Column

De hersenontwikkeling vraagt veel van een jong lijf. En dan gaan ze naar Cherso!

Iris Sommer vrijstaandBeeld RV

Ze zijn er weer, de versgeslaagde vmbo-, havo- en vwo-leerlingen. De toekomst van ons land, het BNP voor de komende vijftig jaar. Op de top van hun geestelijk kunnen, vol kennis, moed en hoop. Wat zijn ze gegroeid de afgelopen vijf jaar. Zelfstandige, weldenkende mensen, gevreesde debaters, kritische wereldburgers.

De hersenen maken een steile ontwikkeling door tijdens de middelbareschoolleeftijd. Het aantal zenuwcellen neemt niet meer toe, maar het gaat om de verbindingen. Hoe beter de verbindingen, hoe beter je brein en hoe slimmer je bent. In deze periode worden belangrijke verbindingen versterkt en onnutte verbindingen opgeruimd om ruimte te maken voor andere.

School draagt hard bij aan die ontwikkeling door kinderen te laten ploeteren en steeds net iets meer te vragen dan het puberbrein aankan. Heel goed. Vergelijk het met een wegennet. Tijdens de middelbareschoolperiode worden landweggetjes geasfalteerd, snelwegen krijgen meer banen, stoplichten worden vervangen door rotondes. Elektrische impulsen gaan zo razendsnel van Maastricht (de onderste pool van de slaapkwab) naar Amsterdam (de prefrontale voorhoofdschors). Snelheid is alles. Tijdens de eindexamens moeten jongens en meisjes binnen drie uur vele pittige vragen beantwoorden. Maastricht en Amsterdam moeten razendsnel samenwerken. Dat lukt alleen met een super wegennet. Met zo'n topbrein kun je je makkelijk aanpassen aan wat de omgeving van je vraagt.

Die hersenontwikkeling vraagt veel van een jong lijf: er zijn veel grondstoffen nodig om de verbindingen te verbeteren, veel slaap om schade en afvalproducten op te ruimen en veel beweging voor optimale doorbloeding. Onze lieve geslaagden zijn gelukkig heel zuinig op hun prachtbreinen – en op de toekomst van ons land – en eten elke dag 100 gram vette vis, zorgen voor voldoende oefening, passen op voor virusinfecties en volgen goede slaaphygiëne. Niet dus.

Alcohol

Wat doet de bloem der natie? Ze gaat naar Cherso! En daar omarmen ze de ergste vijand van het brein: alcohol. Ze zijn net achttien, dus ze mogen drinken. Of zijn het nog niet, maar lijken het wel. Ethanol (alcohol) wordt gebruikt als antivries, oplosmiddel, brandstof en als verdovend middel in drankjes. De lever breekt het af tot toxisch acetaldehyde, dat DNA en eiwitten beschadigt. Die stof behoort tot de type I carcinogenen, die het risico op kanker vergroten. Juist het zich ontwikkelende brein is gevoelig voor alcohol. De versopgebouwde circuits die complexe cognitieve vaardigheden ondersteunen – waarmee ze zojuist het natuurkunde-examen succesvol hebben afgelegd – zijn het meest kwetsbaar.

De effecten van alcohol op de hersenen zijn afhankelijk van de bloedspiegels. Promillages onder de 1,2 verhogen de stemming en het zelfvertrouwen, veroorzaken euforie en vergemakkelijken de sociale omgang. Maar ze zorgen ook voor opvliegers, een rood gezicht, vermindering van het beoordelingsvermogen en van de fijne motoriek.

Bij promillages tussen 1 en 2,5 raken mensen in een roes, ze worden lethargisch, krijgen evenwichtsproblemen en hun gezichtsvermogen vertroebelt. Tussen 2 en 3 raken ze verward, duizelig en ze gaan braken. Boven de 3 kunnen ze zich niet meer gericht bewegen, lijden ze aan geheugenverlies en raken buiten bewustzijn. Boven de 3,5 promille ontstaat coma en stokt de ademhaling. Al deze stadia komen voor tijdens de eindexamenreis, zij het niet evenredig verdeeld.

Daarbij gaan onze geslaagden elke nacht uit en wisselen lichaamssapjes uit met het andere – of hetzelfde – geslacht; de meest effectieve manier om cytomegalovirus, Pfeiffer en Epstein-Barrvirus op te lopen. Die kunnen de bloed-hersenbarrière passeren en een immuunreactie opwekken, met moeheid, depressie en, ja hoor, verminderd denkvermogen tot gevolg. Ze halen nachten door. Slaaptekort vermindert de functie van hun werkgeheugen, langetermijngeheugen, aandacht en waakzaamheid.

Na een week zien wij ons kroost terug voor maximaal twee maanden, om hen daarna aan een studentenvereniging af te staan.

Mag ik namens alle ouders van eindexamenleerlingen een actie starten voor feestpakketten voor al het jongvolwassen kroost? Met daarin een hippe fietshelm, oordopjes, een goede matras, cadeaubonnen voor een haringkraam in stad naar keuze, een alcoholslot voor brommer of fiets en een krantenabonnement (u weet op welke). De pensioenfondsen betalen.

Bert Keizer is met vakantie. Iris Sommer vervangt hem. Zij is hoogleraar psychiatrie aan het UMCU.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden