De hommage aan Willem Barentsz gaat vandaag te water in Harlingen

Vrijwilligers leggen de laatste hand aan de balustrade van het schip.Beeld Olaf Kraak

Een replica van het schip waarmee Willem Barentsz bij Nova Zembla strandde, wordt vandaag te water gelaten. En bovendien: eindelijk komt er duidelijkheid over de naam van het ongelukkige vaartuig.

Zijn droom? In het kielzog van Willem Barentsz een zeiltocht naar het Noord-Russische Nova Zembla maken. En dat natuurlijk met de reconstructie van het schip waarmee de zeevaarder in 1596 poogde Indië via de Noordoostelijke Doorvaart te bereiken. Vandaag komt Gerald de Weerdt (70) een stapje dichterbij het vervullen van zijn wens. De kopie van het zestiende-eeuwse expeditieschip wordt na zeven jaar zwoegen gedoopt door prinses Margriet, en bij goed weer te water gelaten.

Twee dagen voor het heugelijke moment staat scheepsbouwer De Weerdt op het dek van ‘zijn’ schip. Ondertussen leggen vrijwilligers de laatste hand aan de balustrade. Gekleed in dikke trui, spijkerbroek en op het hoofd een muts wordt er geschaafd, getimmerd, gezaagd en gelakt. De gure noordwestenwind en miezerige regen lijken niemand iets te deren; het schip moet af.

De Weerdt is met Koos Westra initiatiefnemer van de bouw van het expeditieschip. Dat gebeurt zo nauwkeurig mogelijk en volgens zestiende-eeuwse bouwwijze, zonder tekeningen en dus op het oog. “We begonnen met de kielbalk en bouwden plank voor plank een weg naar boven. Links en rechts zijn ook duidelijk niet helemaal gelijk, maar dat maakt niet uit”, zegt De Weerdt. “De ene plank is de andere niet, de een buigt lekker en de ander vertikt het. Dat hoort bij het bouwproces.”

Lees verder onder de foto..

Ook benedendeks wordt er nog gewerkt aan de reconstructie van het schip. Beeld Olaf Kraak

Breeuwen

Benedendeks hangt de geur van een impregneermiddel uit de zestiende eeuw. De vele spanten, planken en knieën (kromme steunbalken) zijn het bewijs van de fikse klus die in Harlingen met de hand geleverd is. Een kleine veertig ton hout zit in het schip verwerkt, aan elkaar genageld met 6.000 houten pennen. Er zijn geschutpoorten voor nagemaakte kanonnen en als het schip te water is gelaten wordt het bovenschip afgemaakt en worden de drie masten geplaatst. Zeker 28.000 man­uren zitten er in de replica, weliswaar met hulp van elektrisch gereedschap. De Weerdt grijnst: “Vroeger bouwden ze zo’n schip met jonge jongens, twintigers in de bloei van hun leven, bij ons is de gemiddelde leeftijd 65-plus.”

Een van de vrijwilligers is de 72-jarige Jan Steenbeek uit Appelscha. Hij werkt al vier jaar lang één dag in de week mee aan het schip.

Steenbeek knutselt graag met zijn handen, een eeltig paar met diepe groeven. Dat hij in zijn werkzame leven tandarts was, is aan zijn vingers niet terug te zien. “Nee, ik ben hier niet om gaten te boren”, zegt Steenbeek vlug. Breeuwen, daar had hij wel gevoel voor. Het inkloppen van hennep tussen de naden om het schip waterdicht te maken. Ruim 1,2 kilometer aan voegen moesten gebreeuwd worden, en daarna gekit. 

Al met al werkten ongeveer honderd vrijwilligers aan het schip. “Sommigen kwamen en gingen weer, anderen zijn er al vanaf de kielbalk bij”, zegt De Weerdt. “Ook zijn er ons een paar vrijwilligers ontvallen, dat krijg je op deze leeftijd.”

Als voormalig conservator van Museum ’t Behouden Huys op Terschelling weet De Weerdt alles van Willem Barentsz, zijn reisgenoten en het schip dat werd gebruikt voor de tocht die strandde in het ijs bij Nova Zembla. Geholpen door het dagboek van opvarende Gerrit de Veer die de tocht overleefde kon De Weerdt hetschip tot in detail herbouwen: een relatief klein koopvaardijschip, amper 24 meter lang.

Geld voor de bouw werd opgehaald via donaties en een loterij. De gemeente steunde het project met 50.000 euro. Als het schip klaar is wil de Stichting Expeditieschip Willem Barentz het exploiteren: bijvoorbeeld door educatieve vaartochten. En die tocht naar Nova Zembla? “Dat zou een unieke hommage aan Willem Barentsz zijn”, droomt De Weerdt hardop. 

Lees verder onder de foto..

Beeld Olaf Kraak

En de naam is...

Tot vandaag was de naam van het schip waarmee Barentsz strandde onbekend. Het is een misverstand dat zijn schip ‘De Windhond’ heette: dat was het schip van een eerdere expeditie, stelt Gerald de Weerdt, scheepsbouwer en maritiem deskundige. Hij dook in de archieven en vond de naam van een schip dat voldeed aan alle kenmerken. Omdat een tweede onderzoeker het tegendeel niet kon bewijzen, besloot De Weerdt dat ‘zijn’ naam de juiste is. Prinses Margriet maakt de naam vandaag bekend. 

Lees ook

‘Dat waren nog eens helden’

Een bijzondere ervaring. Van het begin tot het eind. Dat vinden zowel de studenten van de Hogere Zeevaartschool als de oud-schippers. Met het cursusschip van de Zeevaartschool van Terschelling hebben ze de reis gemaakt die Willem Barentsz vierhonderd jaar geleden maakte.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden