Interview

De Haagse verzetsheldin Ru Paré redde 52 Joodse kinderen, toch kennen weinigen haar

1961: Ru Paré, thuis aan het werk als kunstschilder. Ze overleed in 1972. Beeld Trouw

Tientallen Joodse onderduikkinderen wist Ru Paré te redden in de Tweede Wereldoorlog. Vanaf vandaag is hun geschiedenis te zien op een tentoonstelling in het Museon in Den Haag. Maar wie is deze onbekende verzetsheldin en kunstenares? Biograaf Wim Willems schreef het op.

De Haagse kunstenares Ru Paré hoort vanwege haar moedige optreden in de Tweede Wereldoorlog thuis in het rijtje verzetsiconen, vindt haar biograaf Wim Willems (66), emeritus hoogleraar sociale geschiedenis. "Iedereen kent Hannie Schaft, het meisje met het rode haar. En iedereen kent Erik Hazelhoff Roelfzema, de 'Soldaat van Oranje'. Ook Ru Paré zou deel van ons collectief bewustzijn moeten zijn."

Willems is betrokken bij herdenkingsbijeenkomsten in Den Haag rond 4 en 5 mei en ontmoette twee jaar geleden een van de Joodse kinderen die door de Haagse is gered. Zo vernam hij dat Ru Paré, die in 1972 plotseling overleed, 52 joodse kinderen uit de handen van de Duitsers had weten te houden door ze onder te brengen bij niet-Joodse gezinnen. Zelf had deze hoogleraar nog nooit van haar gehoord.

'Tante Zus'

Willems wilde er meer van weten en dook in de archieven van onder meer het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (Niod) en die van de commissie voor oorlogspleegkinderen. Hij sprak met de pleegkinderen zelf en doorzocht wat er in de nalatenschap van Paré - die in de oorlog 'tante Zus' werd genoemd - te vinden was. Vandaag wordt zijn biografie 'Verzetsheldin met schilderkist' gepresenteerd bij de opening van een kleine tentoonstelling in het Haagse Museon over de onderduikkinderen van Ru Paré.

Ru Paré, geboren in 1896 in Druten, werkte sinds de jaren dertig als kunstschilder in Den Haag. In 1942 weigerde ze lid te worden van de Duitse Kultuurkamer. Om haar heen merkte ze hoe Joodse vrienden in het nauw kwamen. Ze besloot hen te helpen met het vinden van onderduikadressen voor hun kinderen. Dat gevaarlijke werk waarbij ze ook zelf met kinderen door het land reisde, breidde zich uit. Willems: "Haar onderduiknetwerk bestreek uiteindelijk vele provincies. Een kalme, indrukwekkende vrouw, moedig, niet overmoedig, ze is nooit opgepakt."

Zakagenda's

Het is Ru Paré zelf geweest die het getal van 52 geredde pleegkinderen noemde, ontdekte Willems. Willems zelf achterhaalde uiteindelijk 48 namen van joodse kinderen voor wie zij heeft opgetreden. Met tien Joodse pleegkinderen in Nederland en Israël heeft hij uitvoerig gesproken. Over tien anderen kreeg hij bruikbaar materiaal in handen.

Willems vertelt dat de kleine zakagenda's die hij in de nalatenschap aantrof een goudmijn bleken. Zij hield ze bij van 1928 tot aan haar dood op 75-jarige leeftijd. "Dan stond er op een datum een naam met een geboortejaar. Dat bleek de verjaardag van een pleegkind. En achterin adressen. Het was puzzelen, maar het bracht me verder."

Helemaal zonder erkenning is haar verzetswerk niet geweest. In 1945 kreeg Ru Paré de Gerrit van der Veen-medaille en in 1968 werd zij in Israël geëerd met een boom in de Laan der Rechtvaardigen van Yad Vashem. Ex-D66-Kamerlid Hanneke Gelderblom is een van de pleegkinderen. Gelderblom zorgde ervoor dat in 1988 een Haagse straat de naam van de verzetsheldin kreeg. Ook is er in Amsterdam een school naar haar vernoemd. Willems: "Maar echt bekend is Ru Paré nooit geworden".

Tekst loopt door onder afbeelding

Rachel Cohen de Lara met haar pleegmoeder. Beeld -

'Welke naam hoorde bij mij? wie was ik eigenlijk?'

Op haar 18de hoorde Rachel Cohen de Lara dat ze een pleegkind is. Pas recent ontdekte ze hoe ze bij haar pleeggezin kwam.

Rachel Cohen de Lara (75) uit Leusden vernam een dik jaar geleden dat haar naam was opgedoken in een zakagenda van de Haagse kunstenares Ru Paré. In de papieren die ze van haar pleegouders kreeg, was ze de naam Paré wel tegengekomen, maar ze had zich er verder niet in verdiept. Ze bezoekt vandaag een reünie in Den Haag van negen onderduikkinderen van de al in 1972 gestorven Paré. Ze is zelf zo'n pleegkind.

"Ik ben geboren in 1942, ik herinner me Ru Paré natuurlijk niet", vertelt Cohen de Lara. In 1943 is haar gezin uit hun huis in de Amsterdamse Rivierenbuurt gehaald door de Duitse bezetters. Ze kwam in de crèche van de Hollandse Schouwburg in Amsterdam terecht, haar iets oudere broertje ging naar een onderduikadres. 

Kinderleidster Sini Cohen-Kattenburg, die vele Joodse kinderen redde uit de Schouwburg, ontfermde zich over het lot van de baby en zocht daarvoor contact met Ru Paré. Zo kwam Cohen de Lara bij het kinderloze gezin Van Diggelen in Den Haag terecht. Haar Joodse ouders zijn al in 1943 in Sobibor vergast. Ze ging voortaan als Elsje van Diggelen door het leven.

Haar pleegouders kozen ervoor haar, ook na de oorlog, niet te vertellen dat ze een pleegkind was. Achter haar rug woedde een ware storm rond de voogdijschap tussen de twee families, maar zij wist daar niets van. Ze bleef bij de Van Diggelens. "Toch voelde ik altijd dat er iets niet klopte. Een klasgenootje zei mij na een ouderavond toen ik achttien was: 'Jij lijkt helemaal niet op je ouders'." Via de school en haar pleegvader hoorde ze de waarheid. "Heel verdrietig. Elsje of Rachel, welke naam hoorde bij mij? Wie was ik eigenlijk?"

Ze zocht contact met Joodse familieleden, onder wie haar broer, dat liep op een teleurstelling uit. Met haar pleegouders, inmiddels overleden, is ze later enigszins in het reine gekomen.

Sinds zes jaar vertelt ze over haar leven op scholen. De reacties verzoenen haar met haar verleden. "De kinderen geven me kracht. Ik ben trots op vrouwen als Sini Cohen-Kattenburg en Ru Paré die met gevaar voor eigen leven levens redden."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden