De havo hoeft niet

Het voorbereidend beroepsonderwijs sukkelt volgens het Sociaal en Cultureel Planbureau met zijn imago. Slimme leerlingen willen toch liever naar een aparte mavo - ondanks de fusie van beide schoolsoorten tot vmbo - en de komst van zwakke leerlingen maakt de schoolsoort waar het gros van de Nederlanders wordt opgeleid er ook niet aantrekkelijker op. Op bezoek bij twee scholen die een volledig vmbo willen zijn met meer dan een 'dode mavo-afdeling'. ,,We moeten eens ophouden te doen alsof iedereen naar de havo kan.''

Het clichébeeld klopt hier van geen kanten: de school is brandschoon en zit fris in de verf. Nergens graffiti en in de kantine zitten leerlingen in alle rust een broodje te eten of kijken naar een potje tafeltennis. Een vrolijke docent loopt grappend met een paar meiden door de gang waar kunst aan de muur hangt. De bel gaat. 'Anne neem je tas mee', gilt een meisje terwijl ze langs de vrolijk geschilderde kluisjes rent. De lessen beginnen weer. Is dit nou 'de afvalbak van het Nederlandse onderwijs'?

De rooms-katholieke scholengemeenschap Thamen in Uithoorn heeft zijn geografische ligging mee, aldus adjunct-directeur E. van Hal. Het Alkwin college, aan de andere kant van de weg, heeft geen mavo-afdeling en daarbij trekt Thamen ook veel kinderen uit Amstelveen aan. De vorming van deze vmbo vond eerder plaats dan elders. Door omstandigheden fuseerde het vbo in Uithoorn al in 1994 met de mavo. Er werd flink verbouwd en de school trok veel leerlingen, ook voor de theoretische leerweg zoals de oude mavo wordt genoemd.

Maar een paar jaar later ziet ook Thamen de 'bovenlaag' afkabbelen en het aantal kinderen voor de basisberoepsgerichte leerweg juist toenemen. In Aalsmeer en Vinkeveen staan categorale mavo's en het Herman Wesselink College in Amstelveen heeft ook een mavo-afdeling. Van Hal: ,,Je ziet dat de 'betere' mavo-leerlingen toch daarheen trekken. Die scholen pakken de kinderen met de betere cito-scores en ouders hebben toch zoiets van: 'Wellicht kan mijn kind doorstromen naar havo'. Ze willen liever niet samen met 'dat vbo'.''

Van Hal zag steeds meer vmbo-scholen zonder theoretische leerweg ontstaan: ,,Ze hebben dan nog een 'dode' mavo. Er staat vmbo op de gevel maar ze hebben geen leerlingen voor de theoretische leerweg meer.'' Op het Thamen is nu een mavo/havo-brugklas opgericht. Deze leerlingen krijgen het havo-programma, en volgen ook lessen op het dichtbij gelegen Alkwin college. Voor ouders bleek dat een aantrekkelijke optie en het leerlingenaantal steeg weer. Toch gaan er van de bijna twintig leerlingen in deze klas, nu maar vier werkelijk naar het havo. De rest gaat naar de theoretische leerweg op het Thamen.

Van Hal: ,,Daarnaast hebben we veel 'zij-instromers', kinderen die het op de havo niet redden, en die naar ons komen.'' Omdat de school relatief weinig (ongeveer 15 procent) allochtone leerlingen heeft, kiezen steeds meer autochtone ouders voor Thamen. De school profiteert van de 'witte vlucht' uit Amsterdam. Van Hal: ,,Er hebben zich nu zelfs al 32 eerste klassers uit Amsterdam ingeschreven. Dat is toch een eind weg.''

Het echte vmbo-karakter van de school komt tot uitdrukking in de 'gemengde leerweg' die is opgericht voor 'mavo-kinderen' die zeker weten dat ze niet door naar havo willen, maar naar het middelbaar beroepsonderwijs. Zij laten in de hoogste klassen een theoretisch vak vallen, en volgen in plaats daarvan een beroepsgericht vak. Van Hal: ,,Waarom zou je een jongen die dolgraag autotechniek wil gaan doen, dat laatste jaar nog vervelen met biologie ofzo. Hij mag dan alvast autotechniek doen. Dat vinden die jongens leuk en ze hebben een voorsprong als ze op het mbo komen.''

,,Het vreemde is'', aldus Van Hal, ,,dat mavo-leerlingen vroeger enorm neerkeken op vbo'ers. Voor ouders was het vaak ook echt rampzalig als hun kind naar het vbo moest. Maar op het middelbaar beroepsonderwijs komen ze elkaar gewoon weer tegen. Maar weinig mavo-kinderen stromen door naar havo, de meesten gaan door naar het mbo.''

In het vorige week verschenen rapport van het Sociaal en Cultureel Planbureau bleek dat het vmbo steeds meer zorgleerlingen moet opvangen. Van Hal heeft inmiddels een arsenaal aan opvang ingezet. Er zijn twee leerlingbegeleiders en een schoolpsycholoog; er is een pestproject, hulp bij dyslectie en faalangst-training. En er is 'Lokaal 100', waar leerlingen mogen gaan zitten die de les uit worden gestuurd. Het lokaal zonder ramen maar mét camerabewaking en afgescheiden werkplekken is nog leeg als een sip kijkend meisje richting 'Lokaal 100' slentert. De docente die voor een tweede klas 'verzorging' staat is dan ook erg boos. Ze is 'zwaar teleurgesteld' in de leerlingen die zich niet aan afspraken hebben gehouden.

Van Hal wijst intussen vol trots op de uitgebreide keuken ernaast waar de kooklessen worden gegeven: ,,Bij veel vakken uit de basisvorming kunnen leerlingen uit de theoretische leerweg gebruik maken van de lokalen voor de beroepsgerichte vakken. Die faciliteiten zijn hier op school aanwezig en dat is ook een groot voordeel.''

Alleen met het 'leerwegondersteunende onderwijs' blijft ook Thamen worstelen. Deze leerlingen zaten vroeger op het individuele beroepsonderwijs en zouden volgens de regels van het vmbo in alle leerwegen moeten meedraaien met behulp van extra zorg. Maar dat lukt hier in de praktijk niet. Ook op Thamen volgen deze leerlingen alleen de basisberoepsgerichte leerweg en dan nog met veel moeite. Van Hal: ,,Vroeger lieten we op het ivbo nooit een leerling zitten. Dat had niet zoveel zin. Als we aan het einde van de rit vonden dat het echt niet ging, dan kregen ze geen diploma maar een getuigschrift. Je kunt wel vinden dat alle kinderen de tafels moeten leren, maar er zijn er nu eenmaal bij wie dat na twintig jaar nog niet lukt."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden