'De hele wereld kijkt naar ons'

In de twee jaar dat Paul Lightfoot artistiekdirecteur is,wordennieuwe contouren van het Nederlands Dans Theater zichtbaar. 'We willen meer naar buiten treden, meer beleving.'

Is er leven zonder Jirí Kylián? De artistiek directeur die van het Nederlands Dans Theater (NDT) een succesverhaal maakte, vertrok al in 1999, en toch bleef die vraag binnen de Haagse groep een lange tijd nagalmen. En ook al werden de afgelopen vijftien jaar bij NDT prachtige choreografieën gemaakt, onder de hem opvolgende directeuren bleef er zorg over de koers die NDT zou gaan varen.

Nu zijn de ogen gericht op Paul Lightfoot, die in 2011 het artistiek leiderschap op zich nam. Een echte insider is hij; 28 jaar geleden begon hij bij NDT als danser en met zijn artistieke wederhelft Sol León maakte hij er als huischoreograaf 45 balletten. Midden in de repetities voor hun nieuwe werk 'School of thought', de afsluiter van dit NDT-seizoen, maken we met de geboren Brit de balans op. Lightfoot, met innemende jongensachtigheid: "Wat ik zo fantastisch aan NDT vind, is dat de groep zo'n bak met creatieve mogelijkheden is. Dat blijkt maar weer uit het nieuwe programma dat we nu samen maken. Wauw, wat een energie krijg ik daarvan."

Is dit nieuwe programma representatief voor de richting die u met NDT op wilt gaan?

"In onze laatste producties betrokken Sol en ik de orkestbak en het auditorium wel vaker in de scenografie, maar nu wilden we iets maken dat zo dicht mogelijk op de huid zit. Er is geen traditionele theateropstelling: publiek en dansers, iedereen is samen op het toneel. Er is voor ons geen kijkrichting meer waar we rekening mee moeten houden. Choreografisch kunnen we letterlijk alle kanten op. Dat nodigde uit om artistiek verder te denken. De dansers kregen zangles, workshops Afrikaanse dans, de muziek loopt van barok tot Björk. Het is een heerlijke heksenketel geworden van allerlei lagen en smaken, een echte school of thought, volstrekt onvoorspelbaar. En ja, dit soort 'spannend' is zeker iets waar ik met NDT op uit ben. Méér naar buiten treden, méér beleving. De clubavonden die we organiseren in Club Trouw in Amsterdam en de filmvertoningen van balletten in samenwerking met Pathé filmtheaters zijn daar voorbeelden van."

Dergelijke uitdagingen waren zoek bij NDT?

"Nee, maar we heten het Nederlands Dans Theater, en de laatste jaren raakte het theateraspect wat ondergesneeuwd. In het werk dat ik met Sol maak, gaan we al langer een theatrale richting op en in de verdere NDT-programmering gaat zich dat meer manifesteren. Zo komt choreograaf Gabriela Carrizo van collectief Peeping Tom volgend seizoen een ballet bij ons maken. Haar werk is puur fysiek theater, weer een stapje verder uit onze comfort zone. Ik vind het belangrijk dat we met nieuwe methodes en andere disciplines in aanraking komen. Het succes van NDT berust op vrijdenken, we moeten dingen blijven doen die het publiek niet van ons verwacht. Dans is de kunstvorm bij uitstek om op ontdekkingsreis te gaan. Ik engageer daarom voor NDT choreografen die die reis met ons willen maken."

U heeft Marco Goecke aangetrokken als 'associate' choreograaf. Hij komt bij Scapino Ballet Rotterdam vandaan. Dat lijkt geen spannende nieuwe keuze.

"Marco is een choreograaf met een eigen taal. Heel spannend, heel bijzonder. Hij past uitstekend op het platform van 'associate' choreografen die het NDT smoel geven - Crystal Pite, Johan Inger en Alexander Ekman. Daarnaast vormt het werk van Sol en mij, als huischoreografen, een spil in de programmering."

Maar al die choreografen maken totaal verschillende balletten en werken ook voor andere dansgezelschappen. Wat maakt NDT dan specifiek NDT?

"Het succesverhaal van NDT berust op de rijke geschiedenis met choreografen als Jirí Kylián, Hans van Manen, Mats Ek, William Forsythe, Ohad Naharin: allemaal héél verschillend in wat ze maken, maar bepalend voor onze identiteit. Waar dat succes 'm in zit? In de samenhang; dat al die verschillende stemmen elkaar versterken tot één NDT-taal. De chemie die ontstaat, bepaalt het gezicht."

Hoe gaat u die chemie aanwakkeren? Wat voor type leider bent u?

"Er zijn artistiek leiders die als een kapitein op het schip staan. Ik ben juist iemand die deelt, tussen iedereen in wil staan. De afgelopen jaren heerste het gevoel dat de artistiek directeur op te grote afstand stond. Ik heb daarom bij mijn aantreden gezegd: oké, ik doe het, maar om een stevige basis te kunnen leggen voor de toekomst, doe ik het niet alleen. Er staan mensen náást me: Robert van Leer als zakelijk directeur en Anders Hellström als artistiek producer. Doordat ik zo goed word ondersteund, weet de groep dat er een leider is die de touwtjes in handen heeft, maar ook vrij is om te ademen."

Het verhaal gaat dat Jirí Kylián u bijkans heeft gesmeekt nooit artistiek leider te worden. Het leiding geven aan zo'n grote groep mensen zou funest zijn voor de creativiteit als choreograaf.

"Ja, maar ik heb Sol óók naast me staan, met haar choreografeer ik altijd samen. Ik weet dat ons werk bij haar in goede handen is als ik er even niet bij kan zijn. Het werd gewoon hoog tijd dat NDT een artistiek directeur kreeg die artistiek en choreografisch van directe invloed is op de koers van het gezelschap. We moeten innovatief zijn én een herkenbare identiteit voeren."

Maar juist die identiteit stond onder druk. Nadat Kylián als leider en later ook als huischoreograaf wegging, was het niet meer zo duidelijk waar NDT voor stond.

"Het NDT heeft te lang in een schizofrene situatie verkeerd. Internationaal hebben we een topreputatie. Men loopt met ons weg. Maar tijdens tournees konden alleen de kersen op de taart worden gepresenteerd. We gaan tenslotte niet elke week naar Sidney of New York. Hier in Nederland krijgt men de hele taart, maar is er te weinig erkenning van hoe groots het is wat we doen. Daardoor komt er in dit land te weinig publiek naar onze voorstellingen.

"We hebben wereldtopdansers, een fantastisch kostuumatelier, een geweldige lichtafdeling, maar het is ons niet goed gelukt onze grootsheid naar buiten te brengen. Dat is nu topprioriteit. We staan op het allerhoogste niveau in het hedendaags ballet. De hele wereld kijkt naar ons. Dat geeft verantwoordelijkheden, we moeten dóórgaan. Maar ik wil liever niet al te 'zwaar' denken, er galmen geen bazuinen, zo van: tada, dít is de toekomst. Ik moet van het heden uitgaan. Ik probeer alle elementen die ik op dit moment tot mijn beschikking heb - de wereldtop aan gepassioneerde dansers en choreografen - zo goed mogelijk met elkaar in stelling te brengen."

In het buitenland stond NDT altijd bekend als de Kylián Company. Is zijn erfenis niet té belastend?

"Jirí is een geweldige directeur geweest, hij heeft belangwekkend werk voor ons gemaakt. Maar hij zegt ook: kijk vooruit. Hij wil niet dat zijn werk een pijler is binnen de programmering. In die zin is hij eerder 'ontlastend' dan belastend. Hij is tegenwoordig als kunstenaar met heel andere dingen bezig: dansfilms en installaties. Maar inderdaad, ik verwachtte dat het internationaal moeilijk zou worden, Kyliáns naam was er bekender dan die van NDT. Die vrees bleek onterecht, want het buitenland treedt ons verbazingwekkend welwillend tegemoet. Sydney, Londen, Madrid, niemand heeft er gezegd: we willen jullie alleen boeken met Kylián-balletten. Men heeft er goed begrepen dat NDT móet veranderen om toonaangevend te blijven."

'School of thought' 9/5 t/m 11/5 en 30/5 en 31/5, 19.00 en 21.00 uur. www.ndt.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden