De grote kerk van Blokzijl

Het is zondagmiddag. We zijn met vrienden naar de grote kerk in Blokzijl gegaan om een concert van het Combattimento Consort uit Amsterdam bij te wonen.

We hebben uitstekende recensies over de musici en de organisatoren van de Blokzijler concerten gelezen en kijken reikhalzend uit naar het beloofde programma.

Voor mij heeft dit kerkbezoek een extra dimensie. Van kinds af aan tot ons huwelijk ruim veertig jaar geleden, kerkten we hier nagenoeg iedere zondag. Het voelt vertrouwd.

De kerk is een prachtig gebouw, als één van de eersten voor en door Protestanten gebouwd.

De markante toren siert al eeuwen in de wijde omtrek de horizon.

De eerste steen werd gelegd in 1609 en in 1613 was de kerk afgebouwd. Later hebben uitbreidingen tot kruiskerk naar Grieks model en door de eeuwen heen de nodige restauraties plaatsgevonden.

De kerk is veranderd, evenals het gebruik ervan. Naast de erediensten vinden er ook culturele evenementen plaats.

Na weer een restauratie is het koorhek verwijderd, de tuinbanken zijn vervangen door stoelen en de statige baldakijnen boven de banken aan de muren zijn verdwenen. Ik vind het geen verbetering. Vroeger was alles in houtkleur geschilderd, nu is veel mint-achtig groen gebruikt. Ik wil de motieven voor zulke ingrijpende aanpassingen wel eens weten.

Wanneer zal er een, opnieuw geld verslindende restauratie komen waarbij alles in oorspronkelijke staat hersteld moet worden?

De kerk is goed bezet. Ik zie weinig ‘Blokzielegers’, voor zover ik ze nog ken.

De organist, de dokter en de bakker zijn er. Met applaus worden de musici verwelkomd.

Ze musiceren voortreffelijk, toch dwalen mijn gedachten en mijn ogen af.

Vroeger zaten mijn broers tijdens de diensten bij de jeugd onder het orgel dat dateert uit 1901. De prachtige klank komt in de goede akoestiek van de kerk helemaal tot zijn recht.

De ouderen hadden vaste, betaalde, plaatsen. Mijn zusje en ik zaten naast mijn ouders.

Als we zongen: Juicht, o volken juicht! keken we altijd naar mijn vader omdat hij Volken heette.

Om op tijd in de kerk te zijn, was daar ’s morgens al een hele onderneming aan vooraf gegaan. Wij woonden in Nederland, een gehuchtje aan de rand van de Weerribben.

Een weg was er niet. Kinderen die gedoopt werden en mensen die niet konden fietsen kwamen met de roeiboot. Een uur roeien! De anderen fietsten over een platgetreden paadje dwars door de weilanden richting Baarloo.

Op klompen, schoenen in de fietstas, hobbelden we tussen koeien en schapen door over het pad. Steeds hekken openend en sluitend om het vee in hun weide te houden.

In Baarloo werden klompen en schoenen geruild en fietsten we verder over de verharde dijk naar Blokzijl.

Ik kijk naar de vier hoeken van de zoldering van het middenstuk van de kerk. Vanuit elke hoek staart één van de vier evangelisten mij aan. Toen we nog klein waren zei mijn moeder dat zij opletten of we wel stil zaten tijdens de dienst. Ik vond ze eng. Ook nu vind ik ze nog steeds niet vriendelijk kijken. De zon in het midden van het plafond draagt met de mond de grootste koperen kroonluchter. Op de schildjes zijn schepen afgebeeld omdat het een geschenk van de Koopvaardij was. In de spiegeling van de grote bol van de kroonluchter zijn banken en bezoekers vertekend weergegeven.

De kandelaar en vlindervormige lessenaar op de fraaie preekstoel vind ik nog steeds indrukwekkend. Evenals de zandloper met de looptijd van een uur ‘om den prediker indachtig te maken dat het geduld van den toehoorders ook grenzen kent.’

Het schaartje, verwerkt in de versiering van het doopvont geschonken door het kleermakersgilde, kan ik niet zien omdat er bezoekers voor zitten.

Voor de grafstenen vloer had ik nooit belangstelling. Opschriften waren zo goed als onleesbaar geworden. Toch een gek idee dat je zomaar over de graven van die ‘rijke stinkerds’ loopt. Als arme werd je echt niet in de kerk begraven. Omdat de vloer na de begrafenis niet luchtdicht afgesloten kon worden, laat het woord stinkerd zich raden.

Mijn blik dwaalt naar één van de hoge ramen. Het stadstafereeltje van Zwolle, een restant van een gebrandschilderd raam, oogt koud.

Ik denk terug aan de strenge winters. Alle water was voorzien van een dik pak ijs.

Tijd om als Nederlanders op de schaats naar de kerk te gaan.

Met z’n allen in een lange sliert, schaatsten we over de Roomsloot en het Noorderdiep tussen de rietkragen door. De sterksten ombeurt op kop. Kon je zo snel niet meekomen, dan mocht je ‘opleggen’: je hand in de hand op iemands rug haken. De kunst was om in de slag te blijven. Bij de melkfabriek stapten we af en liepen naar de kerk. Buurman Hendrik spuugde zijn tabakspruim uit, hij bleef dampend in het bosje naast de kerkdeur hangen.

Achterin de kerk, op de grafstenen vloer, lag een hele rij doorlopers want ook de kerkgangers uit Muggenbeet en Wetering waren op schaatsen.

‘Ik zal mij buigen op Uw ei(ij)s naar Uw paleis!’ werd er gegrapt.

Als kind vond ik het schip in de vitrine bij de ingang van de kerk, het allermooist.

Het is een groot model van ‘De Zeven Provinciën’ het vlaggenschip van Michiel Adriaenszoon de Ruyter. Het werd in 1677 gebouwd in opdracht van het Groot-Schippersgilde van het handelsstadje Blokzijl. Het zilveren scheepje, dat daar voor de kerk sierde, was door de soldaten van de Bisschop van Münster tijdens de bezetting in1672 gestolen.

De vitrine is verdwenen, het schip hangt nu in volle glorie aan een zolderbalk.

Het blijft een meesterstuk.

Tijden veranderden. Er kwam een weg naar Nederland, waardoor de kerk een stuk gemakkelijker bereikbaar werd.

Eén van de kerkgangers is later mijn man geworden. We hebben hier geloofsbelijdenis gedaan.

Helaas moest onze huwelijksinzegening plaatsvinden in de gereformeerde kerk omdat ‘onze’ kerk gesloten was wegens restauratie. Heel spijtig.

Ik probeer me op de muziek te concentreren maar ik kan niet wachten om mijn herinneringen met onze vriend.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden