De Homo sapiens vertrok al veel eerder uit Afrika dan gedacht

Een reconstructie van een homo sapiens uit de oude steentijd.Beeld Wikimedia

Hoe kwam de Homo sapiens vanuit Afrika in Israël terecht? De vondst van een kaak werpt die vraag op.

De moderne mens heeft Afrika veel eerder verlaten dan gedacht. Israëlische paleontologen hebben in een grot bij Haifa de kaak gevonden van een Homo sapiens die ze 180.000 jaar oud schatten. De oudste fossiele resten van Homo sapiens buiten Afrika waren 90 à 120.000 jaar oud.

Het is niet meer dan een stukje bovenkaak, een paar centimeter groot en voorzien van acht tanden, maar de Israëliërs wisten genoeg. De vorm van de tandkassen, de ronding bij de neusholte. Het ziet er wat primitief uit, maar het zat onmiskenbaar vast aan een Homo sapiens, schrijven ze in het vakblad Science.

In de grot waar ze de kaak vonden, in het Karmelgebergte in het noorden van Israël, zijn de afgelopen eeuw meer sporen gevonden van menselijk verblijf. Fossiele resten, gereedschap en as, soms miljoenen jaren oud, achtergelaten door voorouders van de moderne mens, Homo erectus bijvoorbeeld. Maar nu dus een echte sapiens, met modern gereedschap, maar wel  tussen de 177 en 194.000 jaar oud, zo blijkt uit dateringen van de bodem waarin alles verborgen lag.

Vragen

Tot zover de feiten. Hier beginnen de vragen. Hoe kwam deze mens in Israël terecht? En was hij de eerste die de oversteek vanuit Afrika maakte? De vondst past wel in een groter plaatje, schrijft de commentator van Science, de befaamde Britse paleontoloog Chris Springer.

In de millennia voorafgaand aan het leven van de eigenaar van de bovenkaak zijn er vruchtbare periodes geweest waarin pioniers het erop gewaagd kunnen hebben. Maar er zaten ook tijden van grote droogte tussen, schrijft hij. “De vruchtbare passage veranderde geregeld in een ‘boulevard of broken dreams’.”

Heeft deze groep daar bij Haifa zijn einde gevonden of zijn ze verder getrokken? En kwamen ze toen nakomelingen van eerder genoemde Homo erectus tegen, de Neanderthaler? Er zijn genetische bewijzen dat de moderne mens zich heeft gemengd met zijn verre neef. Maar sommige van die bewijzen suggereren dat de twee het 400.000 jaar geleden al samen deden.

Was deze Homo sapiens niet meer dan een nakomertje? “De vondst vandaag bewijst dat Homo sapiens eerder dan gedacht Afrika heeft verlaten”, schrijft Springer. “Maar de vondst belicht vooral dat we nog maar heel weinig weten van de eerste stapjes die de moderne mens buiten dit continent heeft gezet.”  

Lees ook ons wetenschapsverhaal terug over de Homo Naledi terug. Terwijl de moderne mens de Afrikaanse savanne al onveilig begon te maken, liep zijn verre en minder ontwikkelde soortgenoot Homo Naledi namelijk ook nog rond. Vanwege diens kleine hersenen en aapachtige voorkomen schatten archeologen dat hij wel 2 miljoen jaar oud kon zijn, maar niets lijkt minder waar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden