De heren lopen heus niet weg

'Plunderaars' noemde weekblad Elsevier hen vorige week nog. Topmanagers die 'gespeend van elk gevole van fatsoen', 'ongeneerd hun zakken vullen' terwijl bedrijfswinsten kelderen en beurzen dalen. Zelf zien ze dat een slag anders. 'De beloning aan de top zal alleen nog maar toenemen'. De ethicus heeft minder begrip. ,,Maatschappelijk verantwoord ondernemen zou ook in de beloning moeten doorklinken.''

Eduard Kimman, hoogleraar bedrijfsethiek aan de VU en katholiek priester, bestudeert het bedrijfsleven al jaren. Maar hij maakt er geen deel van uit. ,,Ik ben een man van soberheid.” Kimman is niet verbaasd over de commotie over de topinkomens. Hijzelf begrijpt ook niet waarom toplieden zoveel moeten verdienen. ,,Zo'n topbaan is toch een uitdaging? Waarom moet dat zo hoog beloond worden? Het is toch een eer om president-directeur te zijn? Dat besef mis ik.”

Dat besef is er wel degelijk, zegt Cor Herkströter. ,,De goeden gaat het in belangrijke mate om de eer, om het werk dat ze doen.” Volgens de voormalig Shell-topman, tegenwoordig hoogleraar internationaal management aan de Universiteit van Amsterdam, kan het de echte toppers ook helemaal niet zoveel schelen hoeveel ze verdienen. Hun beloning is slechts de top van een piramide, de beloningsstructuur van het bedrijf. ,,Het gaat erom dat bedrijven zorgen dat ze altijd de goede mensen in huis halen en houden. Daar heb je een marktconform beloningsgebouw voor nodig”, zegt Herkströter.

Eensgezind zijn beide hoogleraren over de zogenaamde internationale arbeidsmarkt voor toplieden, die bedrijven zou dwingen om tegen elkaar op te bieden in de beloning. Herkströter:,,Dat de toplieden weglopen als we ze minder zouden betalen, is klinkklare onzin.” Kimman: ,,Of Nederlanders zouden vertrekken als ze minder betaald kregen? Welnee. Die markt is er niet.”

Ook over de veranderingen in de Nederlandse cultuur zijn beiden het eens. ,,Twintig jaar geleden verdienden de Britten veel meer dan de Nederlanders bij Shell en Unilever”, zegt Kimman. ,,Dat was dan zo, dat accepteerden ze. De top straalde een zekere soberheid uit.” Nog altijd maken grootverdieners als Shell-topman Jeroen van der Veer en Unilever-bestuursvoorzitter Antony Burgmans niet de indruk dat ze regelmatig een miljoentje stukslaan. ,,Maar ze zijn wel mee gaan doen”, zegt Kimman. ,,De gedachte dat je voor alles beloond moet worden, sluipt overal in. De commercie drukt al het andere weg. Maar het zou niet alleen daarom moeten draaien, maatschappelijk verantwoord ondernemen zou ook in de beloning moeten doorklinken. Iets van bescheidenheid, zoals je in de kerk wel ziet. Een bisschop ontvangt evenveel als een dorpspastoor.”

Herkströter heeft wel begrip voor deze redenering. ,,Dat Nederlanders de topbeloningen overdreven vinden, is wel te verwachten. Dat Calvinisme zit er nu eenmaal in. Maar grote bedrijven hebben niet alleen met de Nederlandse normen te maken. We gaan naar beloningen die meer aansluiten bij wat elders gebruikelijk is.”

Met de normen en waarden van de toplieden zelf is niets mis, meent Herkströter. ,,Hier en daar zie ik wel excessen. Het achteraf aanpassen van de regels, zoals het verlagen van de prijzen van opties of het kwijtschelden van leningen, is niet goed. Dat wekt de indruk dat ze de verwachte beloning sowieso willen binnenhalen. Een vaste bonus, die altijd gehaald wordt, is al helemaal verkeerd.”

De commissarissen van bedrijven stellen nu de beloning vast. Juist zij moeten beseffen dat hun werk ook een erekwestie is, vindt Kimman. ,,Zij zijn er met name om het vertrouwen van de financiële wereld te verzekeren.” Veel commissarissen zitten echter zelf ook in de top van een bedrijf. ,,Dat commissarissen en toplieden in feite elkaars beloning vaststellen lijkt wel een beetje zo”, erkent Herkströter. ,,Daar kom je ook niet helemaal onderuit. Daarom is het zo belangrijk duidelijk en controleerbaar vast te leggen wat je afspreekt.”

Kimman richt zijn pijlen vooral op consultants en adviseurs. ,,Bureaus als de Hay Group zeggen dat er te weinig wordt verdiend, dat schrijven ze in een rapport en de bedrijven luisteren daarnaar. Het is een kwestie van afschuiven, van geen verantwoordelijkheid nemen.”

Meer openheid over de beloningen is volgens Herkströter de beste remedie. ,,In Angelsaksische landen geven bedrijven een zeer uitgebreide uitleg van hun beloningsstructuur. Wij gaan ook die richting op. Dat is voor Nederlanders, die traditioneel niet erg open zijn over hun beloning, een grondige verandering.”

Zeker, meer openheid kan heilzaam werken, meent Kimman. ,,Dan gaan we ons toch een beetje schamen. Maar of het veel zal helpen? Ik vrees van niet.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden