De hele wijk in het Rentevrijfonds

DEN HAAG - “U moet nu niet denken dat ASN de principiële keus gemaakt heeft om rentevrij te bankieren.” Michel Negenman, directeur van de ASN bank vindt het enig om door te praten over het nieuwe Rentevrijfonds van de bank. Sparen en lenen zonder rente. Maar denk vooral niet dat rente voortaan bij ASN een vies woord is, waarschuwt hij.

INEKE NOORDHOFF

Wie spaart bij ASN krijgt 'eerlijke' rente, zo adverteert de bank. Geen winstopslag om aandeelhouders tevreden te stellen, betekent dat. Maar de ideologische discussie over de rechtvaardigheid van rente is er ondanks die eerlijkheid nog niet beslecht.

“De ongelijkheid van inkomens geeft rente nog eens een negatief effect”, legt ASN-controller Albert Hebels het dilemma uit. Iemand die geen geld heeft, moet lenen. De 'rijke' die geld uitleent, krijgt zijn geld met rente terug en wordt zo nog rijker. Aan vrienden leen je zonder rente, op dat solidariteitsprincipe is het Rentevrijfonds ook gebaseerd.

“Wij zijn benaderd door de actie Strohalm of we dit idee eens wilden uitwerken en wij vonden dat zo'n activiteit wel bij ons paste”, vertelt Negenman.

“Het is geen bezigheid die ons rijk maakt. Maar over een onderwerp als armoede en de rol van rente daarin hebben wij opvattingen. Dit experiment helpt ook ons eigen denken hierover verder.”

Rentevrij bankieren is nog niet direct een winstbron voor bankiers. Op grond daarvan verwacht Negenman ook voorlopig geen concurrentie op dit vlak. “Dit is niet bepaald een product wat aandeelhouders blij maakt. Wij streven voor het totaal van onze bankactiviteiten wel naar een zo goed mogelijk rendement. Maar dat is toch iets anders dan winstmaximaliseren.”

Negenman heeft geen idee hoeveel mensen er via het Rentevrijfonds zullen gaan sparen en lenen. “We zijn benieuwd naar de effecten als je het idee uitvoert. Hoe leeft dit idee in de samenleving? Wij hebben geen idee.” Komende dagen overlegt de bank met zestig groepen uit de samenleving, kerken, wijkverenigingen, actiegroepen, vakbonden, schuldsaneerders en dergelijke om hun wensen te peilen.

In Zweden bankierden enkele jaren geleden 40 000 mensen in het rentevrije JAK. Toen was de rente daar erg hoog, en gingen velen uit protest daartegen het alternatieve bankcircuit in.

Hebels is in Zweden op onderzoek gegaan. Inmiddels is het alternatief bankieren daar weer minder populair. Er zijn nu nog 12 000 JAK-bank-klanten, rapporteert hij. Belangrijk nadeel van de rentevrij-bank in Zweden is dat JAK-klanten die willen lenen, vaak een dichte deur treffen. “Van die 12 000 zijn er 3 000 mensen die geld geleend hebben. Omdat ze hele hypotheken van drie ton financieren, ontstaan er wachtlijsten voor nieuwe leningen.”

Evenwicht

Crux van het Rentevrijfonds is het bewaren van evenwicht tussen de spaar- en leensaldi van de gezamenlijke klanten. Om te beginnen moet in het ASN-fonds iedereen eerst een halfjaar sparen voor er geld geleend mag worden. “We streven ernaar om kleinere bedragen uit te lenen.” Via het sparen worden wederkerigheidspunten verdiend. Wie leent, moet genoeg wederkerigheidspunten hebben. Die punten zijn overdraagbaar, en voor sociaal of milieutechnisch verantwoorde investeringen zijn minder punten nodig. Zo kunnen buurtbewoners samen sparen om de wijkvereniging een lening te gunnen voor de bouw van een speelplaats.

Negenman: “Dat is ook voor verenigingen aantrekkelijk. Of voor groepen gelovigen die samen een gebouw willen neerzetten. Maar we praten ook met sociale diensten. Als die een bedrag storten in het fonds kunnen ze meer klanten helpen aan aantrekkelijke leningen. Dit rentevrijfonds kan de gemeenschapszin stimuleren.”

In feite zijn de deelnemers van de Rentevrij-formule onderling solidair. “Strohalm wilde eigenlijk per deelgroep een eigen fonds. Een voor fietsaankopen, een voor buurtwerk en een Islamitische groep, bijvoorbeeld. Maar de organisatie werd te complex en te duur. Daarom hebben wij gezegd: hou het nou bij één fonds”, zegt Negenman. Hebels: “Ik vind dat ook een stuk charmanter. Zo'n pluriforme groep van mensen die elkaar niet kennen en toch solidair zijn.”

ASN is bereid een buffer te vormen van 1 miljoen euro. Per klant kan een maximale lening van 50 000 euro worden opgenomen. Maar als het echt storm loopt, en er veel wordt geleend ten behoeve van 'verantwoorde' investeringen kan dat best eens te weinig zijn. Hebels: “We kunnen niet garanderen dat iedereen altijd kan lenen. Maar de inleg kan iedereen in ieder geval altijd terughalen.” Voor het Rentevrijfonds moet nog vergunning van de centrale bank worden verkregen.

Verwacht ASN als kleine bank de maatschappij te veranderen met dit soort initiatieven? Negenman: “Ik denk wel dat dit fonds een bijdrage levert aan betere maatschappelijke verhoudingen. Al is het waarschijnlijk heel beperkt. Ik denk dat we vooral een bijdrage leveren aan het anders denken over oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken. Stel dat alle grote banken in Nederland de principiële keus zouden maken hun geld alleen te richten op duurzame projecten, dan denk ik dat daar een grote macht ligt. Wij zijn een soort horzel in de pels. Maar we brengen wel iets in beweging.”

Hebels: “En al was het alleen een speldenprik; waarom zou je het niet doen?”

Negenman ziet wel degelijk effect: “Ik verbaas me er tegenwoordig over dat er in zo brede kring zoveel gesproken wordt over verantwoord ondernemen. Vijf jaar geleden was het niet voorstelbaar dat pensioenfondsen daarover een symposium zouden houden. Nu zie je dat langzamerhand overal het besef doordringt dat duurzaam wordt omgegaan met mens en milieu. We willen niet meer zomaar overal ons geld in stoppen.”

Je hoeft niet per se groot te zijn om veranderingen af te dwingen, vindt Negenman. “Kijk naar Ahold. Wij hadden een paar aandelen. Het was bijna niks. Maar toen we eruit stapten vanwege Airmiles en omdat we dat gedoe met de vakbonden in Amerika niet vonden passen in een goed sociaal beleid, is daarover tot op het niveau van de raad van betuur van Ahold met ons over geproken.”

ASN-Trouw index

De bank jaagt niet alleen zelf het debat over verantwoord ondernemen aan, ze stimuleert ook anderen dat te doen. Zo was ASN een van de aandeelhouders van Source, het blad voor verantwoord ondernemen, dat failliet is gegaan.

Negenman: “Jammer dat Source verdwijnt. Het was een van de weinige bladen die in het bijzonder aandacht gaven aan maatschappelijk verantwoord ondernemen en daarbij ook ingingen op bedrijfseconomische en financiële aspecten.”

Op verzoek van Source ontwikkelde ASN enkele jaren geleden een index waarin de koersen van verantwoorde beursgenoteerde fondsen werden vergeleken met 'gewone' ondernemingen, de Source-ASN index. Die index laat op dit moment zien dat verantwoord beleggen niet ten koste hoeft te gaan van het rendement.

Om de index samen te stellen, werd het universum van door ASN 'ethisch goedgekeurde' beursondernemingen genomen. “Die index is ons intellectueel eigendom. Wij leveren de informatie en hebben het gewicht van diverse bedrijven daarin bepaald. We willen de index graag wekelijks blijven leveren aan Trouw, daarom wordt hij nu omgezet en noemen we hem voortaan ASN-Trouw index.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden