Interview

De hoop van de Soedanezen op een politieke omwenteling is alweer vervlogen

Rechts op de auto: Mohamed Hamdan Dagalo, ofwel Hemedti, tweede man van de Militaire Overgangsraad en commandant van de paramilitaire Rapid Support Forces. Beeld AFP

Een nieuwe regering is er nog niet en overleg is er niet meer. Soedan-kenner Magdi el-Gizouli waarschuwt voor instabiliteit in het Afrikaanse land.

De plotselinge uitbarsting van optimisme in Soedan heeft niet lang mogen duren. De volksopstand is terug bij af. Van demonstraties die met geweld uiteen werden geschoten, ging het over in een gezellige, massale happening op een plein in de hoofdstad Khartoem. Tot de heersende militairen er genoeg van kregen en de demonstranten met bloedig geweld uiteendreven. Soedankenner Magdi el-Gizouli ziet vooralsnog niets terecht komen van de eis van de demonstranten voor een burgerregering. 

“De militairen geven niet zo maar hun macht op, maar ze kunnen ook niet alleen regeren. Ze hebben een politieke partner nodig en dat is in de huidige omstandigheden de bundeling van oppositiegroepen. De legermilitie RSF, verantwoordelijk voor het recente bloedbad, kan niet uitgesloten worden want die heeft de meeste vuurkracht”, meent Gizouli, die verbonden is aan het Oost-Afrikaanse onderzoekscentrum Rift Valley Institute. 

De besprekingen voor een overgangsregering na de afzetting van dictator Omar al-Bashir werden twee weken geleden opgeschort, na het bloedbad in de hoofdstad. Daarbij kwamen meer dan honderd mensen om. De oppositie wil pas weer praten als er onafhankelijk onderzoek is gedaan naar het geweld op het plein voor het legerhoofdkwartier en als het internet weer is aangesloten. In de onderhandelingen gaat het erom wie de meeste zeggenschap krijgt: militairen of burgers. 

Campusmentaliteit

Binnen de oppositie hebben hoogopgeleiden, zoals artsen, advocaten en academici de grootste invloed. Die lijden volgens Gizouli aan een campusmentaliteit. “Alle eisen van de oppositie berusten op consensus, iets dat ze hebben overgehouden aan hun universiteitstijd. Unaniem besluiten nemen werkt echter vertragend, waardoor de oppositie te langzaam reageert op de eisen van het leger. Consensus werkt nu eenmaal niet op het politieke toneel.”

Gizouli gelooft dat een regering van burgers en militairen massale corruptie met zich meebrengt. Onder Bashir werden generaals zakenmagnaten. Zo staat RSF-leider, generaal Mohammed Hamden Dagalo, beter bekend als Hemedti, bekend als een gewiekste oorlogsvoerder en handelaar in vee en goud. Als de generaals de macht krijgen, kunnen ze de corrupte praktijken voortzetten. 

Ook vindt Gizouli dat de oppositie teveel reageert vanuit haar eigen achtergrond. “Het is voornamelijk een groep mensen uit de middenklasse van Khartoem. Ze wisten wat de RSF heeft gedaan in Darfur, maar dat was ver weg voor hen.”

De RSF komt voort uit de Janjaweedmilitie, die door Bashir werd ingezet om de opstand in Darfur neer te slaan. De militie maakte zich daar schuldig aan massale moorden, verkrachtingen en plunderingen. Gizouli: “De oppositie vertrouwde de militie omdat die een keer demonstranten heeft beschermd tegen andere handlangers van Bashir. Maar wat er in Darfur gebeurde, gebeurt nu in Khartoem.”

Machtige beweging

Het wekt verbazing hoe de RSF is uitgegroeid tot de machtigste beweging in Soedan. “Veel leden komen net als Hemedti uit de Sahelgordel die de laatste decennia getroffen is door droogte. Die maakte grotendeels een einde aan de zelfvoorzienende landbouw en veeteelt waar bewoners eeuwenlang van leefden. Lid worden van milities zoals de Janjaweed bood een alternatief.” Onder leiding van Hemedti groeide die uit tot de huidige RSF, met naar schatting 50.000 manschappen. 

Hemedti is een slimme organisator. Hij kreeg veel geld van Bashir én van het autocratische Saudi-Arabië. In ruil daarvoor levert hij manschappen (duizenden, mogelijk meer dan 10.000) om aan Saudische zijde te strijden in de oorlog in Jemen. 

Het Westen roept op tot een burgerregering in Soedan. Mooie woorden, zegt Gizouli, maar hij wijst op de gezamenlijke geopolitieke belangen van de VS en Saudi-Arabië die vooral een betrouwbare partner willen. De EU ziet Soedan als een bufferzone, waar migranten op weg naar Europa kunnen worden tegengehouden. Dat werkte enigszins onder Bashir, die de RSF langs de grenzen stationeerde. 

“Het is nu eenmaal eenvoudiger zaken te doen met een autocratische leider dan met een democratische burgerregering”, zegt Gizouli. “Als het tot een compromisregering van leger, RSF en burgers komt, of als het blijft zoals nu, is instabiliteit bijna zeker gegarandeerd. En dat gaat dan alsnog zorgen voor meer migranten.”

Een half jaar onrust in Soedan

19 december. Massale demonstraties in Soedanese steden tegen de prijsverhoging van brood en benzine en het gebrek aan geld in geldautomaten.
22 februari. Afkondiging van de noodtoestand door president Omar al-Bashir die de nationale en regionale regeringen verving door militairen.
6 en 7 april. Massale demonstraties in het land.
10 april. Demonstranten zoeken dekking bij het legerhoofdkwartier in Khartoem tegen aanvallen van eenheden van de inlichtingendienst.
11 april. Het leger zet Bashir af.
3 juni. Het plein voor het militaire hoofdkwartier wordt met grof geweld ontruimd door de paramilitaire Rapid Support Forces.

Lees ook: 

Kaalgeplukt Soedan wil brood op de plank

Stijgende broodprijzen waren het startschot voor een volksopstand in Soedan. Daar ging dertig jaar onderdrukking aan vooraf, waarin de economie werd kapotgemaakt door corruptie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden