De hel van '95 en quickies van de gioer

De Reformatie, het weekblad tot ontwikkeling van het (vrijgemaakte) gereformeerde leven, gaf het laatste nummer van dit jaar een duidelijke openingskop: “De verwachting voor 1995: leven in de hel”.

R. ter Beek beschrijft daaronder in een paar pennestreken het wankele tijdsgewricht in Oost en West. Zijn conclusie: “De goddeloosheid is aan de macht. Gods toorn martelt de mensheid.” Zijn troost: “Het kán gewoon niet. Het past niet bij God, dat Hij alleen maar een dal vol dorre doodsbeenderen zou overhouden, een knekelveld.” Het is prettig zulke dingen zeker te weten.

Wat is prettiger en dus erger? Ouderwets koketteren met christelijke zekerheden of nieuwerwets met algemeen-religieuze 'zoekontwerpen'? Het ergste is een mengsel van allebei, vindt 'Opbouw', het weekblad tot opbouw van het (Nederlands) gereformeerde leven. Het gaat niet aan, schrijft ds. W.Smouter uit Breukelen in Opbouw, om als Kuitert (in zijn nieuwe boek 'Zeker weten') geen steen van het geloof der vaderen op de andere te laten staan en dan 'in de fase van opbouw die daarna komt ineens de sprong (te maken) naar het rusten in de handen van God'.

Waar komt de troost vandaan, die Kuitert de gelovigen aanbiedt als dezen verwezen staan te staren naar het resultaat van zijn gretige sloopwerk? Waarom toch geloven dat de mens rust in de handen van God? Die troostende gedachte is gebaseerd op '..., tja, eigenlijk op de ervaring dat die gedachte helpt', smaalt de dominee uit Breukelen. Wie zo nodig aan alles wil twijfelen, heeft afgezien van dit soort troost, vindt deze auteur. Hij speelt zelf maar liever op safe, op de zekerheid dat Jezus Christus 'de gekruisigde, die opgestaan is' nu 'aan de rechterhand van God' voor ons aan het pleiten is.

Fatsoenlijke popes

Moge vader Alexander Borisov dan in dat pleidooi een ereplaats krijgen. Deze Russisch-orthodoxe priester van de Cosmas & Damianuskerk in Moskou, heeft steun verdiend en steun nodig. Het leerzame Duitse blad G2W, Glaube in der zweiten Welt over religie in Oost-Europa, beschrijft hoe moeilijk fatsoenlijke popes het tegenwoordig hebben in de Russisch-orthodoxe kerk. Vader Alexander Borisov is er zo één. Zijn parochie is de vluchthaven geworden voor de volgelingen van de vermoorde priester Alexander Men, en daarmee een vluchthaven voor bijbelstudie, serieuze theologie, oecumenisch denken, liturgische vernieuwing, praktische naastenliefde en tolerantie. Kortom, vader Borisov staat voor alles wat de halfgeletterde, nationalistische en antisemitische clerus in de Russisch-orthodoxe kerk bestrijdt. Er is een campagne tegen Borisov en medestanders op gang gekomen, die moet uitlopen op een openbare boetedoening door de 'zondaars' of ontzetting uit het priesterambt. De eerste stappen daartoe zijn, zo leert G2W, gezet op een 'theologische conferentie' in Moskou, die Borisov nog net niet de kop gekost heeft.

Zelfs de hel, sterker nog, zelfs de ontwikkelingen in Rusland kennen vermakelijke lichtpuntjes: De islamieten in Europees-Rusland hebben hun doldwaze apparatsjik-moefti Talgat Tadzuddin afgezet. Deze was autoritair, wreed (hij sloeg imams met de zweep, als het hem uitkwam) én alcoholist. Zijn jeugdige opvolger schijnt beter te zijn.

Zwart of paars

Goddeloosheid en geloofsstrijd in Nederland hebben een minder fleurig-dramatisch kleed dan in Rusland. Zwart of paars, meer kleuren zijn er niet voor 1994/95. Waar de straten 's zondags niet meer 'zwart' zien van de kerkgangers, wordt het in de samenleving paars, klaagt Dr. ir.J van der Graaf in het orgaan van de Gereformeerde bond binnen de Hervormde Kerk, De Waarheidsvriend. Dit blad hoeft niet over de grenzen te kijken of te weten hoe laat het is. Als de economie 24 uur gaat draaien en de zondag een dag wordt als alle andere, weten we genoeg. Nee, dan Afrika, dáár zien de straten zondags zwart van de kerkgangers. “Kan het in Amsterdam weer worden als in Addis Abeba?” vraagt De Waarheidsvriend zich af. “In de ontreddering van dat wegstervend werelddeel zoeken veel mensen kennelijk hun heil en troost bij de kerk”.

Thomas Merton

De achttienjarige ongelovige Brit Thomas Merton zocht in 1933 helemaal niet naar God, toen hij in Rome de ene na de andere kerk 'verslond', niet de grote, religieuze kunst van de Renaissance, maar de achteraf kerkjes, veel ouder dan de Sixtijnse kapel, aangetrokken door de oude byzantijnse mozaïeken. Die hadden hem op een of andere manier gegrepen, die verre, onpersoonlijke ikoonachtige afbeeldingen van 'de Christus van de Apocalypse, de Christus van de martelaren, de Christus van de Kerkvaders'. Het waren die mozaïeken die Merton als het ware naar God toeduwden. Jim Forest beschrijft het in de laatste Tablet van het jaar 1994. Was Merton in 1933 die mystieke ervaring met de ikonen-mozaïeken niet ten deel gevallen, dan had de katholieke wereld een groot en bemind schrijver minder gehad.

Op dergelijke bekeringen zijn joden niet uit. “Mordicus tegen”, is de Haagse senior rabbijn Dajan Pinchas Meijers zelfs, als het gaat om het coming out, joods worden in Nederland. Laat ze dan naar Israël gaan, is zijn stelling. Daar kunnen ze de geboden onderhouden.

Maar het Nieuw Israelietisch Weekblad maakt al ras duidelijk dat ook rabbijn Meijers niet helemaal kan volstaan met één simpele richtlijn. Rabbijn Lewis in Amsterdam gaat er weer wat anders mee om en wat te denken van de oude opperrabbijn Meir Just, die het na een gesprek van anderhalf uur met een mevrouw al wel zag zitten. Zij ging inderdaad naar Israël, maar is nu weer hier. De rabbijnen zoeken volgende maand een gemeenschappelijke beleidslijn voor de 'gioer'. Die lijn is er overigens in de kern altijd al, zo vat het NIW samen: “Vermijd een quickie” - “geen vluggertjes” bij zo'n levenskeus.

In algemene zin ook een goede raad voor een gelukkig Nieuw Jaar voor lezers van alle kerkbladen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden