De harde waarheid over de liefde

Stine jensen. Foto Jörgen Caris

BOEKEN - Aan de vooravond van Valentijnsdag verscheen 'Het broekpak van Olivia Newton John', een bundel essays die Stine Jensen schreef 'tegen de liefde'. Want, stelt zij, het wordt tijd dat we de waarheid over de liefde onder ogen zien... Een vrolijk potje somberen over de liefde.

'Stukken tegen de liefde' - zo luidt de ondertitel van de nieuwste bundel van filosofe en schrijfster Stine Jensen (38). Is dat mogelijk: tegen de liefde zijn? Jensen lacht en zegt: "Niemand is natuurlijk echt tegen de liefde. Maar veel van de artikelen in dit boek gaan over de donkere kant van de liefde, en je zou - grappend - daaruit kunnen concluderen: Als er zo veel ellende is in de liefde, zouden we die dan maar niet moeten afschaffen?"

"Ik wil met die ondertitel ook een beetje provoceren; stelling nemen tegen de huidige meningencultuur. Want ik word regelmatig gebeld om te debatteren over de liefde, of om mijn mening te geven op televisie 'als filosofe en feministe', bijvoorbeeld over Jack de Vries die vreemdgaat. Alsof ik even een soundbite zou kunnen, en willen, leveren voor of tegen de escapades van Jack!"

Wat moet je eigenlijk vínden van liefde of overspel of monogamie, 'als filosofe' of 'als feministe', dat is wat ze onderzoekt in haar boek. "Ja, de filosoof in mij stelt vragen over liefde en waarheid, zoals: wanneer is de liefde op z'n echtst, als die begint of als ze eindigt? En dan is er de feminist die zich afvraagt: waar heeft de emancipatie ons gebracht inzake de liefde? En hoe kijk ik aan tegen de rolpatronen in de liefde zoals die nu wordt neergezet in boeken, televisieseries of films?"

We buigen ons in een afwisselend ernstig en luchtig gesprek over die onmogelijke vraag, die ze opwerpt in haar boek: wat is 'de waarheid' over de liefde? Jensen antwoordt, nadenkend: "De pessimistische visie is dat wanneer de liefde begint, die formidabel is. Dan presenteren we ons betere ik, dan voeren we een prachtig theater op. We zijn op ons mooist, op ons grappigst, op ons slimst. Kijk naar de film Grease, die ik opslurpte in mijn jeugd: dat is één grote, roze, romantische bubbel."

"Dit ideaal kan daarna alleen maar instorten - en dat bevestigt de kunst ook vaak. Als je de kunsten moet geloven, komt na dat roze begin al snel één grote poel van ellende. Dan krijg je avond aan avond stellen in relatietherapie, zoals in de televisieserie 'In therapie'. Of je krijgt de wraakromans van al die schrijvers die bedrogen of teleurgesteld zijn. Daarom stel ik ook wat ironisch dat mijn boek een 'ode is aan de hel die liefde heet'."

We zien het natuurlijk niet alleen in de kunsten, maar ook - of vooral - in het gewone, dagelijkse leven: langzaam dondert het idyllische sprookjespaleis in elkaar. "Ik ben van de gescheiden-ouders-generatie: mijn eigen ouders zijn gescheiden en ik heb dat ook heel veel om me heen zien gebeuren. Schopenhauer is ook zo fijn zwartgallig als hij het heeft over het moment dat mensen kinderen krijgen. Hij zegt: de geboorte van een kind is het graf van de liefde."
Zelf is ze, zegt Jensen met een knipoog, een pessimist in de liefde. En deze pessimist vraagt zich af in het boek: wanneer zien we de echte waarheid over de liefde, als die begint of als ze eindigt? Daarop zegt ze nu: "Als de liefde begint, dan begint de romantische leugen; als de liefde eindigt, hebben we de waarheid te pakken, zou de pessimist zeggen. Maar zo somber is het natuurlijk niet. Wij klampen ons niet voor niets vast aan die romantische leugen. Dat doen we omdat we de liefde - soms, even - weer bevestigd zien. Dat ene moment dat het leven openbreekt, en dat je voelt: 'Ja, dit is het' - daar doe je het voor."

Misschien, zegt ze, zijn het einde en het begin van de liefde even 'waar'. En misschien is daarom de vraag belangrijker wat daar tussen ín allemaal gebeurt. Het samen leven, samen ontbijten, werken, ziek-zijn, zorgen en ruziën. "Aan het begin is er die leugenachtige roze wolk, aan het einde is de geliefde een soort monster geworden - misschien ligt de waarheid daar tussen in." Ze barst in lachen uit en zegt: "Oh nee, wat saai! De waarheid ligt in het midden!"
Ach, Jensen zal de eerste zijn om toe te geven dat de liefde volstrekt ongrijpbaar is, en dat 'de' waarheid erover niet bestaat. "Het is een proces waarbij het begin en het einde totaal verschillend zijn. Het ontwikkelt zich in de tijd. Bovendien zit er een gat tussen verbeelding en werkelijkheid. Dat zien we al bij Madame Bovary. Die leest haar tijdschriftjes en denkt dan: 'Waarom zit ik in dit huwelijk? Ik lees in deze blaadjes dat er een veel mooiere wereld en betere liefde bestaat'. Haar ellende begint met haar kennismaking met de verbeelding van een ander mogelijk leven."

"In deze tijd zit er niet zoveel afstand meer tussen verbeelding en werkelijkheid. Neem 'Sex and the City': die vrouwen zijn wij. In die tv-serie wordt gesuggereerd dat die afstand heel klein is en het romantische ideaal wel degelijk realiseerbaar is. Mogelijk is het een nóg grotere teleurstelling als dan blijkt dat het leven niet gelijk opgaat met de verbeelding. Maar je kunt er ook voor kiezen om in die verbeelding te blijven en de leugen vol te houden door zo'n Sex and the City-leven te leiden. Zoals Oscar Wilde aanbeveelt: Dompel je onder in het sprookje, de waarheid is saai en ellendig, maar vier de leugen! Kleed je zo mooi mogelijk, acteer het beste leven dat je je kunt voorstellen, speel die rol met verve. Misschien maken Prada-schoenen je echt wel even gelukkig en loop je daarmee echt anders door de wereld."

De afstand tussen verbeelding en werkelijkheid lijkt bijkans verdwenen in de wereld van de dating sites, waar een maakbare illusie van liefde wordt verkocht, signaleert Jensen. "We zetten onszelf als een soort koopwaar in de etalage met al onze hobby's en goede eigenschappen, en zoeken daar een mr. Right bij met wie we gaan onderhandelen over de liefde."

Hoe leugenachtig is dit eigenlijk? "De leugen zit 'm in het plaatje en in het lijstje. Alsof je een plaatje kunt uitzoeken dat bij je past. En alsof je in de liefde een lijstje met eisen kunt maken. Natuurlijk kun je aangeven wat jij te bieden hebt en daar iemand bij zoeken. Maar in het echte leven houd je van iemand ondanks, en niet dankzij, het lijstje. De kern van echte liefde is veeleer dat jij de ander aanvult of iets geeft - niet dat je iemand zoekt die jou aanvult."

Zoals ze schrijft: "Je kunt sleutelen aan jezelf wat je wilt en proberen jezelf zo perfect mogelijk te maken, aardig, slim en mooi, maar desgevraagd zullen je geliefden je laten weten dat je aantrekkelijkheid bestaat uit je onvolkomenheden. Niet jij in de galajurk, maar juist dat slobberige joggingpak. Niet het succesmoment, maar toen jullie samen ziek in bed lagen."

Keer op keer, stelt de filosoof/ feminist/pessimist Jensen in haar boek, laten wij ons hoopvol door het begin van de liefde in de luren leggen. Omdat we er zo heerlijk dronken en ontoerekeningsvatbaar van worden. Ze citeert Nietzsche die schreef: 'De liefde is de toestand waarin de mens de dingen het meest ziet zoals ze niet zijn'.
Het sterven van die gepassioneerde verliefdheid, sombert Jensen vrolijk voort, is onafwendbaar. En wat komt daarvoor in de plaats? Ze grijnst, en zegt: "De sleur van de intimiteit - of de intimiteit van de sleur."

Op het omslag van haar boek prijkt een ballon in de vorm van een hart; een ballon die de lezer mee omhoog voert in de romantische leugen. "Valentijnsdag is ook zo'n ballon; op Valentijnsdag wordt de zoete leugen verkocht. Maar af en toe houden we het ballonnetje echt even vast, en daar doen we het voor. Het is aanmodderen, maar het blijft de moeite waard."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden