Review

De Honderd ontsierd door goedkope pulp

'Is het best verkochte boek ook het allerbeste boek?', vroeg Peter Jan Rens afgelopen vrijdag bij de uitreiking van de Venz Kinderboekenprijs aan een jongen van een jaar of twaalf. Ja, hij dacht serieus van wel.

Je kunt nu wel je tenen krommen van zo'n antwoord, maar de realiteit is dat veel kinderen dat vinden. Nadenken gebeurt pas als je vragen gaat stellen: 'Wat is de best verkochte drank? Cola. En wat het best verkochte voedsel? Patat. Dus...???' Pas dan begint er iets te dagen.

Maar veel ouders zijn tegenwoordig al zo blij dat hun kind íets leest, dat het ze kennelijk niet meer kan schelen wát. De 'Kippenvel'-reeks van uitgeverij Kluitman, dit jaar de grote winnaar van de Venz-kinderboekenprijs, is pure pulp: goedkoop, gemakzuchtig routinewerk, simpel, wel spannend, griezelig en goed ingeleefd, maar ongeloofwaardig.

'De vloek van de Farao' van de Amerikaanse bestsellerauteur R.L. Stine, uit de 'Kippenvel'-reeks, is het best verkochte kinderboek van 1997. (Stine staat zelfs met zeven (!) titels bij de eerste twintig). Het is het verhaal over een jongen van elf, twaalf jaar, wiens oom Ben archeoloog is in Egypte. De jongen mag samen met zijn nichtje mee de Grote Piramide in, waar zijn oom onderzoek doet. Natuurlijk verdwalen de kinderen in het doolhof van pas ontdekte gangen. Ze komen in een ruimte terecht waar gemummificeerd werd/wordt. Maar volgens de vloek van een oude priesteres (dus niet van de Farao) moet degene die de mummiekamer betreedt, zelf gemummificeerd worden. Om te beginnen door levend in een kokend harsbad te stappen. Maar als de nood het hoogst is....

Het verhaal is geschreven volgens hetzelfde recept als 'Koppensnellers' van Stine, dat nummer 3 staat op de top-honderd van best verkochte boeken. Ook daarin een jongen met een tante die onderzoek doet in een verre, vreemde cultuur. Ook daar mag hij haar bezoeken, en ook daar aan het eind een dampende kookpot waar de westerlingen in gegooid dreigen te worden. En net als in 'Koppensnellers' wordt ook in 'De vloek van de Farao' een stereotiep, negentiende-eeuws vijandbeeld opgeroepen van de niet-westerse mens, die gevaarlijk, primitief en onbetrouwbaar zou zijn. Zo is de Egyptische medewerker van oom Ben die de kinderen uiteindelijk wil mummificeren, een enge kerel met een 'blik vol haat', wiens ogen 'dreigend waren samengeknepen'.

Door een tante en oom ten tonele te voeren die antropologisch en archeologisch onderzoek doen, overgiet Stine deze onzindelijke opvattingen nog met een 'wetenschappelijk' sausje ook. Stine schrijft een kinderboek in veertien dagen, dus zal hij zich wel niet vermoeien met vooronderzoek ter plaatse. Wat hij vertelt over piramiden en mummificeren kun je in elk informatief kinderboek over het oude Egypte vinden, zoals de breed uitgesponnen details over hoe vóór het mummificeren de hersenen met een haak via de neus uit het lichaam getrokken worden. Niet moeilijk te voorspellen waar een volgend boek van Stine over zal gaan: jongen van twaalf heeft oom/tante die onderzoek doet naar - wat hebben we nog niet gehad - de Azteken met hun mensenoffers bij wie de priester het nog kloppende hart uit het nog levende lichaam sneed. Met als slot dat de jeugdige hoofdpersonen op het nippertje van eenzelfde lot gered worden.

Stine mag in enkele jaren nog zo wereldberoemd geworden zijn, zijn werk is een zware terugval in de jeugdliteratuur naar een primitief denkniveau. Dat uitgeverijen geld willen verdienen aan Stine kan niemand ze kwalijk nemen, maar dat ze al zijn schrijfsels blindelings slikken en hem niet bijsturen wel.

De bekendmaking van de Honderd Best Verkochte Kinderboeken is tegelijkertijd het startsein voor de Kinderjury. Overal komen affiches te hangen met De Honderd daarop als leestip afgebeeld. Je kunt alleen maar hopen dat kinderen en hun opvoeders verder kijken dan dit affiche lang is.

Niet dat er geen goede boeken op staan. Integendeel! Op nummer 14 staat zelfs een prima griezelboek: 'Vampierhandboek', van Paul van Loon en Jack Didden, dat zij schreven om te vieren dat honderd jaar geleden de vampierklassieker 'Dracula' van Bram Stoker verscheen.

Paul van Loon is tenminste een griezelboekenauteur die wél onderzoek doet naar zijn onderwerp. De auteurs gaan serieus in op de geschiedenis van het denken en fantaseren over vampiers, op de Roemeense volksverhalen over Dracula, op vampierauteurs na Stoker, op klassieke vampierboeken en -films, op vampiers in de reclame, enzovoort. 'De vampier is een mythe, ontstaan uit volksgeloof', aldus Van Loon en Didden, maar met een olijk knipoogje vertellen ze net zo lief hoe je vampiers kunt herkennen, bestrijden en doden, en hoe je een vampier kunt wórden. Het goede aan Paul van Loon als griezelboekenauteur is, dat bij hem zo duidelijk is dat het om verzinsels gaat, dat hij het griezelige relativeert met humor, en hier, dat hij laat zien dat zijn werk in een traditie van fictie over vampiers staat. Aangezien Nederland zo'n traditie niet kent, voorziet dit zeer onderhoudend geschreven boek beslist in een leemte.

Zou Annie M.G. Schmidt zich omdraaien in haar graf, of zou ze in de lach schieten, als ze wist dat haar verzamelbundel met 43 sprookjes en korte verhalen 'Misschien wel echt gebeurd' op nummer twee ingeklemd zit tussen twee Stines? Het is een fantastische verzamelbundel, nog door de schrijfster zelf becommentarieerd en hier en daar bijgewerkt. Eén verhaal, 'Het deegmannetje', uit Het Parool van 1949, is nooit eerder in boekvorm verschenen, en sommige andere in geen dertig jaar. Alleen de illustrering is ongelukkig. Gekozen is voor illustraties van twintig Gouden-Penseelwinnaars, hetgeen per tekening vaak wel fraai uitpakt, maar als geheel een ratjetoe is.

Ook verder staan er genoeg goede, fijne, lekkere, spannende kinderboeken hoog genoteerd. Zo staan er maar liefst drie titels van Carry Slee bij de eerste tien. En je kunt nog zo terecht roepen dat haar werk geen literatuur is, puur op herkenbaarheid geschreven, haar verhalen stralen van levendigheid en menselijke warmte in een veilige, niet-griezelige wereld.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden