belangrijke valkuil worden. Zuilen hebben de neiging om te verbrokkelen."

'Bij verdere ontzuiling zullen SGP-stemmen verdampen'
De afgelopen decennia is al gebleken dat ontzuiling voor bevindelijk gereformeerden niet alleen een theoretische dreiging is. "Er is al een zekere ontzuiling merkbaar", meent Van Mulligen. "Die wordt onder andere veroorzaakt door de opkomst van het internet. Bevindelijk gereformeerden kijken steeds meer over de schutting."

Als dat proces doorzet, is dat voor de SGP mogelijk de nagel aan de doodskist. "Veel SGP-stemmen zullen dan verdampen", voorspelt Klei. "Dan kan het zomaar gebeuren dat de partij nog marginaler wordt dan ze nu al is. Op zo'n moment zou een fusie met de ChristenUnie ze misschien kunnen redden. Maar het is de vraag of de ChristenUnie wel met hen wil fuseren. Dat is toch een heel andere, minder zware partij."

Van Mulligen ziet zo'n fusie niet gebeuren. "De SGP is zó'n principiële club. Voor een fusie moet je flexibel zijn, maar de SGP zal stevig willen vasthouden aan haar eigen ideeën. Als dat betekent dat ze niet meer in de Tweede Kamer komt, dan heeft ze daar waarschijnlijk vrede mee. De SGP probeert al bijna een eeuw een imago van onveranderlijkheid te handhaven. Water bij de wijn doen - dat past gewoon niet bij ze."

Ewout Klei promoveerde op de geschiedenis van de gereformeerde partij GPV. Hij is lid van D66. Remco van Mulligen is lid van de ChristenUnie en promoveert op de geschiedenis van het Nederlandse orthodox-protestantisme. Hun bundel 'Van God los' verscheen onlangs bij uitgeverij Nieuw Amsterdam.

Lees hier de aflevering over het CDA
Lees hier de aflevering over de ChristenUnie

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden