De honderd van Holland

Met het werk van zestig kunstenaars van na 1945 toont het Stedelijk Museum Schiedam dat artistieke en maatschappelijke vernieuwing vaak gelijk opgaan. tekst

Wat een goed idee van het Stedelijk Museum Schiedam om een overzicht te geven van de Nederlandse kunst van na 1945. Nergens in Nederland bestaat dat. Het museum selecteerde ruim honderd werken van zo'n zestig kunstenaars die niet alleen bepalend zijn voor de kunst in deze periode, maar ook iets zeggen over de tijdgeest. Hoe reageerden kunstenaars op wat er in de samenleving gebeurde? Hoe verbeeldden ze het oorlogstrauma? Hoe reflecteerden ze op de wederopbouw? Wat zie je terug van de Koude Oorlog en de val van de Muur in de kunst en hoe namen kunstenaars de consumptiemaatschappij op de korrel? Natuurlijk is er ook genoeg kunst die wereldvreemd is. Maar dat was niet het uitgangspunt voor deze expositie, die wil laten zien dat artistieke en maatschappelijke vernieuwingen vaak gelijk opgaan.

Is het museum in die opzet geslaagd? Ten dele. De expositie begint op de bovenste etage ijzersterk met de Cobra-kunstenaars. Die rekenden af met het trauma van de oorlog door radicaal te breken met tradities en het experiment te omarmen. Het Schiedamse museum beschikt over een groot aantal werken van Cobra-kunstenaars als Karel Appel, Corneille en Constant. Maar het heeft zich weten te beperken en een prachtige, afgewogen selectie gemaakt. En dat geldt ook voor de periode van wederopbouw en groeiende welvaart met de ontwerpen van Constant voor de utopische stad New Babylon en het werk van de Nul-kunstenaars Armando, Henk Peeters, Jan Henderikse en Jan Schoonhoven.

Daarna zak je per etage af naar de tijd van de Koude Oorlog en de val van de Muur om via recentere spanningsvelden als de multiculturele samenleving, de betrokkenheid van Nederland bij de oorlog in het voormalige Joegoslavië en de aanslag op de Twin Towers in de huidige tijd te belanden. Hoe lager je komt - de expositie eindigt op de begane grond - hoe drukker en chaotischer de zalen worden. Overheersen aanvankelijk de schilderijen, tekeningen en kleine beelden, gaandeweg komen daar ook foto's bij, videobeelden, textiel, installaties en grote sculpturen. Ook lijkt er bij de meest recente kunst minder scherp geselecteerd op kunstenaars dan in de eerste decennia na de oorlog. Een bonte stoet van hedendaagse kunstenaars trekt aan je voorbij, van coryfeeën als Rineke Dijkstra en Marlene Dumas tot Robbie Cornelissen, Joep van Lieshout, Aernout Mik, Maria Roosen, Charlotte Schleiffert en Ronald Ophuis. Op zich is die ruime keuze niet zo verwonderlijk. Hoe dichterbij in de tijd, hoe moeilijker het is om te beoordelen welke kunstenaars er echt toe doen en over pakweg 50 jaar nog interessant genoeg zijn. Het museum realiseert zich dat ook. De komende twee jaar - zo lang duurt deze expositie - zullen er ook kunstwerken gewisseld worden.

Wie een boeiend en gevarieerd overzicht wil van de naoorlogse Nederlandse kunst, komt ruimschoots aan zijn trekken in Schiedam. In zoverre is de expositie geslaagd. Maar de opzet van het museum om ook de verwevenheid van kunst met de samenleving aan te tonen, komt minder goed uit de verf. Dat komt vooral door de inrichting van de expositie. De informatie over de geschiedenis waarop de kunstenaars reflecteren, is niet direct bij de kunstwerken in de tentoonstellingszalen te vinden. Foto's en filmfragmenten die de tijdgeest duiden, worden vertoond in het trappenhuis. Gaandeweg gaat dat irriteren, net als het woud aan witte zuilen waarop - via een drukknop op de vloer - informatie is op te roepen over de kunstenaars en hun werk. Een tentoonstelling die de verwevenheid van kunst en samenleving wil aantonen, moet bezoekers niet voortdurend laten zoeken naar dat verband.

HHHHH Ik hou van Holland. Nederlandse kunst na 1945, t/m 6 sept. 2015

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden