De grote rivieren in India zijn niet meer te temmen

Dorpsbewoners in de deelstaat Uttar Pradesh zoeken een veilig heenkomen na een aardverschuiving. Beeld Hollandse Hoogte

Klimaatdeskundigen verwachten vaker extreem weer als gevolg van de opwarming van de aarde. De grote impact van de huidige overstromingen maakt duidelijk dat daar zeker in Zuid-Azië nog weinig rekening mee wordt gehouden. De humanitaire en economische gevolgen van extreme moessonregens zijn dit jaar erg groot. 

Beelden van mensen die tot hun nek in het water een zak rijst op hun hoofd vervoeren, die gestrand op het dak van hun huis door soldaten in helikopters worden getrokken en bootjes vol hulptroepen die voedselpakketten rondbrengen komen dagelijks voorbij op de Indiase nieuwszenders.

Bij overstromingen in zes Indiase deelstaten zijn de afgelopen maand zeker 850 mensen omgekomen en honderdduizenden mensen dakloos geraakt. Het zijn de zwaarste overstromingen van de laatste tien jaar en de schade loopt in de miljoenen. De overheid heeft hulpfondsen voor de verschillende deelstaten in het leven geroepen. Tientallen politici doneerden hun maandsalaris aan de fondsen, en filmster Amir Khan riep al zijn fans op geld te doneren. Zelf gaf hij het goede voorbeeld met een cheque van ruim 32.000 euro. Premier Narendra Modi heeft tenminste 65 miljoen euro voor de getroffen staten opzij gezet.

Het water kon niet worden gestopt door een speciaal rampenplan dat premier Narendra Modi vorig jaar lanceerde.

Het eerste Nationale Rampenmanagementplan (NDMP) schrijft voor hoe rampen als overstromingen kunnen worden voorkomen en hoe erop gereageerd moet worden om de schade te beperken. Ook staat omschreven wie welke rol op zich moet nemen, van op dorpsniveau tot aan de centrale overheid.

Miljard roepi's

Maar op het moment dat het echt nodig is, laat de coördinatie tussen alle partijen nog te wensen over. De overheid heeft de beschikking over de nieuwste satellieten en weerstations om regen te kunnen voorspellen. Langs gebieden waar overstromingen veel voorkomen, worden in het regenseizoen hulptroepen vooruit gestuurd. Maar ergens in de vertaling van de trainingen naar de uitvoering op de rampplek gaat het mis.

Premier Modi heeft een speciaal team in het leven geroepen dat moet onderzoeken wat er precies fout gaat. Ook kondigde hij aan een miljard roepies (13 miljoen euro) te reserveren voor het bestuderen van de Brahmaputra, India's breedste rivier waaraan de door overstromingen geteisterde deelstaat Assam ligt.

Voorbereiding op de jaarlijkse overstromingen is in India extra gecompliceerd omdat de overstromingen steeds op andere plekken plaatsvinden. Dat is niet alleen aan klimaatverandering en wisselvallige regenval te wijten, zegt ecoloog C.R. Babu van de Universiteit van Delhi. "Mensen hebben de natuurlijke capaciteit van rivieren verlaagd, daardoor worden de overstromingen intensiever."

Babu wijst op het slechte effect van wegen, dorpen en zelfs stadsdelen die op de rivierbeddingen zijn aangelegd. "De stroomgebieden, die normaal gesproken als spons dienen wanneer de hoeveelheid water groter is, zijn op veel plekken afwezig of kaal."

Mismanagement 

Bouwen op de rivierbedding is op veel plekken in India niet toegestaan, maar wordt oogluikend toegestaan - helemaal wanneer er door lokale politici te verdienen valt aan de werkzaamheden.

"Wat de schade verder drastisch zou kunnen verlagen, is het managen van de waterafvoersystemen", zegt Babu. Door een verouderd systeem en het verdwijnen van natuurlijke waterafvoerkanalen kwam bijvoorbeeld dit jaar een deel van de stad Bangalore onder water te staan. In 2015 gebeurde hetzelfde in de stad Chennai en in 2014 in Srinagar.

Ook de vele dammen stroomopwaarts van overstromingsgebieden spelen een rol, zegt Babu. "Doordat veel water wordt vastgehouden, is er op sommige gebieden minder water dan vroeger. Dit draagt bij aan het opdrogen en verzanden van draslanden rondom de rivier. Wanneer er vervolgens grote hoeveelheden water worden losgelaten door het management van de dammen, kan dit leiden tot hevige overstromingen."

Inwoners van verschillende overstromingsgebieden in Nepal wijten hun waterschade aan dammen in India. India, op zijn beurt, zegt dat dammen in China deels verantwoordelijk zijn voor overstromingen in India. Volgens de overheid heeft China dit jaar, ondanks afspraken, geen informatie gegeven over het niveau van twee rivieren die met India worden gedeeld, de Sutlej en Brahmaputra.

Babu adviseert de rivierbeddingen en draslanden in oude staat te herstellen. Dat vergt wel verwijdering van illegaal verrezen gebouwen en woonwijken. "En dat ligt politiek gevoelig", zo geeft hij toe.

India kampt met zware overstromingen. Ook hier geldt: het water kan moeilijk weg door allerlei nieuwbouw langs rivieren.

Winkelstraat in Mumbai, gistermiddag. Beeld AFP
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden