De halfgod blijft op vrije voeten

Bombay in paniek: de regering wilde een hindoe-leider voor de rechter slepen. Het liep met een sisser af. Elders in India lopen de spanningen ook weer hoog op, daar met de christenen in de hoofdrol.

Bombay hield gisteren de adem in. Duizenden en duizenden agenten en militairen waren paraat, en veel winkels, bedrijven en scholen bleven dicht. Eindelijk zou het recht zegevieren. Na zeven jaar wachten op gerechtigheid zou Bombay's meest gevreesde leider van de radicale hindoepartij Shiv Sena zich voor de rechter moeten verantwoorden. Bal Thackeray had in 1992 en 1993 zijn aanhangers in zijn tijdschrift Saamna, Wraak, opgeroepen zoveel mogelijk moslims te vermoorden. In enkele dagen hebben zijn 'Shiv Sainiks' toen meer dan duizend Bombayse moslims vermoord.

Vorig weekeinde werd bekend dat de overheid van de deelstaat Maharashtra, waarvan Bombay de hoofdstad is, Thackeray's arrestatie plande. Sedertdien leeft de stad tussen hoop en vrees. Onmiddellijk sloten de meeste winkels; wereldstad Bombay leek vorig weekeinde een uitgestorven dorp. Shiv Sainiks wierpen barricades op en bekogelden bussen met stenen. Om Shiv Sena vleugellam te maken, zijn arrestatiebevelen uitgevaardigd tegen alle buurtleiders tegen wie nog aanklachten liepen. De meesten doken echter op tijd onder.

Terwijl de ondergrondse het protest tegen de voorgenomen arrestatie van de grote leider organiseerde, zat ook de politieke top niet stil. Shiv-Sena-parlementariërs van de deelstaat sloegen meubilair stuk in het parlement, en drie Shiv-Sena-leden in de centrale regering boden hun ontslag aan om de overheid in New Delhi onder druk te zetten meer te doen om Thackeray uit de rechtbank te houden.

Ondanks Thackeray's dreigementen dat Shiv Sainiks bij zijn arrestatie weer een bloedbad in Bombay zouden aanrichten, werd hij gisterochtend opgepakt en met een escorte van vijfhonderd agenten overgebracht naar de rechtbank, die zou bepalen of hij in hechtenis moest blijven of op borg vrij zou komen. Hechtenis zou Bombay duur komen te staan, herhaalde de halfgod voor de gewone hindoeman voordat hij in de arrestantenauto stapte. De Sentex, Bombay's beurs, crashte prompt met zes procent.

Maar de teleurstelling bij Thackeray-tegenstanders was groot: na enkele uren werd de machtige man al weer vrijgelaten. Rechter B.P. Kamde had de zaak verjaard verklaard, 'mede op het oog op wat Bombay anders te wachten zou staan'.

De avond ervoor hadden K. Pande, India's minister van binnenlandse zaken, en P.C. Alexander, de gouverneur van de deelstaat Maharashtra, de betrokken autoriteiten op het hart gedrukt de zaak niet te laten escaleren. De situatie in Bombay is volgens hen zó ontvlambaar dat grootschalig geweld de stad in een niet meer in te dammen chaos zou storten.

De openbare aanklager bezint zich nog op hoger beroep. Thackeray's advocaat sprak van 'een morele overwinning' en noemde hoger beroep 'zelfmoord'.

Jarenlang heeft Thackeray niet hoeven vrezen om voor de rechtbank verantwoording te moeten afleggen voor zijn rol in de rellen na de vernietiging van de Babri-moskee in Ayodhya, die op de geboorteplaats van de hindoegod Ram zou hebben gestaan. In heel India vielen toen duizenden doden, de meesten in Bombay. Thackeray heeft zijn achterban niet alleen opgehitst om alle moslims in Bombay uit te moorden. Achter de schermen regisseerde hij het geweld. De onafhankelijke Srikrishna-commissie, die de rellen van 1992 onderzocht, stelde in haar eindrapport: ,,Als een generaal gebood Thackeray de Shiv Sainiks tot georganiseerde aanvallen.'' De gang naar de rechtbank werd jarenlang gefrustreerd. Eerst door een aantal leiders van de Congres Partij, die tijdens de rellen de macht had. Zij hadden volgens het Srikrisna-rapport opzettelijk weinig gedaan om het geweld te stoppen. Daarna door Shiv Sena zelf, die tot vorig jaar vier jaar lang in de regering van de deelstaat zat. Shiv Sena heeft met haar coalitiegenoot, de hindoepartij BJP, zoveel mogelijk aanklachten ongegrond laten verklaren of verduisterd. Maar één aanklacht werd vergeten: Thackeray's ophitsingen om Bombay's moslims uit te moorden in zijn partijblad 'Wraak'. Maar na de verkiezingen van vorig jaar kwamen de Shiv Sena en de bevriende BJP in Maharashtra buitenspel te staan. De Congres Partij vormde samen met de van haar afgesplitste Nationale Congres Partij (NCP) de regering van de deelstaat. Van de gewaagde verkiezingsbelofte om Thackeray voor de rechter te brengen, werd daarna niets meer gehoord.

Tot vorig weekeinde. Uitgerekend de oud-Shiv Sainik C. Bhujbal, nu vice-premier van Maharashtra voor de NCP, heeft de arrestatie van zijn vroegere leermeester Thackeray in gang gezet. Bhujbal is een straatvechter die in 1969 als jonge fan van de grote hindoeleider zei: ,,Wie hem achter de tralies zet, trek ik persoonlijk de darmen uit het lijf.'' Terwijl de politici van de Congres Partij vol twijfel toekeken, trachtte Bhujbal Thackeray een kopje kleiner te maken.

Indiase kranten speculeren dat het Bhujbal om de moslimstemmen te doen is, en dat hij het onaantastbare aura van Thackeray wil aantasten. De gang naar de gevangenis zou namelijk tonen dat de grote hindoeleider, de 'keizer van de hindoe-harten' zoals hij zichzelf laat noemen, niet onaantastbaar is. Het zou de doodsklap zijn voor Shiv Sena, die het moet hebben van de reputatie van haar leider. Bombay's kansarme hindoes hebben mensen-goden nodig om tegen op te kijken. Met Thackeray's vrijspraak is zijn ster bij deze hindoes alleen maar nóg hoger gestegen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden