De gruwelijke schoonheid

Het Eye Filminstituut in Amsterdam wijdt een tentoonstelling aan de Quay Brothers. Vrijwel alle inspiratiebronnen van de tweeling zijn er te zien.

Het is vrijdag de dertiende. Amsterdam is gehuld in een dikke mist. Een prachtige dag om de wereld van de Amerikaanse broers Stephen en Timothy Quay te betreden. De eeneiige tweeling werkte de afgelopen decennia aan een duistere, raadselachtige wereld van stop-motion animatiefilms. Ze creëerden een universum van bizarre dromen en surrealistische nachtmerries waaraan het Eye Filminstituut in Amsterdam, in navolging van het Museum of Modern Art in New York, een grootse overzichtstentoonstelling wijdt.

In dezelfde stijl als hun animaties maakten de Quay Brothers (66) tekeningen en opera- en toneelensceneringen. Velen zullen ongemerkt met het werk van de broers kennis hebben gemaakt, bijvoorbeeld bij het zien van Peter Gabriels videoclip 'Sledgehammer'. Daarin zagen we hoe een stoomtrein zich om het gezicht van de Engelse zanger slingerde, en hoe hetzelfde gezicht langzaam veranderde in een verzameling fruit ¿ een verwijzing naar de Italiaanse Renaissance-schilder Arcimboldo, een van de favoriete kunstenaars van de broers. Wat de Amsterdamse tentoonstelling bijzonder maakt, is dat veel inspiratiebronnen van de Quay Brothers een plek hebben gekregen, denk aan Franz Kafka en Robert Walser en vele Russische en Oost-Europese kunstenaars.

Het is goed mogelijk dat u een van de wonderlijk geanmieerde commercials van de broers voorbij zag komen, zoals voor een camera van Nikon of een parfum van Comme des Garçons. Maar het levenswerk van de Quay Brothers bestaat uit hun films waaronder het beklemmende 'In Absentia', waarin we door de nevelen heen een koortsachtig schrijvende vrouw treffen. De Quay Brothers die ook geïnspireerd raakten door vroeg twintigste eeuwse tekeningen van psychiatrische patiënten, droegen 'In Absentia' op aan Emma Hauck die vanuit een psychiatrische kliniek dagelijks tientallen liefdesbrieven schreef aan haar man, waarvan er een is opgenomen op de tentoonstelling. Een ontroerend priegelwerk waaruit een grote obsessie spreekt, iets wat in zekere zin ook geldt voor het werk van de Quays zelf.

Amputatiegereedschap
"Ons werk gaat over verwarring, dus het mag ook best verwarrend zijn", zeiden de broers in een interview. Gefascineerd door het buitengewone en het bizarre, door anatomie en pathologie, maakte de identieke tweeling een film voor het Mutter Museum of the College of Physicians in Philadelphia, de stad waar de broers werden geboren en naar de kunstacademie gingen, maar die ze eind jaren zestig al verruilden voor Londen, en korte tijd ook voor Amsterdam en Den Haag waar ze als illustratoren werkten, onder meer aan boekcovers van Nederlandse vertalingen van Céline en Calvino.

In het oeuvre van de Quay Brothers grijpen kunst en wetenschap op bijzondere wijze in elkaar. In het kistje vol amputatiegereedschap uit het museum in Philadelphia, dat ze als een van hun rekwisieten kozen, zien ze niet alleen het angstwekkende, maar vooral de gruwelijke schoonheid. Hetzelfde geldt voor het anatomische figuurtje van ivoor dat op de tentoonstelling in Amsterdam is te bewonderen, en dat een kijkje biedt in het inwendige van een zwangere vrouw. Ook de decors die de Quays voor hun films maakten, zijn te bewonderen. Het zijn oogstrelende kijkdozen die de broers hun Dormitorium doopten, en die figuurtjes bevatten die veeal van afval zijn gemaakt, van staal, roest en stof. Dood materiaal dat tot leven is gewekt.

De Quay Brothers, die dit weekeinde de aan hen gewijde tentoonstelling in Amsterdam openden, en te herkennen waren aan hun lange haren, dronken er na afloop een paar biertjes op. Het waren niet voor niets donkerbruine flesjes met het opschrift Duvel.

****

Wat is er te zien?
'The Quay Brothers' Universum' bestaat uit een tentoonstelling en een filmprogramma in het Eye Filminstituut in Amsterdam en duurt tot en met 9 maart 2014. Enkele hoogtepunten uit het programma: van 19 t/m 25 december is er een Kafka Week, met onder meer het op Kafka's 'Die Verwandlung' gebaseerde 'Metamorphosis' (2012). Op Tweede Kerstdag volgt de avondvullende animatiefilm 'The Piano Tuner of Earthquakes' (2005), over een operazangeres die wordt vermoord, en weer tot leven gewekt. De voormalige Amsterdamse schuilkerk 'Ons' Lieve Heer op Solder' is op 10 januari de speciale locatie van twee Quay Brothers premières: 'Unmistaken Hands: Ex-Voto F.H.' en 'Witold Lutoslawski', een ode aan de Poolse componist, live begeleid door het Arcato Lingua strijkkwartet. Op 14 februari is er een Robert Walser special met onder meer de eerste avondvullende animatiefilm van de Quay Brothers uit 1995, geïnspireerd op het werk van de Zwitserse schrijver Robert Walser: 'Institute Benjamenta, or This Dream People Call Human Life'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden