De Haliti's zijn terug, maar dorp lijkt leeg

In twee maanden vertrokken duizenden Kosovaren richting EU

Burem en Edona Haliti zijn alweer terug. Eind januari vertrokken ze richting Europese Unie, zoals duizenden Kosovaren, maar het werd niets. Liever dan een kansloze asielaanvraag af te wachten, maakten ze gebruik van een aanbod van de Oostenrijkse immigratiedienst om terug te keren naar Kosovo. "Ze hebben een fortuin uitgegeven", zegt Burems moeder bestraffend. "En het is ze niet eens gelukt om daar te blijven!"

Haar zoon staat er schaapachtig bij. Hij had gehoopt zijn schamele bestaan als tussenhandelaar in melk en eieren te verruilen voor iets beters, maar nu is hij nog slechter af. Zijn vrouw Edona is strijdbaar. Ze wil een nieuwe poging tot emigratie wagen, maar Burem heeft de hoop verloren. Hij probeert nu een uitkering te krijgen van 70 euro per maand. Maar eerst nieuwe papieren, want zijn identiteitsbewijzen liggen nog in Hongarije.

Kosovo trilt nog na van een emigratiegolf die veel weg had van massahysterie. In amper twee maanden vertrokken tienduizenden mensen, een paar procent van de bevolking. Heel wat mensen aan de onderkant van de samenleving, zoals de Haliti's, maar ook beter geschoolden.

De Haliti's zijn terug, maar hun dorp Dumnica voelt nog leeg aan. Tweehonderd van de 2700 zielen zijn vertrokken naar de Europese Unie, volgens burgemeester Nexhip Ibrahimi. Hij is de eerste om te erkennen dat het leven moeilijk is in Dumnica. De dalende prijzen van landbouwproducten komen in dit boerendorp hard aan. Er is geen minimumprijs, en kleine bedrijfjes hebben geen buffer om de prijsschommelingen te overleven.

De burgemeester heeft niet veel medelijden met de emigranten. "Ze hopen op een gemakkelijke manier aan hun geld te komen. Ze realiseren zich niet dat succes komt met hard werken." Aan de andere kant is het ook de vraag hoe al die mensen met een beperkte opleiding een bestaan moeten opbouwen, geeft Ibrahimi toe. "Je kunt autowasser worden voor 170 euro in de maand, maar hoe voed je daar je kinderen van op?"

Laatst had hij nog contact met een dorpeling die in Duitsland zit. "Hij geeft er hoog over op. Op tijdelijk asiel heeft hij een kamer in een flat en krijgt hij de komende zes maanden 320 euro. Dat is meer dan hij hier kan verdienen." Dat zijn de 'succesverhalen'.

Waarschijnlijk zullen de komende maanden meer mensen net zo berooid als de Haliti's terugkeren. Zij kunnen aansluiten in de rij werklozen, zo'n 30 procent van de bevolking. De regering probeert de remigranten aan banen te helpen, maar dat komt moeilijk van de grond.

"De arbeidsmarkt is erg ondoorzichtig", zegt econoom Abi Dodbiba, een specialist in de Kosovaarse arbeidsmarkt. "De banen die er zijn, zijn zonder goede contacten niet te vinden. Daarbovenop komt alle corruptie en vriendjespolitiek. Mensen worden moedeloos, en dan vertrekken ze."

Volgens Dodbiba moet er op een heel andere manier over de economie gedacht worden. "Werklozen kijken te veel naar de publieke sector voor een baan, of ze willen steun van de overheid."

Dodbiba ziet wel de eerste tekenen van die omslag. Zo wordt er gewerkt aan databases om vraag en aanbod van arbeid bij elkaar te brengen. Verder moedigt de staat herscholing aan. Maar het allerbelangrijkste blijft economische groei. Een nadruk op een paar sectoren waarin Kosovo sterk is, zoals houtbewerking of voedselproductie, moet daarvoor zorgen. "Het hangt nu echt af van de wil om te hervormen", zegt zij. "Anders is het wachten op de volgende emigratiegolf."

undefined

Familie Murseli verruilde Nederland voor Kosovo

"Ben je hier nou nog steeds?" Veel buren begrijpen niets van Jahir Murseli en zijn gezin. De Kosovaarse Nederlander woonde twee decennia in Nederland, maar emigreerde anderhalf jaar geleden met vrouw en kinderen naar Kosovo. Ze wilden dichter bij hun familie zijn, maar de timing is wrang. "Net nu wij aankomen vertrekt het halve land. Veel mensen denken dat we gek zijn." Murseli begrijpt de emigranten wel. "Mensen willen wel werken, maar als je al iets vindt, kun je niet rondkomen van het loon. Het is maar te hopen dat je salaris überhaupt betaald wordt, want dat gebeurt vaak niet. Als ik jonger was, zou ik daar ook aan het hek staan om naar de EU te komen."

"Leven in Kosovo is aanmodderen. Ook het onderwijs verbetert maar langzaam. Ik zal voor de keuze komen te staan: kan ik dit mijn kinderen aandoen, of vertrekken we weer?"

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden