De Hertog van Alva is helemaal af

De Vlaamse Opera
Première van 'Le duc d'Albe' van Donizetti/Battistelli olv Paolo Carignani in een regie van Carlos Wagner op 6/5. Tien voorstellingen in Antwerpen en Gent. www.vlaamseopera.be

Terwijl in Amsterdam de operaplanken worden leeggeruimd voor het verhaal van Filips II en Elizabeth de Valois zoals verteld in Verdi's 'Don Carlo', beleeft Vlaanderen een bijzondere première van een veel onbekendere opera rondom de opstand van de Nederlanden tegen Spanje. In 'Le duc d'Albe' van Gaetano Donizetti staat de gevreesde hertog van Alva centraal, generaal en landvoogd in de Nederlanden; hij was het die naast Elizabeth de Valois stond toen zij - met de handschoen - Filips II huwde.

Mooie dwarsverbanden. In meer dan één opzicht, omdat de oudere Donizetti al een heel eind richting jongere Verdi aan het opschuiven was. Je merkt het aan de vaderlandslievende dan wel opruiende koren die Donizetti in 1839 voor zijn opera bedacht; slechts twee jaar later ging Verdi's 'Nabucco' met hét operakoor onder de operakoren in première.

In première ging 'Le duc d'Albe' overigens niet. Een heuse diva lag dwars en deze favoriete zangeres van de directeur van de Parijse Opéra kreeg het voor elkaar dat Donizetti voor haar een ander werk schreef, dat heel toepasselijk 'La favorite' heette. 'Le duc d'Albe' verdween in een la en was onvoltooid toen Donizetti in 1848 stierf. Het libretto van Scribe vond later overigens zijn weg naar Verdi die er met aanpassingen 'Les vêpres siciliennes' van maakte.

De Vlaamse Opera vond het een goed plan om 'Le duc d'Albe' af te laten maken door de Italiaanse componist Giorgio Battistelli (1953). De banden tussen Battistelli en de Vlaamse Opera zijn nauw, omdat hij in 2005 in opdracht de opera 'Richard III' voor het gezelschap componeerde. Met redelijk groot succes.

Er zijn overigens eerdere pogingen gedaan om Donizetti's onfortuinlijke opera te voltooien. Er is een versie uit 1881, tot stand gekomen dankzij een groep componisten, onder wie Ponchielli. En dan is er de versie die de Amerikaanse dirigent Thomas Schippers in 1959 maakte, een versie die een zekere populariteit geniet. De Vlaamse Opera was met beide echter niet tevreden, en wilde natuurlijk ook internationaal opzien baren met een nieuwe tewaterlating van deze 'Vlaamse' opera.

Om deze wereldpremière nog meer cachet te geven, heeft de Vlaamse Opera zelfs geprobeerd om de huidige hertogin van Alva als eregaste in de zaal te hebben. Maar deze excentrieke 85-jarige Cayetana, vorig jaar onder veel belangstellling getrouwd met een veel jongere Spanjaard, liet het afweten. Dat is misschien maar beter ook, want haar beroemde verre voorvader komt er in de opera nu niet bepaald goed van af.

Alva's bijnaam 'IJzeren Hertog' werd in de ijzersterke productie van Carlos Wagner alle eer aangedaan. Deze Alva, over zijn hele lijf getatoeeerd en met vele piercings her en der, was een vervaarlijke bullebak van het patserigste soort. Fantastisch gezongen ook nog door de geweldige Roemeense bariton George Petean. Vooral zijn scène en aria aan het begin van het derde bedrijf - een van de substantieelste stukken die Battistelli had moeten componeren - was van ongehoorde klasse.

De grote winst van deze nieuwe partituur, in tegenstelling tot de vorige voltooiingen, is dat je messcherp kon horen waar Donizetti ophield en waar Battistelli begon. Die componeerde gewoon in zijn eigen moderne idioom, en dat met opmerkelijke mooie resultaten. Ook het hele slot van de opera was van zijn hand en zo eindigde die nu heel vreemd en luguber met slechts in de verte een echo van de oude Donizetti. Dirigent Paolo Carignani wist beide idiomen met het orkest en het grootse koor mooi bij elkaar te brengen. Het botste ruw, en toch was het naadloos.

Wagner had in zijn enscenering de nadruk gelegd op oorlog en onderdrukking in het algemeen. Reusachtige soldaten marcheerden door de lucht, hordes vliegtuigen vlogen over, de dodenakker lag bezaaid met naakte lijken. De Beeldenstorm kwam mooi langs in een video van een alsmaar exploderend Mariabeeld. Het Geuze bier werd met veel gerst gebrouwen en het koor zonder hoofden was angstaanjagend.

De verzonnen driehoeksverhouding tussen Alva, de dochter van graaf Egmont (een zinderend mooie Rachel Harnisch) en Alva's verloren zoon Henri de Bruges (fantastisch gezongen door Ismael Jordi) kwam muzikaal geweldig uit de verf. Dat 'Le duc d'Albe' op deze manier nieuw leven werd ingeblazen, is een flinke opsteker voor de Vlaamse Opera. Mooie operahistorie met een prachtige eigentijdse laag.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden