De hereniging van het gezin van Abraham

Het is een dagelijks, emotioneel tafereel op Schiphol: asielzoekers die na jaren wachten herenigd worden met hun gezin. Dit jaar zullen uitzonderlijk veel mensen arriveren. Onder hen ook de vrouw en kinderen van tandarts Abraham Kiflom uit Eritrea.

De ogen van Abraham Kiflom (35), vluchteling uit Eritrea, fixeren zich op de open- en dichtgaande ondoorzichtige glazen deuren van Schiphols aankomsthal vier. Zijn netste jasje heeft hij aangetrokken, zijn zwarte schoenen gepoetst. In de ene hand houdt hij een bos bloemen vast, voor zijn vrouw, en in de andere een wit plastic tasje. Even toont hij de inhoud: flesjes en pakjes drinken voor zijn drie kinderen en een beige knuffelhondje voor zijn jongste dochtertje. Zij is 2,5 jaar oud en hij zal haar zo voor het eerst in zijn leven te zien krijgen.

Een gestage stroom reizigers met koffers trekt langs hem heen. "Zo blij, zo heel heel blij", beschrijft Kiflom, breed lachend, zijn huidige gemoedstoestand. De hereniging van zijn gezin is ophanden, na bijna drie jaar. Zijn ogen worden rood en hij haalt een witte zakdoek tevoorschijn als op het grote aankomstbord de mededeling 'geland' verschijnt achter de vlucht van Kenia Airlines uit Nairobi. "Dat is hun toestel. Hier heb ik naartoe geleefd, hier heb ik die hele gevaarlijke reis voor gemaakt. Zo lang was ik alleen, nu zie ik hen terug."

Een krappe week eerder in zijn huidige woonplaats Nuland, een dorp buiten Den Bosch, vertelt Kiflom over de laatste keer dat hij zijn, toen zwangere, vrouw Hidat Ghirmaj (nu 34) zag. Dat was in juli 2013, in hun huis in het kleine stadje Barentu, in het zuidwesten van Eritrea. Zijn zonen Isaak en Steven (nu 10 en 6) speelden buiten.

"Ik woonde niet thuis, ik was bij het leger, ik ben in het geheim naar Barentu gereisd. Ik had maar 5 minuten met mijn vrouw en vertelde dat ik moest vluchten naar het buitenland, weg uit Eritrea. Het was een heel grote schok voor haar. Ik zei: Ik heb geen tijd het uit te leggen. Het was heel moeilijk, ik keek naar mijn zonen, ik heb ze niet geroepen, ik kon hen niet kussen, ik was zo aan het huilen, toen heb ik 'Tot ziens' gezegd tegen mijn vrouw."

Stroopwafels

Kiflom serveert stroopwafels in de kleine Brabantse woning die hij zeven maanden eerder kreeg toegewezen, na een lange tijd in een asielzoekerscentrum in Groningen vertoefd te hebben. Hij vertelt over de lange vlucht uit zijn geboorteland, waar hij niet langer meer in het leger wilde zitten en daarom gearresteerd dreigde te worden. Over zijn grote angsten en hoe hij door mensensmokkelaars geslagen is, hoe al zijn bezittingen gestolen werden, zijn trouwring, zijn horloge, zijn mobiel. Hij opent een laatje en toont een kapotgemaakt kruis, aan een leren koordje. "Ik ben christen, dit droeg ik om mijn hals, altijd. Ze hebben het gebroken. Ik heb het bewaard."

Verdronken vriend

En hij vertelt over de overtocht van Libië naar Sicilië met de overvolle boot en over een vriend, die verdronken is. Van zijn broer, die in Israël werkt, hoort hij ergens tijdens zijn reis dat zijn dochter geboren is. Zijn vrouw kiest haar naam, vertelt hij. "Rufta, dat betekent troost of 'iets wat je bevrijdt'. Mijn vrouw dacht aan mij en mijn gevaarlijke situatie bij de keuze voor die naam."

Moeilijk, het woord valt veel. Ook als we spreken over wat hij van de gezinshereniging verwacht. Moeilijk om zijn dochter te zien, want hoe zal zij reageren? "Mijn dochter, ik ken haar niet en zij kent haar papa niet." Moeilijk voor zijn zonen die in dit vreemde land zullen arriveren en de taal niet spreken. Moeilijk ook om zijn vrouw terug te zien. "Mijn echtgenote, ik heb haar jaren niet gezien, hoe zal het zijn?"

Nog nooit hadden zij samen een echt gezinsleven, vertelt hij. Sinds Kiflom, afgestudeerd tandarts, trouwde in 2002, moest hij jarenlang verplicht werken in militaire ziekenhuizen ver weg van Barentu. "Ik ken het gezinsleven niet. Elk jaar mocht ik een maand naar mijn familie, als vakantie, verder zat ik er ruim duizend kilometer vandaan. Het was een militair leven zonder mensenrechten, zonder salaris. Voor mijn kinderen kon ik niks doen, niks betekenen. Het kwam allemaal op mijn vrouw neer. Zij verdiende geld als lerares voor kleine kinderen."

Tachtig kilo bagage

Het duurt lang op Schiphol, de spanning neemt toe. "Tachtig kilo bagage heeft ze bij zich, en ze is een vrouw met drie kleine kinderen", geeft Kiflom als mogelijke verklaringen.

"En vergeet dat koffieapparaat niet", zegt Rien Bosch lachend, vrijwilliger van Vluchtelingenwerk uit Nuland, die de afgelopen maanden veel met Kiflom is opgetrokken en hem naar Schiphol gereden heeft. Op verzoek neemt Kifloms vrouw een traditioneel koffieapparaat uit Eritrea mee. Die zal ook het nodige wegen, vermoedt de vrijwilliger. Kiflom: "Met vrienden koken wij koffie, dat kan uren duren, het is een heel ritueel. Ik miste het, nu kan het straks weer, in Nuland."

De Eritrese tandarts spreekt Nederlands en waar het niet gaat, schakelt hij over op Engels. Dat leerde hij tijdens de studie in Eritrea, vertelde hij een week eerder al. "Ik wilde naar Engeland vluchten, omdat ik die taal al sprak. Maar ik las op internet over Calais en de problemen daar. En ik wilde niet nog eens in een boot over zee. Ik las over mogelijkheden om weer tandarts te kunnen worden in Nederland, daarom werd het dit land." Lachend: "En ik ben een fan van het Nederlands voetbalelftal."

In mei 2014 meldt Kiflom zich bij het aanmeldcentrum voor asielzoekers in Ter Apel. Pas na enkele weken lukt het hem telefonisch contact te maken met zijn vrouw. Hij heeft haar bijna een vol jaar niet gesproken.

"Toen ik mijn vrouw aan de lijn kreeg heb ik eerst minuten niets gezegd en zij ook niet. We huilden samen." Sindsdien belt hij haar gemiddeld een keer in de twee weken. Niet via Skype. Hij heeft haar stem wel gehoord, maar haar gezicht sinds zijn vlucht niet meer gezien. "Internet werkt in Barentu niet."

Hij krijgt een verblijfsvergunning in september 2014. "Na die gevaarlijke reis, was het me gelukt. Ik was heel optimistisch, ik kon een nieuw leven beginnen."

Hij woont nog ruim een jaar in het asielzoekerscentrum in Musselkanaal. Daar tolkt hij veel op het gezondheidscentrum. Goed voor hem om de taal te leren, zegt hij. Want hij moet nog een aanvullende opleiding doen, voor hij als tandarts in Nederland aan de slag kan. En daarvoor wil hij staatsexamen doen en goed Nederlands kunnen. "Het heeft tijd nodig, dat heb ik geaccepteerd."

Moeilijker is voor hem de lange tijd die het duurt om zijn gezin over te krijgen. In de herfst van 2014 is de aanvraag gedaan, maar in 2015 krijgt hij twee keer (één keer in beroep) te horen dat de aanvraag is afgewezen. Deels door verkeerd ingevulde formulieren, deels doordat niet te bewijzen is dat de kinderen van hem zijn. Daarvoor moet DNA worden afgenomen. "Uw vrouw moet naar Ethiopië of Soedan, waar een ambassade is, voor een DNA-test, zeiden ze tegen mij."

Maar via de formele weg laat Eritrea haar niet gaan. Kiflom: "Dat was heel moeilijk voor mij en voor mijn vrouw. Want zij heeft drie kleine kinderen, Rufta is nog een heel klein kind, en dan vluchten... Dat is een risico."

In de gevangenis

Toch, aan het begin van de zomer 2015, waagt ze het er op. "Maar zij is opgepakt. Zij is gearresteerd. Zij is in de gevangenis gekomen, met de kinderen." Wederom maandenlang, vertelt Kiflom, spreekt hij haar niet. "Het was voor mij zo pijnlijk. Ik kon niet meer slapen. In Eritrea in de gevangenis, de regering zorgt niet voor je. Daar ben je afhankelijk van mensen van buiten. Ik weet niet hoe ze het gedaan heeft, maar ze heeft het gered. Hoe, dat moet ik nog van haar horen."

Daarna komt ze vrij en keert terug naar Barentu. Al snel vlucht ze opnieuw en nu lukt het, ze belandt met de kinderen in een vluchtelingenkamp in Ethiopië. Om vervolgens zwaar ziek te worden, het hele gezin krijgt malaria. Via de Nederlandse advocaat volgt om deze reden een aanvraag voor een spoedprocedure, op medische gronden.

Krant in de bus

In dezelfde tijd verhuist Kiflom van het Groningse Musselkanaal naar het Brabantse Nuland. Daar krijgt hij een kleine rijtjeswoning in een nieuwbouwwijkje. Hij vereenzaamt, kent er niemand, voelt zich ellendig door de zorgen over zijn zieke gezin.

Vluchtelingenwerk in Den Bosch brengt hem in contact met Rien Bosch. Bosch, 63 jaar oud en net gepensioneerd, had zich als vrijwilliger gemeld. Hij woont in Nuland en neemt Kiflom mee de buurt in. Hij regelt ook een taalcoach die liefst vijf avonden in de week samen met Kiflom naar het Journaal en het Jeugdjournaal kijkt. Kiflom krijgt een streng programma om snel Nederlands te leren, 's ochtends stopt de vrijwillige taalcoach het Brabants Dagblad en de NRC Handelsblad in zijn bus en 's avonds wordt hij overhoord.

Via de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) komt er nu ook vaart in de aanvraag voor gezinshereniging, vanwege de ziekte van Hidat en de drie kinderen. In 2016, weet Kiflom nu, gaat het lukken. Op 28 januari wordt in de Ethiopische hoofdstad Addis Abeba DNA afgenomen bij zijn kinderen. "Ik wist dat de uitslag positief zou zijn." Op 22 maart krijgen zijn vrouw en kinderen op de Nederlandse ambassade de benodigde papieren. "Nu moet nog aan de Ethiopische autoriteiten toestemming worden worden om uit te reizen", vertelt Kiflom in Nuland. Enkele dagen later klinkt het over de telefoon: het is gelukt, de vlucht is geboekt.

Ingang versperd

Daar staat hij nu op Schiphol. Eindelijk openen de deuren en vliegt Kiflom op een ranke vrouw af met lang donker haar achter een volgepakte trolley. Zijn oudste zoon Isaak kijkt met grote open ogen de aankomst hal in, de twee jongere kinderen verstoppen zich wat achter de bagage. Ze omarmen elkaar.

Er ontstaat een hele file van reizigers die er langs willen, het herenigde Eritrese gezin verspert de uitgang. Voor het eerst neemt Kiflom zijn bijna drie jaar oude dochter op de arm. De zakdoek komt weer tevoorschijn. De kleine Rufta kijkt verbaasd naar het kleine knuffelhondje. "Geef die mensen even de tijd", roept een van de wachtenden in de hal.

Hidat Ghirmaj is moe van de reis, geeft ze aan, en weert vragen een beetje af. Nog samen iets eten en drinken op Schiphol? Nee, we hebben geen honger, zegt ze. Liever vertrekt het gezin snel naar Brabant. Met de volgepakte trolley en het hondje inmiddels stevig in de hand van Rufta geklemd lopen ze langs de Espritwinkel richting parkeergarage.

's Avonds is het feest in Nuland. Rien Bosch en verschillende familieleden van deze vrijwilliger hebben het huis geboend, bedden voor de kinderen geregeld, speelgoed neergezet. Eritrese vrienden uit Rotterdam en Den Bosch koken een maaltijd voor iedereen die betrokken is bij het gezin.

Maar enkele dagen later is de stemming bedrukter. De middelste zoon Steven voelt zich in het weekeinde beroerd, hij moet overgeven, heeft koorts. Ze gaan naar de huisartsenpost, waar in eerste instantie griep wordt vastgesteld. Maar 's avonds stijgt zijn temperatuur verder en gaan ze toch naar het ziekenhuis in Den Bosch. Er wordt bloed afgenomen en een dag later volgt de uitslag: het is wederom malaria. Hij krijgt medicijnen.

Eigenlijk moeten Hidat en de kinderen kort na aankomst nog enkele dagen naar het aanmeldcentrum in Ter Apel om zich te laten registreren. Maar dat bezoek is uitgesteld. Het wordt waarschijnlijk de komende week, als Steven zich wat beter voelt.

Werk en studie

Op 7 mei verhuist het gezin naar Den Bosch, waar ze een grotere eengezinswoning zullen krijgen en de kinderen naar school gaan.

En dan? "Nu mijn vrouw en kinderen hier zijn kan ik me 100 procent concentreren op de taal en de studie", zegt Kiflom. "Ik heb altijd zoveel gedacht aan mijn vrouw en kinderen. Dat was heel moeilijk, maar ik stopte niet met mijn best doen. Ik doe altijd mijn best, ik ben optimistisch. Dit is mijn land, ik voel me geen buitenlander. Dit is nu thuis voor ons allemaal."

Wie krijgt gezinshereniging? Dit jaar sterke groei van aantal nareizigers

De sterke toename van het aantal asielzoekers naar Nederland in de tweede helft van vorig jaar krijgt nog een behoorlijke nasleep. Nog los van het aantal nieuwe asielzoekers dat zich de komende tijd meldt. Want veel asielzoekers die een verblijfsvergunning hebben gekregen, maken gebruik van het recht om familieleden over te laten komen. In 2016 zal dat, volgens scenario's van de IND, oplopen tot ruim 26.000 zogenoemde 'nareizigers'. In 2015 waren dat er bijna 14.000, in 2014 nog ruim 5300, in 2013 3600.

Het duurt, ook vanwege die sterke groei van het aantal asielzoekers, steeds langer voor een asielaanvraag wordt beoordeeld. Die procedure duurt op dit moment gemiddeld zeven maanden. Een asielzoeker moet eerst een verblijfsvergunning hebben, voordat een aanvraag voor het laten overkomen van de familie in behandeling wordt genomen. De IND meldt dat de toestemming voor hereniging nog eens langer dan twee jaar duurt. In 2015 werd ongeveer driekwart van de aanvragen voor gezinshereniging uiteindelijk goedgekeurd.

De lange wachttijden zijn een grote stressfactor in asielzoekerscentra, weet Martijn van der Linden, woordvoerder Vluchtelingenwerk. "Twee jaar geleden duurde het ongeveer een jaar voordat na de eerste aanvraag de familie kon overkomen. Dat is nu zo veel langer. Mensen hebben vaak grote zorgen over de situatie waarin het gezin is achtergebleven."

Velen lieten familie achter met een beetje geld voor een paar maanden huur in Turkije, Jordanië of Libanon. Dat geld raakt op als de procedure jaren duurt. Of het gezin zit nog in het land van herkomst, in een gevaarlijke oorlogssituatie. "Voor degene die vooruit gestuurd is en nu hier in een asielzoekerscentrum zit, is dat lange wachten extra hard."

Het snelst gaat het als mensen alle benodigde documenten kunnen overhandigen die de familiebanden aantonen. Zijn die er niet, dan is DNA-onderzoek vereist.

In aanmerking voor gezinshereniging komen alleen de echtgenoot of partner en minderjarige kinderen en pleegkinderen. Meerderjarige kinderen die kunnen aantonen afhankelijk te zijn van de vluchtelingen, en een ouder van een minderjarige vluchteling kunnen ook een aanvraag indienen.

De meerderheid van de gezinsleden van vluchtelingen die over mochten komen in de afgelopen twaalf maanden, komt uit Syrië (66 procent), meldt de Immigratie en Naturalisatiedienst (IND). Uit Eritrea, het land van tandarts Abraham Kiflom (zie reportage), komt 9 procent van de herenigingen van de laatste 12 maanden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden