De heks woont in Appelscha God in het land Friese heksen

Trouw reist deze zomer kriskras door Nederland, op zoek naar het onverwachte spirituele leven in elke provincie. Vandaag: hekserij op het Friese platteland.

Margarita Rongen pulkt aan wat onkruid dat aan haar diepzwarte poncho is blijven hangen. Het is zaad van nagelkruid, weet ze. "De natuur zit vol trucjes om zichzelf te handhaven." Ze wrijft over de weerhaken van de zaadjes van de plant. Om haar nek schudt aan een koord een pentagram, de vijfpuntige ster die van oudsher in verband wordt gebracht met magie. De zwarte kat die een paar tellen later aan komt snellen houdt niet op met spinnen en kopjes geven. "Silvester, weg!", roept Rongen tegen het opdringerige beest.

Rongen (66), in de buurt bekend als 'de heks van Appelscha', werd op haar achttiende ingewijd als heks. Sindsdien beheerst de hekserij haar leven. Ze omschrijft zich als 'traditionele en solitaire heks'.

Met de wereld van sprookjesboeken - vals, puntmuts, schrille lach - heeft het allemaal niets van doen, verzekert Rongen. "Heks-zijn heeft te maken met goed handelen. Zie het als een natuurreligie. In vroeger eeuwen had je geen artsen. Was er wat, dan ging je naar iemand met verstand van kruiden."

Zeventien jaar geleden kocht Rongen deze boerderij in het Friese Appelscha. Gestaag breidde ze haar activiteiten uit. Inmiddels is het uitgegroeid tot een heksenmuseum, theeschenkerij en heksenwinkel propvol potjes en kruiden. Er zijn dagen dat er wel honderd bezoekers komen. Voor kinderen is er een speurtocht uitgezet. Als moderne heks heeft Rongen ook een uitgebreide webshop waarin ze haar pendels, runen, wichelroedes, kruidenmengsels en elixers verkoopt.

Opeens staat Rongen op van haar zitplaats. "Kom, we gaan wat toveren", zegt ze. Ze loopt de winkel binnen en komt met een aantal L-vormige voorwerpen terug. De constructies blijken wichelroedes, gebogen stangen om onzichtbare energiestromen op te sporen.

Volgens Rongen is de wereld omgeven door energiebanen die de wereld als een soort magnetisch veld omspannen. Met de wichelroedes is het mogelijk om deze 'aardstralen' op het spoor te komen. Om een goede werking te garanderen zijn ze gemaakt van koper. "Dat geleidt de energie goed", zegt de heks.

Aardstralen verklaren gedrag, weet ze. "Is er een aardstraal in de keuken, dan is dat beetje extra energie wel fijn. Maar is die in je slaapkamer, dan kun je last hebben van onrustige dromen. En kinderen worden er druk van."

Twee pistolen

Rongen laat zien hoe het instrument werkt. In beide handen neemt ze een wichelroede. De instrumenten liggen losjes in haar handen en wijzen als twee pistolen voor haar uit. Plotseling zwenken ze naar binnen, tot ze elkaar kruisen. Rongen kijkt verrukt. "Kijk, een teken dat hier een aardstraal is." Dan legt ze een zwart stukje steen op de grond. Als vanzelf schieten de wichelroedes weer recht en blijven muisstil vooruit wijzen. "Voor alles heeft de natuur een oplossing", zegt Rongen triomfantelijk wijzend naar het steentje. "Het is een speciaal mineraal dat aardstralen neutraliseert."

Volgens Rongen hangt in de kosmos alles met elkaar samen. "Je moet magisch denken en magisch leven", zegt ze. "Dat betekent dat je weet dat je altijd geholpen wordt en dat er voor alles een keuze is. Sommigen noemen die kracht God of Allah, maar je kunt dat ook het Universum noemen. Je moet heel diep van binnen beseffen dat niets voor niets gebeurt."

Heksen geloven ook in reïncarnatie. "We komen van één grote energie en gaan daar ook weer naartoe." Ze zucht: "Ach, of je het nu de eeuwige jachtvelden noemt of de hemel, alle religies komen op hetzelfde neer."

Het belangrijkste, vertelt Rongen, is dat mensen respect hebben voor de aarde. "Zijn wij goed voor Moeder Aarde, dan is ze goed voor ons. Ze zorgt voor alles wat wij nodig hebben. Als heks zorg je dat je altijd in verbinding staat met het hogere en met Moeder Aarde."

Uit haar tuin haalt Rongen allerlei kruiden. En ze heeft een kast waarin tal van weckpotten staan. In iedere pot zit water en een steen, een mineraal waaraan Rongen een geneeskrachtige werking toeschrijft. Als de steen twee weken in het water heeft gelegen, is het aftreksel klaar voor gebruik. Elixers, noemt Rongen het eindresultaat. Die fabriceert ze 'volgens een oud geheim en beproefd recept'.

"Je gebruikt het zo: druppel twee keer per dag, drie druppels van het elixer in een bodempje koud water. Denk terwijl je het drinkt aan de helende werking", instrueert Rongen. De watertjes in de flesjes (3,95 per stuk) beloven de gebruiker onder meer verlichting van hoofdpijn, communicatie met overledenen en verdriet te verzachten.

Magie

Een belangrijk deel van het werk van de heks bestaat uit magie. Handelingen, gedachten en spreuken die op bepaalde manieren en op bepaalde tijdstippen, soms samenhangend met de stand van de maan, dienen te worden uitgevoerd.

Rongen: "Magie werkt zo: je krijgt wat je nodig hebt, niet wat je wilt." Ze lacht: "Als je gewoon een auto nodig hebt en je vraagt een Ferrari, dan krijg jij heus geen Ferrari."

Een belangrijk heksengebod is dat magie altijd positief moet zijn. "Alles wat ik denk, komt drie keer terug. Als ik mijn macht negatief gebruik, dan krijg ik zelf de gevolgen. Ik moet echt opletten. Ook met mijn gedachten heb ik invloed."

Heksen geven hun kennis al eeuwen aan elkaar door, vertelt Rongen. Zelf leerde ze het vak van een familielid die in de jaren vijftig koeien genas van mond-en-klauwzeer. Als ervaren heks leert ze het vak ook aan anderen. De beroepsopleiding (aftrekbaar van de belasting) duurt, naar de beste heksentraditie, precies een jaar en een dag. "Hoewel sommigen er tegenwoordig door alle drukte ook wel langer over doen", zegt Rongen.

Van alles komt voorbij, van kennis over magische cirkels en kuidenmengsels tot en met het gebruik van wichelroedes en pendels. Aanvankelijk kwamen de leerlingen bij de heks thuis, maar inmiddels is de studie verkrijgbaar op dertien dvd's (75 euro per schijfje). Momenteel heeft Rongen 53 cursisten.

Tien jaar geleden kwam de heksenopleiding even in het nieuws. Dat de studie aftrekbaar is van de belasting leidde tot vragen in de Tweede Kamer. "Dat was wel mooi, ik werd op teletekst genoemd", lacht Rongen.

Nieuwe tijd

Rongen bespeurt dat de tolerantie voor hekserij toeneemt. Waar er vroeger weleens lacherig over werd gedaan is hekserij steeds meer geaccepteerd. "Komt u mij betoveren, mevrouw?, dat hoor je tegenwoordig niet meer", zeg ze.

"Dat komt ook door films als Harry Potter. Hierdoor is het beeld van de heks uit de tekenfilms van Disney vervaagd", zegt haar man Anton Van de Rijke die erbij is komen staan. Rongen zelf is ervan overtuigd dat het ook komt doordat er sinds het jaar 2000 'een ander soort tijd' is aangebroken. "Mensen zijn ontvankelijker geworden voor dit soort zaken. Toen ik tot heks werd gewijd in de hippietijd, leek ook iedereen eraan te doen. Maar dat was een hype. Nu blijft het. Er is een nieuwe tijd aangebroken."

'God in het land' belicht het religieuze leven in de provincie.

Duizend heksen in Nederland

Hekserij is een verzamelnaam voor spirituele bewegingen die beweren zich te baseren op een manier van leven en geloven die in Europa gangbaar was voordat het christendom de dominante godsdienst werd.

Hoe oud hekserij ook oogt, de moderne heks is een nieuw fenomeen op de spirituele markt. Hekserij als georganiseerde religie heeft in het verleden niet bestaan. Wicca, de bekendste variant van moderne hekserij, kwam op in de jaren vijftig in Engeland. Moderne heksen laten zich inspireren door een mix van voorchristelijke bronnen, folklore, natuurreligie en mythologie.

Aandacht voor duurzaamheid, een nauwe band met de natuur en een leer die als oud, exotisch en ondogmatisch wordt voorgesteld, gaat daarbij dikwijls hand in hand met het streven naar persoonlijke spirituele groei. Volgens het Leids Instituut voor Godsdienstwetenschappen telt Nederland zo'n duizend heksen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden