De Habsburgers zijn terug als 'dienaren' in moeilijke tijden

BOEDAPEST - Franz-Josef von Habsburg, Karel von Habsburg, Otto von Habsburg en Georg von Habsburg, dat is de lijn die de beroemdste Hongaarse bruidegom van dit moment terugvoert in de geschiedenis.

De lijn van de 32-jarige kleinzoon van de laatste keizer van Oostenrijk en koning van Hongarije die vandaag in Boedapest een droomhuwelijk aangaat met de 25-jarige Eilika van Oldenburg, telg uit het roemrijke geslacht dat onder anderen prins Philip van Groot-Brittannië en koning Constantijn van Griekenland heeft voortgebracht.

Vorsten, kroonprinsen, koningen zonder land, aartshertogen, iedereen die ook maar iets met het roemruchte geslacht te maken heeft, zijn dit weekeinde in Boedapest om nog een keer de sfeer te proeven van een tijdperk dat al meer dan tachtig jaar voorbij is, het tijdperk van de dubbelmonarchie.

De dag begint in de basiliek van de heilige Stefan, waar de aartsbisschop van Hongarije het huwelijk zal inzegenen, en eindigt bij het beroemde restaurant Gundel met onder anderen gegrilde fazantenborst met ganzenlever. Een traditioneel huwelijk van Europa's hoogste adel, alsof er sinds 1916, toen Karel von Habsburg de keizerlijke troon definitief moest opgeven, niets veranderd is. Ook de Hongaarse links-liberale regering (deels voormalige communisten) is van de partij. Premier Gyula Horn is zelfs eregast.

Niemand lijkt aan het Habsburg-gevoel te ontkomen, wat niet zo verwonderlijk is omdat Otto von Habsburg, de 85-jarige vader van de bruidegom, sinds het begin van de jaren negentig zeer aanwezig is in het land. Hij is een van de meest actieve voorvechters van Hongarije's toetreding tot de Europese Unie en de Navo.

De man, die nog als klein jongetje de kroning van zijn vader tot Hongaars koning op de burcht van Boedapest meemaakte, is sinds het vertrek van de communisten een graag geziene gast in Hongarije, en ereburger van talloze dorpen en steden.

De oude Otto is het levend bewijs dat de Habsburgers ook zonder troon hart voor hun gebied hebben en zoon Georg lijkt in zijn voetsporen te volgen. De jongste telg woont alweer een jaar of vijf in Boedapest, spreekt bewonderenswaardig goed Hongaars en heeft bovendien de Hongaarse nationaliteit aangenomen. Iets wat veel Hongaren, die zich gevangen voelen in de armoedige uitzichtloosheid van de overgangsperiode van communisme naar vrije markt-democratie, erg waarderen. De Habsburgers zijn terug is het gevoel, niet als heersers maar als dienaren van de Hongaren in moeilijke tijden.

Een arbeider in een uitgezakte werkbroek die aan de vooravond van het droomhuwelijk de laatste kabels legt in de basiliek zodat het hele volk via de tv 'live' kan meegenieten van het feest, herkent dat Habsburg-gevoel wel. Hij wil wel kwijt dat de Habsburgers de Hongaren toch vooral veel goeds hebben gebracht in het verleden. Vooral toen het land na anderhalve eeuw Turkse bezetting zo goed als leeg was en de Oostenrijkse keizerin Maria Theresa het gebied liet bevolken met noeste Slowaken en vlijtige Duitsers. Het woord monarchie geeft hem wel een warm gevoel van binnen, zegt hij al kan hij zich er niet zo veel bij voorstellen. De oudere vrouw die aan de ingang van de basiliek kaarsen en rozenkransen verkoopt heeft daar minder moeite mee. De terugkeer van de Habsburgers doet haar dromen van het herstel van het oude Hongaarse koninkrijk dat zich ver over de huidige grenzen uitstrekte tot in Kroatië, Roemenië en Slowakije. Een jongen met zo'n goede opleiding en achtergrond als de jonge Georg zou wat haar betreft zeker een belangrijke rol kunnen gaan spelen in de Hongaarse politiek. En als staatsburger mag hij dat ook.

Maar daar kan volgens de prominente Habsburg-kenner Eva Balazs geen sprake van zijn. De 81-jarige historica, zelf heeft ze nog als kind met kindertjes Habsburg op school gezeten, verwijst iedere gedachte over een politieke rol van Habsburgers naar het rijk van de dagdromen. 'De gedachte dat we ooit weer deel zouden uitmaken van een veelvolkerenstaat met een Habsburger aan het hoofd is volstrekt irreëel,' stelt ze nuchter. In haar studeerkamer op de Rozenheuvel, toen en nu een van de betere buurten van Boedapest, analyseert ze haarscherp dat de betrekkingen tussen de Hongaren en de Habsburgers niet altijd zo hartelijk zijn geweest. Dat de enige waar de Hongaren echt van hielden koningin Elisabeth was (door Romy Schneider als Sisi vereeuwigd op het witte doek), omdat zij zich eind vorige eeuw sterk maakte voor het Hongaarse koninkrijk binnen de dubbelmonarchie en zeer intieme betrekkingen onderhield met Hongaarse staatslieden. Maar echte liefde is het volgens de nog altijd actieve historica (vorige week kwam haar laatste boek uit over de Habsburgers in de achttiende eeuw) nooit geweest tussen de Hongaren en de keizerlijke familie. “Met politiek heeft het huwelijk van de jonge Georg dan ook niets te maken,” meent ze. “Het is niets meer en niets minder dan een enorme familiereünie in een operettedecor. Een leuk spel en waarom zouden we die mensen niet laten spelen. Boedapest is een prachtige stad, een ideale plaats voor een droomhuwelijk, zeker in de herfst.”

Wat de bejaarde historica nog het meest interesseert is de vraag wat voor taal die Habsburgers spreken onder elkaar, al die neven en nichten vanuit heel Europa. “Het zou mij niets verbazen als ze aan tafel met elkaar Engels spreken: Duits kennen al die Grieken en Spanjaarden natuurlijk allang niet meer.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden