Opinie

De heldendaad van een onheldhaftige

AMSTERDAM - Het verhaal van doctor Pereira (Portugees voor 'pereboom': namen van bomen duiden in Portugal op Joodse afkomst) is, hoe snel ook de afloop zich laat raden, zeker aangrijpend. Een zwaarlijvige journalist van middelbare leeftijd die niet kan geloven in de wederopstanding des vlezes, omdat het hem benauwt ook in het hiernamaals al dat vet te moeten torsen, raakt in de hete augustusmaand van 1938 ondanks zichzelf betrokken bij een jonge opposant van het Salazar-regime.

De roman 'Pereira verklaart' van Antonio Tabucchi verscheen enkele jaren geleden in een Nederlandse vertaling van Anthonie Kee. Het Antwerpse gezelschap De Tijd heeft van het boek een vertel-voorstelling gemaakt in de dramaturgie van Claire Swyzen en regie van Lucas Vandervost. Wie zich nog bijvoorbeeld 'De ondergang van de Titanic' herinnert van De Tijd, weet dat dit gezelschap onder Vandervost de exponent is van de voordracht van novellen of gedichten in een extreem sobere vorm: geen dramatische handeling, maar een dramatische vertelling.

Met 'Pereira verklaart' keert De Tijd terug naar de sfeer van zijn meest fameuze voorstelling, 'De tyrannie der hulpverlening', naar de wereld van de Portugese dichter Fernando Pessoa. De figuur van Pereira is Tabucchi's versmelting van twee personen: de één was een journalist die hij in Parijs ontmoet had, waar deze leefde als balling nadat hij kans had gezien een scherp artikel te publiceren tegen de dictatuur van Salazar. De ander was een figuur van zijn fantasie, een door en door Pessoaanse vertegenwoordiger van de 'saudade', ofwel het verlangen naar wat geweest is en niet meer kan zijn, of naar dat wat had kunnen zijn en nooit geweest is.

In deze voorstelling zijn er drie vertellers: Dirk Buyse, Wim van der Grijn en Robbert So. Slechts af en toe is er een echte dialoog, en zelfs dan schakelen de acteurs regelmatig over op de derde persoon.

In een lege ruimte, omzoomd door een bureau, een kamerscherm en glazen tochtschermen van Erik Lagrain, legt de onheldhaftige cultuurredacteur van de braaf fascistische middagkrant 'Lisboa' de weg af naar zijn heldhaftige verzetsdaad. Intussen tobt hij voort met zijn lichamelijke conditie, terwijl zijn kuurarts dokter Cardozo hem leert dat er in een mens niet één ziel huist, maar een federatie van zielen.

Het verhaal kruipt loom maar dwingend de toeschouwerstribune op, samen met een verstikkende hitte: de batterij ventilatoren, rechts vóór op het toneel, is bij het begin van de voorstelling stilgezet, en de toneellichten zouden een Westlandse tomatenkas nog tot het kookpunt kunnen brengen.

Ernstiger is dat de voorstelling je naar het boek doet verlangen: niet alleen omdat je dat even weg kunt leggen om een glas water te gaan drinken, maar vooral omdat de afstand die de acteurs tot de personages nemen, hier te extreem theaterloos wordt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden