De heilige Edith wordt begroet met rk taart en Joodse afschuw

De film’Edith Stein, Echt en de Waarheid’ laat voor- en tegenstanders van de heiligverklaring van de in Auschwitz vermoorde Joodse non aan het woord.

„Een directe belediging van het Joodse volk.” Dat vond een rabbijn van de heiligverklaring van Edith Stein in 1998. Maar een bakker zag er handel in: hij maakte een taart met daarop een foto van de Joodse non in glazuur. En Steins zusters Karmelietessen waren helemaal verrukt. Zij beschouwden het als ’de bekroning van het martelaarschap van Edith Stein door haar dood in Auschwitz’.

Documentairemaakster Frederieke Jochems zag in deze uiteenlopende reacties stof voor een film. Dit weekeinde ging ’Edith Stein, Echt en de Waarheid’ in première. De titel is, zegt Jochems, ironisch. „De waarheid is voor iedereen anders.”

Zelf is Jochems ’atheïstisch-hervormd’ opgevoed. Toen ze op jonge leeftijd vanuit het Westen met haar ouders in Limburg kwam wonen, was ze onder de indruk van het decorum van de katholieke kerk.

Jochems: „Als kunstenaar wilde ik iets doen met mijn verbazing over die wereld van heiligen en wonderen. Die verschillende opvattingen over Edith Stein, die nog steeds zo veel emoties losmaken, wilde ik vastleggen in een film.”

De discussie begint met een uitspraak van rabbijn Tzvi Marx van de Folkertsma Stichting voor Talmudica. Hij vindt Steins inzet door de rk kerk als martelaar voor het christendom ’een van de allergrootste leugens’. Bij veel vertegenwoordigers van de Joodse gemeenschap heerste aversie tegen Stein.

„Haar heiligverklaring ondermijnde de toenadering tussen de geloven die vanaf de jaren zestig in gang was gezet”, vertelt Marx, die de documentaire nog niet heeft gezien. „Ik heb persoonlijk niets tegen Edith Stein. Ze had kunnen vluchten, ze had zelfs al een visum om naar Zwitserland te gaan, maar ze lijkt door de katholieke kerk te zijn tegengehouden. Ze hebben misbruik gemaakt van haar dood: ze is namelijk niet naar Auschwitz gedeporteerd omdat ze katholiek was, maar vanwege haar Joods-zijn. Met de heiligverklaring beledigt de kerk niet alleen de Joden, maar meet ze zichzelf ook een slachtofferrol aan die volkomen onterecht is. Ik vind dat erg jammer, en veel Joden met mij. De rk kerk heeft ook veel goed gedaan, maar met de heiligverklaring beschadigt ze het opgebouwde vertrouwen.”

De secretaris van de Stichting Dr. Edith Stein uit Echt, Jenny Stassen - Muyrers, heeft zich bij het bekijken van de film erg gestoord aan de uitspraken van de rabbijn. „Stein is juist door het christendom haar Joodse wortels gaan waarderen, we beschouwen haar als een bruggenbouwer tussen de geloven.”

Stassen vindt de film een ’beetje tegenvallen’. „De reden van mijn bewondering voor Edith Stein ligt niet alleen in haar martelaarsdood in Auschwitz. Ze is daar voor ons gestorven, maar ik bewonder haar ook om haar leven vóór haar dood, en dat blijkt niet uit de film. Ze had een geëmancipeerde visie op de rol van de vrouw in de katholieke kerk – dat was heel bijzonder in die tijd.”

Jochems geeft toe dat er veel beeldmateriaal moest sneuvelen . Naast de rabbijn en de stichting Edith Stein geven ook een hulpbisschop, een katholieke en een joodse theoloog, een Duitse zuster van het Karmelklooster en een nicht van Edith Stein hun mening over de heiligverklaring.

Deze laatste, Susanne Batzdorff, besluit met een uitspraak die haar moeder na de oorlog vaak herhaalde: „ze had duizend keer liever een levende zus had gehad, dan een dode heilige”.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden