Opinie

De hemel aan de aarde gepaard

In het nieuwste programma van het Nederlands Dans Theater valt vooral de Nederlandse première van het ballet 'Quintett' van de Amerikaanse choreograaf Billy Forsythe op. Razernij, rust en berusting strijden daarin om voorrang.

De Spanjaard Nacho Duato, de Israeliër Ohad Naharin en de Amerikaan Billy Forsythe behoren al jaren tot de toptien van 's werelds beste choreografen. Hoe hecht hun banden met het Nederlands Dans Theater zijn gebleven, bewijst het jongste NDT-programma 'Hemel op aarde'.

Duato's aandeel bestaat uit het vier jaar oude 'Remansos' (staand water, toevluchtsoord), naar een gedichtencyclus van Frederico Garcia Lorca en gezet op Danza's 'Espagnola's' en 'Valses Poeticos' van Enrique Granados. Veel meer dan een aangename appetizer met de smaak van zoete Spaanse port is zijn eerbetoon aan Spaanse aarde en hemelse harmonie niet: drie duetten vloeien kabbelend in elkaar over en een trio voor de vrouwen mondt uit in drie korte solo's voor de jongens. Voor allen lijkt het podium een onschuldig paradijs, waar zij hun prachtig gestroomlijnde lijven als het ware onbespied mogen laten gaan.

De sfeertekening is er een van omfloerste melancholie, maar hemelbestormend of diepgravend drama... nou nee. Want hoe onmiskenbaar virtuoos ook, alle danstechniek blijft te veel op esthetisch en homogeen op elkaar afgestemd vertoon gericht. Als een dik wolkendek ligt dit over Duato's rozentuin en wijngaard heen, aan de zes dansers te weinig lucht en licht latend om zich als markante toneelpersoonlijkheden te ontpoppen. Sterker nog, al verschiet het vierkanten toneelschot waartegen de contouren van de drie jongens zo fraai afsteken van helgroen naar zachtgeel en cyclaamrood, zelfs die kleurwisselingen zijn niet in hun danskunst terug te zien.

Veel krachtiger en ook op het netvlies beklijvend is de aanpak van Ohad Naharin, die met de herinstudering van 'Queens of Golub' (1989) en 'Black Milk' (1992) nogmaals wil benadrukken dat niet mannen maar vrouwen het primaat op mythische oerkracht hebben. Zijn acht 'Queens of Golub' geven daar blijk van in een reeks solo's, elk getuigend van een ondoorgrondelijke wilskracht. Als alle acht zich aan hun krachtmeting met de aarde hebben ontworsteld en eendrachtig met opgeheven armen trippelend in de wazige achtergrond opgaan, blijkt de grond omgeploegd voor een inwijdingsritueel van vijf mannen in lange witte rokken. Vier van hen staan als tempeldanseressen rond een blinkende emmer, één houdt zich als outsider op afstand. Pas als allen zich met een dot zwarte klei uit die emmer besmeerd hebben, barsten zij los in krachtig dansvertoon, met hun witte rokken als wapperende vaandels. Naharins danshemel op aarde verwijst vooral naar oeroude tijden, maar ook hier etaleren de NDT-dansers meer hun homogeniteit dan individualiteit.

Een choreograaf die dat keurslijf wel kan doorbreken, is Billy Forsythe. Ook daarom is de NDT-première van 'Quintett', het ballet dat Forsythe in 1993 na de dood van zijn vrouw Tracy samen met vijf dansers van zijn Frankfurt Ballett maakte, het absolute hoogtepunt van dit programma. Van 'Quintett' wordt wel beweerd dat het een vorm van danskunstige rouwverwerking is. Razernij, rust en berusting strijden om voorrang. Ook voor de vijf collega's bij het NDT betekent 'Quintett' een regelrechte uitdaging om het uiterste van hun kunnen te demonstreren en hemel aan aarde te paren.

Bij het zien van dit adembenemende schouwspel is maar amper te behappen waartoe Raphaelle Delauney, Nancy Euverink, Yvan Dubreuil, Patrick Marin en Damien Welch in staat zijn. Tegen een loodgrijze achterwand en rond een megaprojector met de loop van een kanon eigent het vijftal zich de ronde, kale vlakte voor hun voeten toe. Terwijl zij worden bestraald door de projector, laait vuur in de oranje en donkerroze fladderende blouses van de twee vrouwen op. Zij wakkeren de tornado's aan, laten zich krachtig zwiepend of juist geheel verslapt optillen door hun drie partners, die met watersnelle voetvariaties voorbij schieten en hun aandeel in deze dans-eruptie opeisen. Soms paren de dansers hun academische hoogstandjes aan animalistisch gekruip. Elk brengt daartoe zijn eigen, unieke bewegingskwaliteit in, terwijl de stem in Gavin Bryars compositie 'Jesus blood never failed me yet' alsmaar doormekkert, als een drilboor die zich door merg en been trilt.

'Quintett' is een staaltje van rusteloosheid, maar ook van dans als verlossende elegie, om in flarden herinneringen te berusten. Elke dansbeweging is extreem, exact en op het scherp van de snede. Een duwtje tegen de kanonsloop maakt duidelijk dat de dansers door voorbijtrekkende wolken werden doorgelicht. Als de vijf na een klein halfuur de staande ovaties in ontvangst nemen, zie je de glans van opwinding nog in hun bezwete lichamen nagloeien. De stunt is geklaard, het wonder verricht en wie ter wereld doet het hen na?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden