De hoofdrol is voor een grootmoeder

Interview | De nieuwe serie televisieshows van Jörgen Raymann, die zaterdagavond begint, heet 'Dat ding van Tante Es'. Niet Raymann maar zijn alias, de kotomisi in de traditioneel Creoolse jurk, wordt in dat programma de hoofdpersoon. Hij verdwijnt achter zijn eigen typetje en neemt daar genoegen mee.

Josephine Schmidt was vroedvrouw in Suriname en hielp duizenden kinderen op de wereld. Niet alleen daardoor had ze zoveel vriendinnen en bekenden. Heel Paramaribo kende haar als de uitstekend geïnformeerde dame die altijd vroeg: "Wie is je vader, wie is je moeder?" Een ontwapenende vrouw die iemand streng op de vingers kon tikken. Josephine Schmidt was de grootmoeder van Jörgen Raymann.

"Tante Es is een mix van vrouwen die ik in mijn leven heb ontmoet. Maar ze heeft het meest van mijn grootmoeder, in haar manier van praten. Dat strenge, het vileine. Een vrouw die alles wist en wilde weten", vertelt Raymann. "De eerste jurk waarmee ik Tante Es speelde - voor een Surinaamse wasmiddelenreclame - leende ik van mijn grootmoeder. Ze mopperde natuurlijk weer: Geen enkele vrouw draagt toch zo'n koto bij het wassen, jongen. Achteraf vond ze die commercial wel leuk."

"Ja, gelukkig heeft mijn grootmoeder me nog gezien als Tante Es op een groter podium. Ze was er een keer bij in het nieuwe DeLaMar Theater in Amsterdam. Ik meldde het publiek eventjes dat ik trots was dat mijn oma vanavond in de zaal zat. Voor ik er erg in had, stond ze op van haar stoel met haar armen omhoog. Hilariteit natuurlijk. Buigend nam ze het applaus in ontvangst."

Het typetje van de Surinaamse vrouw in de Creoolse klederdracht neemt de komende acht weken op zaterdagavond zijn televisieprogramma in handen, de show die Raymann al zesentwintig zomer- en winterseizoenen in allerlei varianten maakte. Tante Es is niet langer één onderdeel, zij speelt de eerste viool. Feest met lekker eten, live-muziek en veel gezellige gasten bij Tante Es, meldt het persbericht van de publieke omroep. Minister Jeanine Hennis van defensie is in de nieuwe serie de eerste gast bij haar aan tafel.

Een show maken en vraaggesprekken houden in de snedige gedaante van iemand anders. Paul Haenen had Margreet Dolman, Wieteke van Dort deed het in de figuur van Tante Lien. Meer dan die twee typetjes is het alter ego van Jörgen Raymann een fenomeen geworden, ver buiten de Surinaamse gemeenschap. Politici, schrijvers, acteurs, de bekende Nederlanders komen graag bij haar langs. "Bijna iedereen die de afgelopen jaren iets betekende in Nederland is bij Tante Es geweest", stelt de cabaretier vast.

Raymann: "Zij dwingt in die gesprekken een vreemd soort respect af. Ik wil me niet achter haar verschuilen, maar zij kan vragen stellen waar ik toch een zekere schroom voor heb. Als ontwapenende Surinaamse vrouw kan zij het maken om een gast fors de maat te nemen. De gasten zijn tevoren meestal ontspannen. Want allereerst zit ík daar in die jurk voor lul. Dus die gasten denken: wat kan mij dan nog gebeuren?"

Wilders' humor

Zij noemde journalist Willem Oltmans ooit 'een wijf in een broek'. Zij prees minister Annemarie Jorritsma om haar mooie grote 'boobies'. Esselien van Doornegat, alias Tante Es, kan heel ver gaan, maar zal zich nooit over de rand van de laster en het beledigen begeven. Niet kleineren, niet afzeiken, bezweert Raymann. Het moet gezellig blijven.

"Ik heb een goede redactie. Ik kan goed voorbereid aan de vraaggesprekken beginnen en de gasten verrassen met dingen die ik over ze weet. Ik wil niet dat Tante Es alleen maar lollig uit de heup schiet. Ze kan veel zeggen, stevige grappen maken en iemands mindere karaktertrekken blootleggen, maar in al die jaren is nog nooit een gast met een rotgevoel uit een gesprek met haar gekomen. Dat is ook niet de bedoeling."

Dus schuiven ze komend seizoen weer op de veranda aan. Van ministers tot Trijntje Oosterhuis, van Humberto Tan tot Willeke Alberti of Emile Roemer. "Vertel me, wie is je vader, wie is je moeder?" zal ze weer als eerste vraag stellen. "Typisch Surinaams. Mij werd geleerd dat je altijd moest vragen van welke familie een meisje was, voor je met haar ging zoenen", grinnikt Raymann.

Bijna iedereen is welkom bij tante. In de jurk interviewde hij ooit Geert Wilders. "Hoe erg ik zijn ideeën ook vind, hij had wel humor." Stelt hij grenzen aan wie hij als tante wil ondervragen? Zou hij in die rol een gesprek doen met president Bouterse? Raymann: "Ik denk niet dat hij komt, want ik weet dat hij geen fan van mij is. En dat is wederzijds."

We praten in zijn kleedkamer, voor aanvang van de cabaretvoorstelling waarmee hij samen met rapper Brainpower door het land trekt. Later die avond zal hij op het podium van het theater in Houten vertellen over zijn vader. Hoe Raymann senior van een succesvolle accountant in een wrak veranderde, omdat hij na de Surinaamse staatsgreep van 1980 regelmatig in de cel werd gegooid door 'de militairen'. De naam van Desi Bouterse komt tijdens de passage in de voorstelling niet over zijn lippen.

'Jörgen Raymann' prijkt op de theateraffiches. 'Tante Es' staat nu echter aangekondigd als de ankervrouw van de nieuwe televisieshow. Dreigt het typetje cabaretier Raymann definitief te overvleugelen? Zoals Margreet Dolman uiteindelijk haar schepper Paul Haenen in de schaduw heeft gezet? Raymann: "Ik houd mijn eigen programma in het theater. Op televisie verdwijn ik nu wel achter de rug van Tante Es. Het is niet anders, zo wilden ze dat in Hilversum hebben. Het is een fase in mijn loopbaan op televisie. Ok, ik ken het probleem van acteurs die worden ingehaald door hun eigen typetje. Maar tante is ook een op zichzelf staande vrouw. Als ik die jurk aantrek, verander ik ook echt."

Hij maakt de zelfspottende grap die hij 's avond nog eens op zijn publiek in Houten loslaat: "Met dat soort typetjes als mijn Tante Es is het net als met herpes. Je loopt het met veel plezier op, maar je komt er nooit meer vanaf".

Hij kende twijfels. "Een paar jaar geleden kreeg ik het gevoel dat ik het wel met haar had gehad en dat ik met haar moest stoppen. Mijn vrienden zeiden dat het gevoel meer bij mij lag dan bij de mensen op straat. Nu voel ik me wel weer best in die jurk. En het punt blijft wel dat ze goed is voor hele hoge kijkcijfers."

Wat na deze 'fase' de volgende stap in zijn lange televisieloopbaan zal worden, weet Raymann niet. Misschien ooit een overstap naar een commerciële omroep, misschien ook niet. "De zekerheden bij de publieke omroep om langdurig dezelfde programma's te maken worden minder. Ik begrijp de problemen van Hilversum best, de spoeling wordt dun door bezuinigingen."

Ergerlijker vindt hij nog altijd wat hij noemt 'het stramien van wit denken in Hilversum'. "Dat doelgroepen-denken. Dat veel donker gekleurde omroepmedewerkers pas een programma mogen doen als ze een donkere doelgroep aanspreken. Ja, ik geef direct toe, ik begon zelf ook met de show voor die doelgroep van gekleurde Nederlanders. Dat was nu eenmaal waarmee ik aan de slag kwam. Mijn tv-programma is inmiddels wel voor een veel breder publiek. Ik denk dat er meer autochtonen dan allochtonen naar kijken."

Deze man mag niet mopperen over zijn succes en zijn kijkcijfers. Maar toch: "Ik kan méér dan Tante Es spelen en flauwe grappen maken." Wanneer hij bij de publieke omroep om zich heen kijkt, ziet hij wat de meeste gekleurde collega's bij de omroepen mogen doen: "Ze zijn of nieuwslezer, of presenteren een kinderprogramma of ze maken programma's die nadrukkelijk gericht zijn op hun eigen gekleurde achtergrond, zoals de 'Meiden van Halal'. Dat kan allemaal wel een slag anders, vind ik. Ik denk dat de commerciële zenders beter begrijpen dat Nederland van kleur aan het verschieten is en waar het nieuwe talent zit. Humberto Tan heeft zijn show bij RTL niet gekregen vanwege zijn kleur, maar omdat hij gewoon goed is. Ergens bij de publieke omroepen zal echt wel ene Hassan rondlopen die uitstekend zoiets als 'De Wereld Draait Door' kan presenteren".

Twijfelaar

Hoelang nog doorgaan met Tante Es? Wel of niet overstappen naar een commerciële omroep? Jörgen Raymann is nu eenmaal een gezonde twijfelaar. "Volgend jaar kan ik over alles anders denken", veroordeelt hij al te consequent denken. Zestien jaar geleden, toen hij als beginnend cabaretier nog permanent heen en weer reisde tussen Paramaribo en Rotterdam sprak hij zich in een interview nog uit tegen definitief wonen en werken in Nederland. "Als ik me hier (in Nederland) zou vestigen zou ik gewoon één van de vele etnische Nederlanders zijn die ook eens met hun kop op tv willen", zei hij toen. Nu is zijn werk in Nederland en woont hij Rotterdam.

Voorlopig gaat het goed in Nederland, met 'zijn kop op tv'. Hoge kijkcijfers, bekend zoals al die bekende Nederlanders die bij hem langs komen. Theater maken in Suriname heeft zo zijn beperkingen en Jörgen Raymann is nu eenmaal ook een succesvolle koopman, net als zijn vader. "Paramaribo heeft twee theaters, dus daar zit ik snel aan mijn plafond. Als ik daar een voorstelling tien keer had gespeeld, dan had heel Suriname die wel gezien". De kachel moet in Nederland roken. Zijn grootmoeder zou dat als eerste hebben begrepen.

Jörgen Raymann

Jörgen Raymann werd in 1966 in Nederland geboren, maar groeide op in Suriname. Hij studeerde aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam en begon daarna met cabaret in Suriname.

Raymann is sinds 1999 actief op de Nederlandse televisie, aanvankelijk in de Comedy Factory en later met eigen shows zoals 'Raymann is Laat' en 'RAYMANNs Helden'. Daarin speelde Tante Es steeds een rol.

Sinds 2005 is Raymann een van de ambassadeurs van de VN-organisatie voor kinderen Unicef. In Suriname steunt hij kinderen met zijn 'Piet-fonds': Poor Infant Equality Trust. In 2012 benoemde IKV Pax Christi hem tot 'Minister van Vrede.

Na zijn eerste theaterprogramma 'Mi Kondre Tru' in 1998 stond hij met acht andere voorstellingen op het podium. Op dit moment loopt zijn cabaretprogramma 'Twee-eigig', samen met rapper Brainpower.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden